Прејди на содржината

Титон

Од Википедија — слободната енциклопедија

Титон (старогрчки: Τιθωνός, romanized: Tithonos) — љубовник на Еос, божица на зората, во старогрчката митологија. Тој бил принц од Троја, син на кралот Лаомедон од најадката Стримо (Στρυμώ). Митологијата што ја одразувале атинските вазни сликари од петтиот век го замислувала Титон како рапсод, како што сведочи лирата во неговата рака (прикажано на ојнохое (бокал за вино) од Ахиловиот сликар, околу 470–460 година п.н.е.).

Астероид (6998) бил именуван по Титон.

Етимологија

[уреди | уреди извор]

Се смета дека името Титон алудира на „дар за истегнување“ (од teinō и ōnė), и се однесува на истегнувањето на неговиот живот, по молба на Еос; но можно е и да станува збор за машка форма на името на Еос, Titonë – од titō, „ден“[1] и onë, „кралица“ – и да значело „партнер на Кралицата на денот“.[2]

Митологија

[уреди | уреди извор]
Еос го гони неволниот Титон, кој држи лира, на атичко ојнохое на Ахиловиот сликар, ок. 470–460 BC (Лувр).

Се смета дека Еос го зела Титон, од кралската куќа на Троја, за нејзин љубовник. Митот за љубовта помеѓу Еос и Титон му бил познат на Хомер, кој напишал дека наутро Еос станувала од креветот што го делела со Титон за да му ја даде својата светлина на човештвото.[3]

Митемата за смртниот љубовник на божицата е архаична; кога била вметната улога за Зевс, се појавил горчлив пресврт: според Хомеровата химна на Афродита,[4] кога Еос го замолила Зевс да го направи Титон бесмртен, таа заборавила да побара да му биде дадена вечна младост.[5] Титон навистина живеел засекогаш,

но кога одвратната старост го обзела и тој не можел да се помрдне ниту да ги крене екстремитетите, ова ѝ се чинело во срцето како најдобар потег: го положила во една соба и го ставила пред сјајните врати. Таму тој брборил бескрајно и повеќе немал никаква сила, каква што некогаш имал во своите еластични екстремитети.

Во подоцнежните раскажувања, тој на крајот станал цикада (tettix),[6][7] вечно жив, но молејќи смртта да го совлада. Во олимпискиот систем, „кралицата“ и „златнопрестолона“ Еос повеќе не можела да му дава бесмртност на својот љубовник како што направила Селена, туку морала да ја побара од Зевс, како благодет. Во записот на Хиероним Родоски од третиот век п.н.е., вината се префрла од Еос на Титон, кој побарал бесмртност, но не и безвременска состојба на постоење, па таа потоа не можела да му помогне на друг начин и го претворила во цикада.[8] Проперциј напишал дека Еос не го напуштила Титон, стар и остарен каков што бил, и сè уште го прегрнувала и го држела во своите раце, наместо да го остави напуштен во неговата студена одаја, додека ги проколнувал боговите за неговата сурова судбина.[9]

Еос му родила на Титон два сина, Мемнон и Ематион. Според Квинт Смирнеј, Мемнон бил одгледан од Хесперидите на брегот на Океан.[10] Според историчарот Диодор Сицилиски, Титон, кој патувал источно од Троја во Асирија и ја основал Суза, бил поткупен со златна лоза за да го испрати својот син Мемнон да се бори во Троја против Грците.[11]

Поемата „Титон“ е едно од ретките речиси комплетни дела на грчката лирска поетеса Сафо, составена од фрагменти откриени во период од повеќе од сто години.

Во културата

[уреди | уреди извор]

Овој мит веројатно се користел за да се објасни зошто цикадите биле особено бучни во раните утрински часови, кога зората се појавувала на небото.[12] Џејмс Џорџ Фрејзер забележува дека меѓу античките Грци и неколку други народи било широко распространето верувањето дека суштествата што можат да ја променат кожата ја обновуваат својата младост и живеат вечно.[13] Овапверојатно атување на фактот дека високиот разговор на старите луѓе бил споредуван со пеењето на цикадите, како што се гледа во еден пасус од Илијада.[6] сушност, античките Грци користеле цикада што седи на харфа како симбол на музиката.[14]

Еос (како Тезан) и Титон (како Тинту или Тинтун) биле сликовен мотив испишан или излеан во низок релјеф на грбот на етрурските бронзени рачни огледала.[15]

Во модерната култура

[уреди | уреди извор]
  • Титон како остарен бесмртник бил споменат во Книга I, Канто II, Станза VII од Кралицата на вилите на Едмунд Спенсер.
  • „Титонус“ од Алфред Тенисон првично била напишана како „Титон“ во 1833 година, а била завршена во 1859 година[16] Песната е драматичен монолог во празен стих од гледна точка на Титон. За разлика од оригиналниот мит, Титон е тој што бара бесмртност, и Аурора, а не Зевс, го дава овој несовршен дар. Како наратор, Титон се жали на својата неприродна долговечност, што го одделува од смртниот свет, како и од бесмртната Аурора.
  • Книгата на германскиот филозоф Јохан Готфрид Хердер „Tithonus und Aurora“ била објавена во 1792 година.[17]
  • „Титон“ бил споменат во песната „За имагинацијата“ од Филис Витли.
  • „Старосната песна“ на Сафо, понекогаш позната како „Титонова песна“, дискутира за убавината и стареењето.

Поврзано

[уреди | уреди извор]

Наводи

[уреди | уреди извор]
  1. ↑ Tzetzes on Lycophron, Alexandra 941
  2. ↑ Graves, Robert (2017). The Greek Myths - The Complete and Definitive Edition. Penguin Books Limited. стр. 150. ISBN 9780241983386.
  3. ↑ Homer, Odyssey 5.1: "And now, as Dawn rose from her couch beside Tithonos - harbinger of light alike to mortals and immortals." Trans. Samuel Butler.
  4. ↑ Homeric Hymn to Aphrodite, 218 ff.
  5. ↑ Homeric Hymn to Aphrodite, 218–238.
  6. 1 2 Hard, Robin, The Routledge Handbook of Greek Mythology: Based on H.J. Rose's "Handbook of Greek Mythology", Psychology Press, 2004, ISBN 9780415186360ISBN 9780415186360, p. 47.
  7. ↑ Keightley, p. 63; Suda, s.v "Old Man Tithonus".
  8. ↑ Tsagalis and Markantonatos, p. 297
  9. ↑ Propertius, Elegies 2.18b
  10. ↑ Quintus Smyrnaeus, Fall of Troy, ii. 495.
  11. ↑ Diodorus Siculus book 4.75, book 2.22.
  12. ↑ Loeb Classical Library, Homeric Hymns, Homeric Apocrypha, Lives of Homer, 2003, p. 177, note 48
  13. ↑ See Frazer's note on Apollodorus 3.12.4
  14. ↑ Tzetzes on Lycophron, Alexandra 941
  15. ↑ Marilyn Y. Goldberg, "The 'Eos and Kephalos' from Caere: Its Subject and Date", in American Journal of Archaeology vol. 91, part 4, pp. 605–614, fig. 2 (October, 1987).
  16. ↑ Tzetzes on Lycophron, Alexandra 941
  17. ↑ Graves, Robert (2017). The Greek Myths - The Complete and Definitive Edition. Penguin Books Limited. стр. 150. ISBN 9780241983386.

За понатамошно читање

[уреди | уреди извор]

Надворешни врски

[уреди | уреди извор]
Преземено од „https://mk.wikipedia.org/w/index.php?title=Титон&oldid=5480653“