Прејди на содржината

Феронија (митологија)

Од Википедија — слободната енциклопедија
Глава идентификувана како Феронија (Археолошки музеј на Риети).

Феронија — божица поврзана со дивиот свет, плодноста, здравјето и изобилството во етрурската и сабинската религија, а подоцна прифатена и во античката римска религија. Како божица која им давала слобода на робовите или граѓански права на најскромниот дел од општеството, таа била особено почитувана меѓу плебејците и ослободените луѓе.[1] Нејзиниот фестивал, Феронија, бил на 13 ноември (идите од ноември) за време на Ludi Plebeii („Плебејски игри“), во врска со Fortuna Primigenia; обете биле божици на Праенесте.[2][3][б 1]

Етимологија

[уреди | уреди извор]

Името на Феронија било изведено од сабинска придавка што одговара на латинскиот fĕrus, но со долга самогласка, т.е. Fērōnǐa. Коренот fer има сродни зборови во секој индоевропски јазик (на пр. грчки θήρ, θήριον, англиски feral). Латинскиот fĕrus значи „некултивиран, нескротлив“ (Thesaurus Linguae Latinae), „од поле, дрво“, „нескротлив“, „не ублажен со никакво култивирање“ (Foratixi the Latinatis) на животната средина. Ова одговара на светилиштата на Феронија и е многу слично со рудис (груб).

Феронија била една од римските и италските божици чие име било формирано од корен што завршува со наставката -она или -онија. Оваа форма на именка означува тешка или опасна состојба или услов: Божеството е суверен на таа опасност, и може да му помогне на човекот најдобро да избегне штета или да ја добие најголемата предност, како што Анџерона умирала за ангустите кога наидувала зимската краткоденица.

Митови и функции

[уреди | уреди извор]
Денариј од времето на Август, во сребро, кован за време на монетарниот магистрат Петрониј Турпилијан. Десно, бистата во профил на божицата Феронија крунисана со дијадема, облечена во драперија, со ѓердан околу вратот. Легенда: ТУРПИЛИЈАН III ВИР ФЕ РОН („Турпилијан е монетарен триумвир магистрат во Феронија“).

Постоеле разни култови на Феронија, и не е сосема јасно дали таа била само една божица или имала само една функција во античко време. Некои Латини верувале дека Феронија е божица на жетвата и ја почитувале со првите плодови од жетвата[4] со цел да обезбедат добра жетва следната година.

Записот за picus Feronius од Требула Мутуеска сведочи дека божицата имала и пророчки квалитети според Сабините. Феронија служела и како божица на патниците, огнот, и водите.

Ослободени луѓе и Либертас

[уреди | уреди извор]

Варон ја идентификувал Феронија со Либертас, божицата која ја персонифицирала Слободата.[б 2] Според Сервиј, Феронија била божица-заштитничка на ослободените луѓе (dea libertorum).  На камен во светилиштето Теракина било врежано „нека седнат заслужните робови за да можат да станат слободни“. Ливиј забележува[6] дека во 217 година ослободените жени собирале пари како подарок за Феронија.[3] Некои извори наведуваат дека робовите биле ослободени во нејзиниот храм во близина на Теракина.[7]

Сабинска племенска матрона

[уреди | уреди извор]

Таа била меѓу божествата што сабинските паричари ги ставале на своите монети во чест на своето наследство.[8] Веројатно била воведена во римската религиозна практика кога Маниј Куриј Дентат го освоил Сабинум при почетокот на 3 век п.н.е.

Инсистирање на диви места

[уреди | уреди извор]

Две приказни за нејзиното светилиште Теракина го истакнуваат карактерот на Феронија како божица на дивината: Сервиј запишал дека кога пожар го уништил нејзиното дрво и мештаните размислувале да ги преместат статуите на друга локација, изгореното дрво одеднаш станало зелено.

Плиниј опишал како сите обиди за изградба на кули во време на војна помеѓу Теракина и светилиштето Феронија биле напуштени бидејќи сите без исклучок биле уништени од гром. Божицата на тој начин одбила секаков континуитет и поврзаност со блискиот град.

Улога во „Енеида“

[уреди | уреди извор]

Во Вергилиевата „Енеида“, војници од шумичката на Феронија се бореле на страната на Турн против Енеј.[9] Аркадискиот крал Евандер раскажал како во младоста го убил синот на Феронија, Ерул, кој како Герион имал тројно тело и тројна душа; затоа Евандер морал да го убие три пати. Вергилиј го идентификува Ерул како крал на Пранесте, но тој е инаку непознат во книжевноста.[10]

Интерпретацијата на Дјумезил

[уреди | уреди извор]

Жорж Дјумезил ја сметал Феронија за божица на дивината, на нескротената природа и на виталните сили на природата – но почитувана затоа што нудела можност тие сили да се искористат за стекнување на грижа, здравје и плодност. Таа оплодувала и лекувала, и затоа, и покрај тоа што била обожавана само во дивината, таа ги добивала првите плодови од жетвата. Бидејќи им дозволувала на луѓето да ги припитомат дивите сили на вегетацијата, може да се смета дека таа ја фаворизирала трансформацијата на она што е некултурно во она што се одгледува.[11]

Дјумезил ја споредил со ведскиот бог Рудра: Тој и Феронија се слични по тоа што Рудра го претставувал она што сè уште не е трансформирано од цивилизацијата; тој бил бог на грубоста, на џунглата; некогаш опасен и единствено корисен: Исцелител, благодарение на билките во неговиот домен, заштитник на ослободените робови и на отфрлените. Феронија, сепак, имала само позитивна или корисна функција да ги стави силите на дивата природа во служба на луѓето.[11](стр. 361–366)

Култ и култни места

[уреди | уреди извор]

Натписи за Феронија се наоѓаат претежно во централна Италија.[3] (p 109) Светилиштата на Феронија се наоѓале во дивината, далеку од човечките населби. Варон, сепак, ја ставил Феронија во својот список на сабински богови[12] кои имале олтари во Рим.

Култовите на Феронија во Аквилеја и Теракина биле во близина на извори што се користеле при нејзините обреди.[8] (p 286) Августовскиот поет Хорациј зборува за водата (лимфа) на Феронија, во која „ги капеме лицето и рацете“.

Капена, Етрурија

[уреди | уреди извор]

Нејзиниот лукус во Капена бил место каде што на сите им било дозволено да доаѓаат на богослужба и трговија, привлекувајќи луѓе од различни нации, Сабини, Латини, Етрурци и други од уште подалеку. Шумата им обезбедувала на сите неутрална територија на која мирот не смеел да биде нарушен.

Храмот на Феронија во подножјето на планината Соракта, кој се наоѓал во близина на Капена.[13] Лукус Феронија, или „шумата на Феронија“ (Фијано Романо), бил место на годишен фестивал во нејзина чест,[14][15] кој имал карактер на трговски панаѓур.[б 3] Местото, на територијата на Капена во југозападна Етрурија, било ограбено од златото и среброто од страна на трупите на Ханибал кои се повлекувале во 211 година п.н.е. кога тој сврнал од Вија Саларија за да го посети светилиштето;[17] таа подоцна станала августинска колонија. Нејзиниот статус како колонија бил запишан во еден натпис, препишан во ракопис од владеењето на опатијата Фарфа[18] како колонија Јулија Феликс Лукофероненсис.[б 4]

Анксур, Теракина

[уреди | уреди извор]

Друго важно место било во близина на Анксур (Теракина, јужен Лациум), во шума оддалечена три римски милји од градот, каде што Сервиј пишал дека постои заеднички култ на „момчето Јупитер“ (puer Iuppiter) под името Анксир и „Јуно Девицата“ (Iuno virgo), која ја идентификувал како Феронија.[15] Според друга традиција, робовите кои штотуку биле ослободени можеле да одат во светилиштето во Теракина и на своите избричени глави да го добијат пилеусот, шапка што ја симболизирала нивната слобода.

Урнатина на храмот на Феронија во Ларго ди Торе Аргентина.

Марсово Поле, Рим

[уреди | уреди извор]

Нејзиниот храм во Марсово Поле, во она што денес е Ларго ди Торе Аргентина, веројатно се наоѓал во шума, според натпис пронајден на локацијата. Основан бил пред 217 година п.н.е. Веројатно бил посветен од Куртиј Дентат по неговата победа над Сабините. Неговата градежна програма го вклучувала и Анио Ветус, голем нов аквадукт и голем број на фонтани во близина на храмот.[20]

Преживеани култови

[уреди | уреди извор]

Чарлс Годфри Лиланд известил за преживеани традиции за „вештерката“ Феронија во 19-ти век во Тоскана.[21]

Имењаци

[уреди | уреди извор]

Астероидот 72 Феронија бил именуван по неа.

Фусноти

[уреди | уреди извор]
  1. ↑ Фестивалот Feralia на 21 февруари, иако звучи слично, бил фестивал на Јупитер Феретриус, а не на Феронија.
  2. ↑ Сервиј изјавил дека Варон ја нарекол божицата Слобода Feronia или Fidonia.[5](8.564)
  3. ↑ Карл Отфрид Милер (1828) ја идентификувал како божица на панаѓурот.[16]
  4. ↑ Лили Рос Тејлор (1920) го идентификувала местото како Нацано.[19]

Наводи

[уреди | уреди извор]
  1. ↑ Daly, Kathleen N.; Rengel, Marian (2004-01-01). Kathleen N. Daly, Marian Rengel (англиски). Infobase Publishing. ISBN 978-1-4381-1992-2.
  2. ↑ Fowler, W.W. (1908). The Roman Festivals of the Period of the Republic. London, UK. стр. 252–254.
  3. 1 2 3 Dorcey, Peter F. (1992). The Cult of Silvanus: A study in Roman folk religion. Brill.
  4. ↑ Daly, Kathleen N.; Rengel, Marian (2004-01-01). Kathleen N. Daly, Marian Rengel (англиски). Infobase Publishing. ISBN 978-1-4381-1992-2.
  5. ↑ Maurus Servius Honoratus. In Vergilii Aeneidem commentarii [Commentary on Vergil's Aeneid] (латински). 7.799–800, 8.564.
  6. ↑ Daly, Kathleen N.; Rengel, Marian (2004-01-01). Kathleen N. Daly, Marian Rengel (англиски). Infobase Publishing. ISBN 978-1-4381-1992-2.
  7. ↑ Fowler, W.W. (1908). The Roman Festivals of the Period of the Republic. London, UK. стр. 252–254.
  8. 1 2 Farney, Gary D. (2007). Ethnic Identity and Aristocratic competition in Republican Rome. Cambridge University Press.
  9. ↑ Vergil. Aeneid.
  10. ↑ Daly, Kathleen N.; Rengel, Marian (2004-01-01). Kathleen N. Daly, Marian Rengel (англиски). Infobase Publishing. ISBN 978-1-4381-1992-2.
  11. 1 2 Dumézil, G. (1977). La religione romana arcaica [Archaic Roman Religion]. Milano, IT: Rizzoli. стр. 361–366. Con un'appendice sulla religione degli Etruschi Edizione e traduzione a cura di Furio Jesi.
  12. ↑ Daly, Kathleen N.; Rengel, Marian (2004-01-01). Kathleen N. Daly, Marian Rengel (англиски). Infobase Publishing. ISBN 978-1-4381-1992-2.
  13. ↑ Daly, Kathleen N.; Rengel, Marian (2004-01-01). Kathleen N. Daly, Marian Rengel (англиски). Infobase Publishing. ISBN 978-1-4381-1992-2.
  14. ↑ Fowler, W.W. (1908). The Roman Festivals of the Period of the Republic. London, UK. стр. 252–254.
  15. 1 2 Coarelli, Filippo (1987). I santuari del Lazio in eta Repubblicana [The sanctuaries of Lazio in the age of the Roman republic]. Rome, IT.
  16. ↑ Müller, K.O. (1828). Die Etrusker [The Etruscans] (германски).
  17. ↑ Daly, Kathleen N.; Rengel, Marian (2004-01-01). Kathleen N. Daly, Marian Rengel (англиски). Infobase Publishing. ISBN 978-1-4381-1992-2.
  18. ↑ Daly, Kathleen N.; Rengel, Marian (2004-01-01). Kathleen N. Daly, Marian Rengel (англиски). Infobase Publishing. ISBN 978-1-4381-1992-2.
  19. ↑ Taylor, L.R. (1920). „The site of lucus Feroniae“. The Journal of Roman Studies. 10: 29–36. doi:10.2307/295785. JSTOR 295785. S2CID 163491953.
  20. ↑ Daly, Kathleen N.; Rengel, Marian (2004-01-01). Kathleen N. Daly, Marian Rengel (англиски). Infobase Publishing. ISBN 978-1-4381-1992-2.
  21. ↑ Daly, Kathleen N.; Rengel, Marian (2004-01-01). Kathleen N. Daly, Marian Rengel (англиски). Infobase Publishing. ISBN 978-1-4381-1992-2.

Надворешни врски

[уреди | уреди извор]
Преземено од „https://mk.wikipedia.org/w/index.php?title=Феронија_(митологија)&oldid=5539612“