Уставотворна Конвенција (САД)

Уставотворната конвенција (англиски: Constitutional Convention), позната и како Филаделфиска конвенција, била собир на делегати од тринаесетте американски држави, одржан во периодот од 25 мај до 17 септември 1787 година во градот Филаделфија, во сојузната држава Пенсилванија. Целта на конвенцијата првично била да ги измени Членовите на Конфедерацијата, првиот уставен акт на Соединетите Американски Држави, но делегатите одлучиле да изработат целосно нов устав. Резултат од нивната работа бил Уставот на Соединетите Американски Држави, кој стапил во сила во 1789 година и претставува најстариот пишан национален устав што сè уште е во сила.

Историска позадина

По завршувањето на Американската револуционерна војна, Соединетите Американски Држави биле управувани според Членовите на Конфедерацијата, кои биле усвоени во 1781 година. Со нив се создал лабав сојуз на држави, при што централната власт имала ограничени овластувања. Конгресот не можел да воведува даноци, да ја регулира меѓудржавната трговија ниту ефикасно да ги спроведува своите одлуки. Овие слабости довеле до финансиски тешкотии, политички несогласувања меѓу државите и загриженост за иднината на новата република.

Дополнителен поттик за свикување на конвенцијата претставувало Шејсовото востание (1786–1787), кое покажало дека сојузната власт не располага со доволно средства за справување со внатрешни кризи.

Свикување на конвенцијата

Во септември 1786 година, на состанокот во Анаполис, делегатите предложиле свикување поширока конвенција за разгледување на недостатоците на Членовите на Конфедерацијата. Континенталниот конгрес ја прифатил иницијативата и свикал конвенција во Филаделфија.

Конвенцијата започнала со работа на 25 мај 1787 година во зградата на Државниот дом на Пенсилванија (денешна Сала на независноста). Од тринаесетте држави, дванаесет испратиле делегати; единствено Род Ајленд одбил да учествува поради страв од зајакнување на федералната власт.

Делегати

На конвенцијата учествувале 55 делегати, меѓу кои се наоѓале истакнати политичари, правници и државници. За претседавач бил избран Џорџ Вашингтон, чиј авторитет придонел за успешното одвивање на работата.

Меѓу највлијателните делегати биле:

Џејмс Медисон, кој често се нарекува „татко на Уставот“ поради неговата значајна улога во подготовката на уставниот текст;
Бенџамин Френклин, највозрасниот учесник на конвенцијата;
Александер Хамилтон, застапник на силна федерална власт;
Гувернер Морис, кој го составил најголемиот дел од конечниот текст на Уставот.

Во работата не учествувале Томас Џеферсон и Џон Адамс, бидејќи во тоа време извршувале дипломатски должности во Европа.

Работа на конвенцијата

Иако делегатите првично требало да предложат измени на Членовите на Конфедерацијата, тие брзо заклучиле дека е потребен сосема нов уставен систем.

Едно од најважните прашања било начинот на претставување на државите во законодавното тело. Вирџинскиот план предвидувал застапеност според бројот на населението, додека Њуџерсискиот план барал еднаква застапеност на сите држави. Спорот бил решен со Големиот компромис, со кој бил воспоставен дводомен Конгрес:

Претставничкиот дом, во кој застапеноста зависи од бројот на населението;
Сенатот, во кој секоја држава има по двајца сенатори.

Конвенцијата расправала и за поделбата на власта, извршната власт, федералното судство, изборот на претседателот и односите меѓу федералната власт и државите.

Особено спорно било прашањето за ропството. Постигнатиот компромис од три петтини предвидувал поробеното население да се пресметува како три петтини од лице при определувањето на застапеноста и директното оданочување. Исто така било договорено Конгресот да не може да ја забрани прекуокеанската трговија со робови пред 1808 година.

Усвојување на Уставот

По речиси четири месеци расправи, конечниот текст на Уставот бил потпишан на 17 септември 1787 година од 39 делегати. Тројца делегати одбиле да го потпишат документот поради несогласување со неговите одредби.

Според самиот Устав, тој требало да биде ратификуван од најмалку девет држави за да стапи во сила. По интензивна јавна расправа меѓу федералистите и антифедералистите, потребниот број ратификации бил постигнат во 1788 година, а новата федерална влада започнала со работа во 1789 година.