Франц Серафин Метелко

Пример за предложеното сценарио на Метелко: адаптацијата на Валентин Станич на поемата „Царот и игуменот“ од Готфрид Август Бургер

Франц Серафин Метелко, познат и како Фран Метелко (14 јули 1789 – 27 декември 1860), бил словенечки римокатолички свештеник, автор и филолог, најпознат по неговиот предлог за ново писмо за словенечкиот јазик, наречено Метелковица, кое требало да го замени традиционалното Бохоричево писмо, користено од крајот на шеснаесеттиот век.

Метелко е роден во селото Шкоцјан во Долењска, тогаш дел од Хабсбуршката монархија. Студирал теологија и филозофија во Љубљана. Во 1814 година бил ракоположен за свештеник, а во 1817 година започнал да предава словенечки јазик на Лицејот во Љубљана.

Во 1825 година објавил книга на германски јазик со наслов „Словенечки учебник за Кралството Илирија и соседните провинции“. По совет на лингвистот Јернеј Копитар, неговата новосоздадена азбука (која наскоро станала позната како метелчица – „Метелкова азбука“) била фонетска, при што секој знак одговарал на одреден звук во говорниот јазик. Сепак, таа била доста сложена, содржела непотребни или излишни знаци за глоталниот h и групите lj, nj и šč, како и непознати знаци преземени од кирилицата. Дополнително, Метелко ја базирал својата фонологија врз неговиот локален долнокрањски дијалект, што не било прифатливо за повеќето современи словенечки автори.

Предлогот на Метелко дополнително ја влошил „војната за словенечката азбука“, која започнала со обидот на Петер Дајнко да воведе нова, пофонетска азбука наместо традиционалната Бохоричева азбука (бохоричица). Главниот противник на Метелко, филологот Матија Чоп, го убедил чешкиот научник Франтишек Челаковски да објави остра критика на Метелковата азбука, со што значително ги намалил нејзините шанси за успех. Чоп, исто така, ги наговорил локалните австриски образовни власти да ја забранат Метелковата азбука во училиштата, што било официјално спроведено со декрет во 1833 година. Сепак, „војната за азбуката“ продолжила сè до 1840-тите, кога конечно била прифатена малку изменета верзија на Гаевата латиница, која се користи и денес.

Метелковата азбука останала во јавната меморија благодарение на сатиричната поема на Франце Прешерн со наслов „Како правилно се пишува зборот каша“, која ја исмејувала војната за азбуката како бесмислена.

Метелко исто така бил собирач на народни песни и аматерски поет. Улицата Метелкова, каде што се наоѓа автономниот социјален и културен центар Метелкова во центарот на Љубљана, е именувана по него.

Починал во Љубљана.

Надворешни врски

• Франц Серафин Метелко на Ризницата ^?