Франкопани
| Франкопан | |
|---|---|
 Постар (лево) и понов (десно) грб на Франкопаните | |
| Земја | Кралство Хрватска (Унгарија) Кралство Хрватска (Хабзбурзи) Венецијанска Република |
| Основана | 1118[1] |
| Основач | Дујам I Крчки[2] |
| Последен владетел | Фран Крсто Франкопан[2] |
| Титули | Кнез на Крк, Модруш, Сењ и Тржац[3] Хрватски бан[2] |
| Крај | 1671[1] |
Франкопаните (хрватски: Frankopani, Frankapani, италијански: Frangipani, унгарски: Frangepán, латински: Frangepanus, Francopanus) се истакнат хрватски благороднички род, еден од највлијателните во хрватската историја од XI до XVII век, заедно со родот Зрински. Потекнуваат од островот Крк (Веглија) во Јадранското Море и постепено го прошируваат своето влијание врз големи територии во Хрватска, Далмација и континенталните региони како Горски Котар.
Потекло и влијание
[уреди | уреди извор]Франкопаните се поврзуваат со римскиот аристократски род Франџипани (Frangipani), што им дава дополнителен престиж. Првите документирани податоци за родот датираат од XI век, а тие брзо се етаблираат како едни од најголемите земјопоседници и високи функционери во Кралството Хрватска во унија со Унгарија. Управуваат со повеќе градови и области, вклучувајќи го и Крк, Сень, Огулин и други важни центри. Нивното богатство и моќ произлегуваат од контрола врз трговијата, поморските патишта и тврдините.
Политичка и воена улога
[уреди | уреди извор]Франкопаните играат клучна улога во одбраната на Хрватска од османлиските освојувања, особено во XVI и XVII век. Тие често се бунтувале против централната власт на Хабсбурзите, барајќи поголема автономија за Хрватска. Најпознат пример е заговорот на Зрински-Франкопани (1670-1671), предводен од Петар Зрински и Фран Крсто Франкопан, против Хабсбуршката монархија. Заговорот бил неуспешен, а двајцата водачи биле погубени, што довело до значително намалување на моќта на Франкопаните.
Културно наследство
[уреди | уреди извор]Франкопаните не биле само воини и политичари, туку и покровители на уметноста и културата. Тие финансирале изградба на цркви, манастири и тврдини, а некои членови на родот биле и писатели. Фран Крсто Франкопан, на пример, е познат по своите поетски дела на хрватски јазик, што го прави значајна фигура во хрватската книжевност.
Падот на Франкопаните
[уреди | уреди извор]По неуспешниот заговор од 1671 година, Хабсбурзите конфискувале голем дел од имотите на Франкопаните, а родот постепено ја губи својата моќ. Последните членови на семејството умираат во XVIII век, но нивното наследство останува во бројните замоци, тврдини и културни споменици во Хрватска, особено на островот Крк и во регионот Приморје-Горски Котар.
Наводи
[уреди | уреди извор]- 1 2 „Obitelj Frankopani“. ARHiNET (digital archive information system of Croatian State Archives). Архивирано од изворникот на 2017-10-17. Посетено на 2017-10-16.
- 1 2 3 „Frankapan (Frankopan)“. Croatian Biographical Lexicon (хрватски). Miroslav Krleža Institute of Lexicography. Архивирано од изворникот на 2018-08-05. Посетено на 2017-10-16.
- ↑ Nagy, Iván; Friebeisz, István (1858). „Frangepan csalad“ [Frangepan family. In Families of Hungary. With coats of arms and genealogical plates] (PDF). Magyarország családai: Czimerekkel és nemzékrendi táblákkal (унгарски). 4: Ebeczky család - Gyürky család. Pest: Kiadja Friebeisz I. стр. 235–250. Архивирано од изворникот (PDF) на 2023-03-27. Посетено на 2023-12-20.