Во 1690 година историчарот
Франциско Антонио Де Фуентес Гусман го опишал вулканот Фуего со следниве зборови: „Една од двете планини кои ја обиколуваат
долината Панчој, каде што се поставени темелите на вториот град по големина во
Гватемала а воедно и главниот град
Антигва, на кој шпанските колонизатори му го дале името Фуего за да се разликува од вулканот
Агва кој го уништил претходниот главен град во катастрофата 1541.“ На врвот на вулканот Фуего кој е нешто понизок од оној на вулканот
Агва, во услови на снег, и снежни виулици, кратерот останува недопрен, за разлика од оној на
Пакаја, со кој комуницира, како и со оној на Сиера Де Синалоа кој е оддалечен седум илјади километри.
Месното население од населбата Алотенанго која се наоѓа близу до вулканот со задоволство ја раскажува легендата за името на вулканот Фуего кое го добил заради константните ерупции. Кога шпанските католички свештеници сакале да го баптизираат и да му го променат името во „Катарина“ вулканот имал толку многу силна ерупција што светата вода се истурила, а крстот со кој сакале да го баптизираат бил отфрлен дури до палатата на епископот во Сантјаго,
Гватемала. Оттогаш свештениците имале страв од вулканот и никогаш повеќе не се обидувале да го баптизираат.
[17] Историчарот
Доминго Хуарос во неговото дело „Компендиум на историјата на Гватемала“ во 1818 година, пишувал за ерупциите кои вулканот Фуего ги имал за време на шпанската колонизација, по прецизно за оние од 1581, 1586, 1623, 1705, 1710, 1717, 1732 и 1737 година кои предизвикале голема штета на околината, додека ерупциите од 18 век немале катастрофални последици, иако траеле и по неколку дена и ја загревале водата која течела од падините на вулканот
Акатенанго до тој степен што не било возможно поминување.
Во 1881 година, писателот
Еухенио Дусасаи го посветил своето време на истражување на вулканот Фуего, кој во тоа време бил во голем дел неистражен.
[18] Првин морал да побара дозвола од гувернерот на областа
Сакатепеге, а потоа му испратил писмо на градоначалникот на Алотенанго барајќи од него да му испрати луѓе што ќе и помогнат на експедицијата.
[18] Дусасаи и неговиот пријател и помошник
Тадео Трабанино, имале намера да го истражат централното подрачје, кое сè уште не било истражено, меѓутоа немале јасна претстава за таков потфат и одлучиле да се искачат на еден од активните конусни врвови на вулканот, кој еруптирал во 1880 година.
[19]
Неговиот водич, господинот Рудесиндо Зул, мештанин од Алотенанго, и уште двајца „моцоси“
[20] (локални работници, аргати кои помагале на експедицијата вообичаено во носење товар) од градот, ги воделе
Дусасаи и
Трабанино до местото на планината кое било познато како плато, веќе достигнувајќи ги врвовите на вулканот, но тука застанале поради немање прегледност и страв кој мештаните го имале од вулканот; Во експедицијата биле вклучени само господинот Зул, и неколку моцоси од градот. Услов за дозвола за искачување на експедицијата на вулканот Фуего бил задолжително носење на уреди за лоцирање, и оружје кое би го користеле во случај на напад на тигрови кои живееле на планината во тоа време.
[19]
Искачувањето започнало со марш во должина од приближно шеснаесет километри во подножјето кое се одвивало сè до првиот рид, наречен „дел Кастиљо“ или „Гахотеачукујо“ кој всушност бил дел од пониските падини на вулканот.
[19] Падините имале неверојатна растителност со дабова и јаворова шума, авокада, амати и многу други видови на дрвја. Качувајќи се уште погоре, шумата во планината станувала се по густа, и ако се земе предвид дека никој не стапнал таму цели 8 месеци, Зул и неговите моцоси морале да користат мачети за да се пробијат понатаму.[17]
Во продолжение експедицијата се искачила на погорните слоеви на падината каде што забележале голема маса на водена пареа во воздухот која била носена од ветрот во сите правци.
[17] Кога пристигнале до местото наречено „Сипресал“ (бидејќи таму имало шест ципариси) биле опколени со густа магла чии облаци полека лебделе во воздухот.
Дусасаи ја измерил температурата која била само неколку степени над нулата; кратко потоа, кондензираната пареа почнала да паѓа во вид на силен дожд.
[17]
По заминувањето од Сипресал, растителноста повторно се сменила, и на оваа висина доминантни биле дрвјата на див костен бидејќи станува збор за вид кој претпочита поголеми надморски височини. Истражувачите ја поминале ноќта на ова место градејќи импровизирани колиби од дрвени столбови, гранки и листови и чистејќи ја лавата која била на земјата.
[21] Тие биле сместени на местото Амасенер, од каде што можеле да ја видат областа
Есквинтла и
Тихиот Океан на југ, вулканот
Агва на исток, и главниот град
Антигва и градот
Гватемала Сити на северозапад.
[17] На север погледот им бил блокиран од самиот конусен врв на вулканот Фуего.
[21]
Истражувачите продолжиле да се искачуваат и дошле до точка која што месното население ја нарекло „прво плато“ и од која што Зул и неговите моцоси не сакале да продолжат понатаму; само еден од моцосите продолжил со
Дусасаи и
Трабанино до „второто плато“, кое водело до кратерот на вулканот.
[21] Тука имало неколку борови дрвца, меѓутоа немало повеќе диви животни; растителноста полека исчезнувала а кога дошле до крајот на „второто плато“ сосема исчезнала. Самите истражувачи сфатиле зошто мештаните не сакале да одат понатаму со нив; местото се состоело од гребен кој бил широк околу триесет сантиметри оставајќи простор на двете страни низ кој дувал силен ветер, кој ги турнал на земјата.
Дусасаи и
Трабанино усепале некако да стапнат на една од карпите кои ја формирале базата на врвот на вулканот и со многу потешкотии успеале да се приближат до кратерот, но не можеле да го видат бидејќи имало навалена карпа која и им го блокирала погледот. Она што успеале да го видат било дека иако биле на температура од минус 8 степени под нулата, земјата и карпите биле вжештени, додека воздухот мирисал на сулфур од чадот кој го исфрлал вулканот.
[22] По шеснаесет часа на болно искачување, враќањето траело само четири часа.
[22]
На 7 јануари 1892 година, англискиот археолог
Алфред Персивал Моудслеј и Д-р Ото Стол кој живеел во
Антигва,
Гватемала, го започнале искачувањето од Алотенанго, носејќи со себе седум моцоси кои носеле храна, облека и опрема за кампирање. Тие првин еден час јавале по планината сè додека мулите не можеле да продолжат поради умор, кои еден од моцосите морал да ги врати назад во селото. Првите два часа на искачување не биле многу напорни, но не било лесно да се оди низ густата шума обрасната со голема трева. Тогаш тие продолжиле низ шумска патека, кога на висина од 2895
м за првпат можеле да го видат врвот на вулканот. Падините на вулканот веќе немале никаква растителност, додека долините кои се наоѓале во близина биле прекриени со вулкански пепел и стопен камен.
[23]
Моудслеј и Стол продолжиле со искачувањето сè додека дошле до 3425
м надморска височина и одлучиле таму да ја поминат ноќта. Моцосите направиле импровизиран штит од борови гранки како заштита од силниот ветер; студенилото било толку интензивно што камперите имале проблеми со спиењето. Следното утро експедицијата продолжила со искачувањето и стигнале до платото, што е врв на планинскиот масив на кој тие се качувале и се наоѓа на 3700
м надморска височина. На север можеле да го видат врвот на вулканот
Акатенанго, највисокиот на овој планински масив скоро целосно прекриен со борова шума, додека на југ можеле да го видат врвот на вулканот Фуего.
[24]
Моцосите не сакале да продолжат понатаму, па
Моудслеј и Стол продолжиле без нив одејќи по крајот на платото кое имало јаз на источната страна и стрмна падина полна со карпи и вулкански материјал на западната, меѓутоа патеката била доволно широка за да може да помине еден возрасен човек. Последните 150
м биле екстремно тешки за искачување така што
Моудслеј и Стол морале да користат планинарска опрема. Кога конечно стигнале до врвот, можеле да ја видат внатрешноста на кратерот
[25] кој
Моудслеј го објаснил на следниот начин: „Кратерот е дупка длабока околу 30
м скоро комплетно опкружена со скршени и исчадени камења со акумулиран сулфур кој го има и во подлибоките места на спроти мене кои не можев да ги видам затоа што карпите ми ги попречуваа погледот. Можеби најинтересната работа поврзана со планината е фактот што таа се извива постепено сè до најостриот дел, каде што и двајцата седнавме и можевме да видиме се околу нас. Гасовите кои излегуваа од кратерот не беа воопшто пријатни, но за среќа ветрот беше во наша полза.“ По краток одмор на
Месета,
Моудслеј и Стол се вратиле назад по само неколку часа.
[25]