Прејди на содржината

Теодор Сведберг

Од Википедија — слободната енциклопедија
Теодор Сведберг
Сведберг во 1926
Родено имеТеодор Сведберг
Роден(а)30 август 1884(1884-08-30)
Валбо, Шведска
Починал(а)25 февруари 1971(1971-02-25) (возр. 86)
Копаберг, Шведска
ПолињаБиохемија
УстановиУпсалски универзитет
Институт Густаф Вернер
ОбразованиеУпсалски универзитет
ДокторандиАрне Тиселиус[1]
Познат поУлтрацентрифуга
Колоидна хемија
Поважни наградиНобелова награда за хемија (1926)[2]
Франклинов медал (1949)
Странски член на Кралското друштво (1944)[3]
Бјеркенова награда (1913, 1923, 1926)

Теодор Сведберг (30 август 1884 – 25 февруари 1971) — шведски хемичар и добитник на Нобелова награда за неговото истражување на колоиди и протеини со употреба на ултрацентрифуга. Сведберг бил активен на Упсалскиот универзитет од средината на 1900-тите до крајот на 1940-тите. Додека бил во Упсала, Сведберг започнал како доцент пред да стане раководител на универзитетот по физичка хемија во 1912 година. Откако ја напуштил Упсала во 1949 година, Сведберг бил раководител на Институтот „Густаф Вернер“ до 1967 година. Освен што ја добил Нобеловата награда во 1926 година, Сведберг бил именуван за странски член на Кралското друштво во 1944 година и станал дел од Националната академија на науките на САД во 1945 година.

Животопис

[уреди | уреди извор]

Сведберг бил роден во Валбо, Шведска на 30 август 1884 година.[4] Негови родители биле Аугуста Алстермарк и Елијас Сведберг. Додека растел, Сведберг уживал во ботаниката и другите гранки на науката.[5] Додека бил во гимназија, Сведберг спроведувал индивидуални лабораториски истражувања и изведувал научни прикази. За неговото високо образование, Сведберг се запишал на програма по хемија на Упсалскиот универзитет во раните 1900-ти.[6] Дипломирал во 1905 година, магистрирал во 1907 година, а во 1908 година докторирал.[7]

Кариера

[уреди | уреди извор]

Додека бил во Упсала, Сведберг ја започнал својата научна кариера во 1905 година како помошник хемичар на универзитетот.[8] Откако станал доцент по хемија во Упсала во 1907 година, тој станал раководител на универзитетската физичка хемија во 1912 година. За време на неговиот академски мандат, Сведберг останал во Упсала до 1949 година.[4] Во раните 1920-ти, тој привремено предавал и на Висконскиот универзитет.[6] Откако ја напуштил Упсала, Сведберг го водел Институтот „Густаф Вернер“ од 1949 до 1967 година.

Истражување

[уреди | уреди извор]

Работата на Сведберг со колоиди ги поддржувала теориите за Брауново движење изнесени од Алберт Ајнштајн и полскиот физичар Маријан Смолуховски. За време на оваа работа, тој ја развил техниката на аналитичко ултрацентрифугирање и ја прикажал нејзината корисност во разликувањето на чистите протеини еден од друг.[9]

Награди и почести

[уреди | уреди извор]

Единицата сведберг (симбол S), единица за време што изнесува 10−13 s или 100 fs, е именувана по него, како и Сведберговата лабораторија во Упсала.[10]

Кандидатурата на Сведберг за Кралското друштво гласи:

 

„истакна во своите постигања во физичката и колоидната хемија и развојот на ултрацентрифугата“[11]

Сведберг бил избран за меѓународен член на Американското филозофско друштво во 1941 година.[12] Откако станал странски член на Кралското друштво во 1944 година, Сведберг бил именуван во Националната академија на науките во 1945 година.[13] Тој бил избран во Американското филозофско друштво во 1948 година.[14] Од 1910-тите до 1920-тите, Сведберг трипати ја добил Бјеркенската награда од Упсалскиот универзитет за неговиот придонес во науката во Шведска.[15] Од Институтот „Франклин“, Сведберг го добил медалот „Франклин“ во 1949 година за неговата работа со ултрацентрифугата.[16]

Смрт и личен живот

[уреди | уреди извор]

На 25 февруари 1971 година, Сведберг починал во Копарберг, Шведска. Бил во брак четири пати и имал вкупно дванаесет деца.[4] Неговата вдовица починала во 2019 година. Тој бил лутеран.[17]

Наводи

[уреди | уреди извор]
  1. ↑ Tiselius, Arne (1972). „Reflections from both sides of the counter“. Annual Review of Biochemistry. 37: 1–23. doi:10.1146/annurev.bi.37.070168.000245. PMID 4875715.
  2. ↑ Svedberg's Nobel Foundation biography
  3. ↑ Claesson, S.; Pedersen, K. O. (1972). „The Svedberg 1884-1971“. Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society. 18: 594–627. doi:10.1098/rsbm.1972.0022. S2CID 71640598.
  4. 1 2 3 . Phoenix. Отсутно или празно |title= (help); |access-date= бара |url= (help)
  5. ↑ . New York. Отсутно или празно |title= (help); |access-date= бара |url= (help)
  6. 1 2 . Pasadena, California & Hackensack, New Jersey. Отсутно или празно |title= (help); |access-date= бара |url= (help)
  7. ↑ „The Svedberg Biography“. Nobelprize. Nobel Media AB 2013. Посетено на 6 December 2013.
  8. ↑ . New York. Отсутно или празно |title= (help); |access-date= бара |url= (help)
  9. ↑ Kyle, R. A.; Shampo, M. A. (1997). „Theodor Svedberg and the ultracentrifuge“. Mayo Clinic Proceedings. 72 (9): 830. doi:10.4065/72.9.830. PMID 9294529.
  10. ↑ „TSL – The Svedberg Laboratory“. uu.se.
  11. ↑ „Proposal for Foreign Membership, Ref No. EC/1944/24“. London: The Royal Society Archives. Архивирано од изворникот на 2022-02-04. Посетено на 2018-09-03.
  12. ↑ „APS Member History“. search.amphilsoc.org. Посетено на 25 April 2023.
  13. ↑ „Theodor Svedberg“. National Academy of Sciences. Посетено на 9 February 2021.
  14. ↑ „Theodor Svedberg“. American Academy of Arts & Sciences (англиски). 9 February 2023. Посетено на 25 April 2023.
  15. ↑ „The Björkén Prize“. Uppsala University. Посетено на 11 February 2021.
  16. ↑ „The Svedberg“. The Franklin Institute. 15 January 2014. Посетено на 11 February 2021.
  17. ↑ Sherby, Louise S. (December 30, 2001). The Who’s Who of Nobel Prize Winners, 1901–2000. Greenwood Press. стр. 10. ISBN 9781573564144.
Преземено од „https://mk.wikipedia.org/w/index.php?title=Теодор_Сведберг&oldid=5623609“