Структура на белковините

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето

Структура на белковините (протеините) е тродимензионалниот распоред на атомите на полипептидната молекула. Полипептидот е полимер составен од низа (секвенца) на мономери, т.е. аминокиселини. Аминокиселинскиот мономер исто така се нарекува и остаток (односно аминокиселински остаток). Протеините настануваат при реакција на кондензација, во текот на која аминокиселините губат една молекула на вода и меѓусебно градат пептидни врски. По договор, низа со помалку од 30 аминокиселини се означува како пептид, наместо протеин.[1] За да можат да ја вршат својата биолошка функција, протеините се склопуваат во една или повеќе специфични просторни конформации, кој процес е поттикнат од големиот број на не-ковалентни интеракции, како што се водородните врски, јонските интеракции, Ван дер Валсовите сили и хидрофобните интеракции. За да се разберат функциите на протеините на молекуларно ниво, често е неопходно да се утврди нивната тродимензионална структура. Ова е тема на истражување на структурната биологија, во која се употребуваат разни техники, како што се рендгенската кристалографија, NMR спектроскопијата и интерферометријата со двојна поларизацијата, за да се утврди структурата на протеините.

Опсегот на големини на протеинските структури варира од десетици до неколку илјади аминокиселини.[2] Според физичката големина, која може да биде помеѓу 1-100 nm, протеините се класифицираат како наночестички. Во биолошките системи многу големи агрегати можат да бидат составени од протеински подединици. На пример, илјадници актински молекули се групираат за да формираат микрофиламент.

Протеините обично подлежат на повратни структурни промени во текот на вршењето на нивната биолошка функција. Алтернативните структури на истиот протеин се означуваат како различни конформациони изомери, или, едноставно, конформации, а транзициите помеѓу нив се нарекуваат конформациони промени.

Нивоа на белковинска структура[уреди | уреди извор]

Постојат четири различни нивоа на белковинска (протеинска) структура.

Примарна структура[уреди | уреди извор]

Примарната структура на белковините се однесува на низата (секвенцата) на аминокиселини во полипептидниот синџир. Примарната структура се одржува од пептидните врски кои се создаваат во процесот на биосинтеза на протеините. Двата краја од полипептидниот синџир се нарекуваат карбоксилен терминал (C-терминал или C-крај) и амино терминал (N-терминал или N-крај) врз основа на природата на слободната група на секој од краевите на полипептидниот синџир. Броењето на аминокиселинските остатоци секогаш започнува од N-терминалниот крај (NH2-групата), што претставува крајот каде амино групата не е вклучена во градење на пептидна врска. Примарната структура на протеинот ја одредува генот кој кодира за тој протеин. Специфична секвенца на нуклеотиди во ДНК се транскрибира во иРНК, која ја чита рибозомот во процесот наречен транслација. Редоследот на аминокиселините во инсулинот бил откриен од Фредерик Сангер, кој утврдил дека протеините имаат точно определени аминокиселински секвенци.[3][4] Секвенцата на еден протеин е единствена за тој протеин и ја дефинира структурата и функцијата на тој протеин. Секвенцата на протеинот може да се определи со методи како што се Едманова деградација или тандемската масена спектрометрија. Сепак, честопати, таа се чита директно од генската секвенца со употреба на генетскиот код. Строго се препорачува да се користат зборовите „аминокиселински остатоци“ кога се дискутира за протеини, бидејќи при формирање на пептидна врска се губи молекула на вода, па затоа се вели дека протеините се составени од аминокиселински остатоци. Пост-транслационите модификации, како што се формирањето на дисулфидни врски, фосфорилациите и гликозилациите, исто така се сметаат за дел од примарната структура, иако не можат да се читаат од генот. На пример, инсулинот е составен од 51 аминокиселини во две полипептидни вериги. Едната верига има 31 аминокиселина, а другата има 20 аминокиселини.

Секундарна структура[уреди | уреди извор]

Структура на α-хеликс со водородни врски (жолти точки)

Секундарната структура се однесува на доста чести, локални под-структури кои се јавуваат на 'рбетот од полипептидниот синџир. Двата главни типа на секундарна структура, α-хеликс и β-нишка или β-плочи, биле предложени во 1951 година од страна на Лајнус Полинг и соработниците. Овие секундарни структури се одредени од обрасци на водородни врски помеѓу пептидните групи на полипептидниот синџир. Тие имаат правилна геометрија, со ограничувања на специфични вредности на диедарските агли ψ и φ на Рамачандровиот дијаграм. И α-хеликсот и β-плочата претставуваат начин на сатурација на сите донори и акцептори на водородни врски во склоп на 'рбетот на полипептидниот синџир. Постојат и делови од протеините кои се подредени, но не во некоја од овие чести структури. Тие не треба да се мешаат со случајните навои (анг. random coil), кои се несклопени полипептидини синџири без фиксна тродимензионална структура. Неколку последователни секундарни структури можат да формираат „суперсекундарна единица“.[5]

Терциерна структура[уреди | уреди извор]

Терциерната структура се однесува на тродимензионална структура на мономерни и мултимерни протеински молекули. α-хеликсите и β-набраните-плочи се склопуваат во компактна глобуларна структура. Склопувањето е поттикнато од не-специфични хидрофобни интеракции, т.е. ориентацијата на хидрофобните остатоци кон внатрешноста на молекулата за да избегнат контакт со вода, но структурата е стабилна само кога деловите на протеинските домени се „замрзнуваат“ во одредени структури со помош на специфични терциерни интеракции, како што се солените мостови, водородните врски, јакото пакување на страничните ланци и дисулфидните врски. Дисулфидните врски се исклучително ретки кај цитоплазматските протеини, бидејќи цитоплазмата обично е редуцирачка средина.

Квартерна структура[уреди | уреди извор]

Квартерната структура е тродимензионална структура која ја чини агрегација на две или повеќе индивидуални полипептиди синџири (подединици) кои се однесуваат како единствена функционална единица (мултимер). Резултирачкиот мултимер се стабилизира со истите не-ковалентни интеракции и дисулфидни врски кои се присутни во терциерната структура. Постојат повеќе можни организации на квартерната структура.[6] Комплексите на две или повеќе полипептиди (т.е. повеќе подединици) се нарекуваат мултимери. Доколку комплексот содржи две подединици се нарекува димер, ако содржи три подединици се нарекува тример, тетрамер ако содржи четири подединици, пентамер ако содржи пет единици итн. Подединиците често се сродни една со друга преку операции на симетричност, како двојна оска во димер. Мултмерите кои се изградени од идентични подединици имаат имиња кои почнуваат со префиксот „хомо-“ (на пр. хомотетрамер), а оние кои се изградени од различни подединици имаат имиња кои почнуваат со префиксот „хетеро-“, на пример, хетеротетрамер, како што се двата алфа и двата бета ланци на хемоглобинот.

Домени, мотиви и склопови во белковинската структура[уреди | уреди извор]

Белковински домени. Двете прикажани протеински структури споделуваат заеднички домен (темноцрвено).

Протеините често се состојат од неколку структурни единици. Овие единици ги вклучуваат домените, мотивите и склоповите (анг. folds). И покрај фактот што постојат околу 100,000 различни протеини кај еукариотските организми, бројот на различните домени, структурни мотиви и склопови е многу помал.

Структурни домен[уреди | уреди извор]

Структурниот домен е елемент на целокупната протеинска структура кој е самостојно стабилен и често се склопува независно од остатокот на протеинскиот синџир. Повеќето домени не се уникатни за протеинските продукти на еден ген или една генска фамилија, но се појавуваат во многу различни протеини. Домените често се именуваат и издвојуваат врз основа на нивната биолошка функција во протеинот на кој тие припаѓаат; на пример „калциум-врзувачки домен на калмодулин“. Бидејќи тие се независно стабилни, можат да бидат „разменети“ со генетски инженеринг помеѓу два протеина за да се добие химерен протеин.

Структурен и секвенцијален мотив[уреди | уреди извор]

Структурните и секвенцијалните мотиви се кратки сегменти од тродимензионалната структура на протеините или аминокиселинските секвенци кои се наоѓаат во голем број на различни протеини.

Суперсекундарна структура[уреди | уреди извор]

Суперсекундарна структура се однесува на одредена комбинација на елементи на секундарната структура, како што се β-α-β единиците или хеликс-свиок-хеликс мотивот. Некои од нив се нарекуваат и структурни мотиви.

Белковински склоп[уреди | уреди извор]

Белковински склоп се однесува на општа белковинска архитектура, како хеликсен сноп, β-цилиндер, Розманов склоп или различни „склопови“, наведени во Базата на податоци за структурна класификација на протеините (анг. SCOP - Structural Classification of Proteins database).[7] Сличен концепт е белковинска топологија кој се однесува на распоредот на врските во рамките на протеинот.

Супердомен[уреди | уреди извор]

Супердоменот се состои од два или повеќе сочувани домени со номинално независно потекло, но потоа наследени како една структурна/функционална единица.[8] Пример за супердомен е протеинска тирозинска фосфатаза-C2 домен (PTP-C2) парот кај PTEN (анг. phosphatase and tensin homolog), тензинот, ауксилинот и мембранскиот протеин TPTE2. Овој супердомен се среќава во протеините на животните, растенијата и габите.

Склопување на белковините[уреди | уреди извор]

Crystal Clear app xmag.svg Главна статија: „Склопување на белковините.

Во текот на транслацијата, полипептидот излегува од рибозомот како случаен навој и се склопува во својата нативна состојба.[9] Бидејќи склопот е одреден од мрежата на интеракции помеѓу аминокиселините во полипептидот, конечната структура на протеинскиот ланец е детерминирана од неговата аминокиселинска секвенца (догма на Анфинсен).[10]

Стабилност на белковините[уреди | уреди извор]

Стабилноста на протеините зависи од неколку фактори како што се: 1) Не-ковалентни електростатски интеракции 2) Хидрофобни интеракции. Енергиите на овие интеракции се од редот на 20-40 kJ/mol.[11] Протеините се многу чувствителни на промена на температурата што може да резултира со отклопување или денатурација. Белковинската денатурација може да резултира со губење на функцијата и губење на нативната состојба.

Рендгенската кристалографија и калориметријата покажуваат дека не постои општ механизам кој го опишува дејството на температурната промена на функциите и структурата на протеините. Ова се должи на фактот што протеините не претставуваат униформна класа на хемиски супстанци од енергетски аспект. Структурата и стабилноста на индивидуален протеин зависи од односот на неговите поларни и неполарни аминокиселински остатоци. Тие допринесуваат за конформационите и нето енталпиите на локалните и не-локалните интеракции.

Ако се земат предвид слабите интермолекуларни интеракции одговорни за структурниот интегритет, тогаш е тешко да се предвиди ефектот на температурата, бидејќи постојат премногу непознати фактори кои допринесуваат за хипотетичката рамнотежа на слободните енергии и нејзината температурна зависност. Внатрешните солени мостови се одговорни за термичка стабилност, а дали студените температури влијаат на дестабилизација на овие врски сé уште е непознато.

Во принцип, слободната енергија на стабилизација на водорастворливите глобуларни протеини не надминува 50-100 kJ/mol.[12] Стабилизацијата е базирана на еквивалент на неколку водородни врски, јонски парови, или хидрофобни интеракции, иако бројни интрамолекуларни интеракции резултираат со стабилизација. Земајќи го во предвид големиот број на водородни врски, кои се одговорни за стабилизацијата на секундарните структури, и стабилизацијата на внатрешното јадро со хидрофобни интеракции, слободната енергија на стабилизација излегува како мала разлика помеѓу големи броеви. Затоа, структурата на нативниот протеин не е оптимизирана за максимална стабилност.[13]

Одредување на структурата на белковините[уреди | уреди извор]

Примери на протеински структури од PDB (Protein Data Bank)
Брзина на одредување на протеинската структура според метод и година

Околу 90% од протеинските структури на располагање во Банката на податоци за протеини (анг. Protein Data Bank) се утврдени со рендгенска кристалографија.[14] Овој метод овозможува да се измери тродимензионалната (3-D) густина на дистрибуцијата на електроните во протеинската молекула, во кристализирана состојба, и на тој начин се утврдуваат 3-D координатите на сите атоми до одредена резолуција. Околу 9% од познатите протеински структури се добиени со техники на нуклеарна магнетна резонанца (NMR). За поголемите протеински комплекси, се употребува крио-електронска микроскопија за откривање на структурата. Резолуцијата обично е помала од таа кај рендгенската кристалографија, или NMR, но максималната резолуција постојано се зголемува. Оваа техника сé уште е особено значајна за многу големи протеински комплекси, како што се протеините на вирусната обвивка и амилоидни влакна.

Општата секундарна структура може да се определи со циркуларен дихроизам (CD). Вибрационата спектроскопија, исто така, може да се користи за да се карактеризира конформацијата на пептидите, полипептидите и протеините.[15] Дводимензионалната инфрацрвена спектроскопија е метод за испитување на структурите на флексибилните пептиди и протеини кои не можат да се изучуваат со други методи.[16][17] Поквалитативна слика за структурата на протеините често може да се добие со протеолиза. Новите имплементации на овој пристап, вклучувајќи ја брзата паралелна протеолиза (FASTpp), можат да ја истражат структурираната фракција и нејзината стабилност без потреба од прочистување.[18] Откако структурата на протеинот е експериментално утврдена, понатамошните детални студии можат да се изведат компјутерски, користејќи молекуларни динамички симулации на структурата.

Анализа на белковинска секвенца: Ансамбли[уреди | уреди извор]

Шематски приказ на два главни пристапи на ансамбл моделирање.[19]

Протеините имаат варијабилни степени на стабилност, а оние кои имаат доста ниска стабилност се нарекуваат интринзично неструктурирани протеини. Овие протеини постојат и функционираат во релативно „хаотична“ состојба, а кај нив недостасува стабилна терциерна структура. Како резултат на тоа, тие тешко можат да се опишат со стандарден модел за протеинска структура, кој е дизајниран за протеини со фиксни терциерни структури. За таа цел создадени се конформациони ансамбли, за да се обезбеди поточна и подинамична репрезентација на конформационата состојба на интринзично неструктурираните протеини. Конформационите ансамбли функционираат така што ги претставуваат различните конформации на интринзично неструктурираните протеини во рамките на ансамбл датотека (типот кој може да се најде на База на податоци за протеински ансамбл).

Бази на податоци за белковински структури[уреди | уреди извор]

Базата на структури на протеини е база на податоци која ја чинат различните експериментално утврдени структури на протеини. Целта на повеќето бази на податоци за протеински структури е да ги организираат и да ги обележат структурите на протеините, обезбедувајќи пристап на биолошката заедница до експерименталните податоци на корисен начин. Податоците вклучени во базите на структури на протеини често содржат 3D координати, како и експериментални информации, како што се димензии на ќелиите и аглите за структурите утврдени со рендгенска кристалографија. Главната улога на базите на структури на протеини е обезбедување на структурни информации, додека базите на податоци за секвенци се фокусираат на информации за аминокиселинските секвенци. Базите на податоци за структурата на протеините се особено значајни во компјутерската биологија, како што е дизајнот на лекови на основа на структурата на протеин за кој тој лек треба да се врзе.[20]

Структурна класификација[уреди | уреди извор]

Протеинските структури можат да се групираат врз основа на нивната сличност или заедничкото еволутивно потекло. Базата на податоци за структурна класификација на протеините (анг. SCOP - Structural Classification of Proteins database)[21] и CATH базата[22] обезбедуваат две различни структурни класификации на протеините. Споделување на иста или слична структура меѓу протеини се смета како доказ за еволутивната сродност меѓу тие протеини и се користи за нивно групирање во протеински суперфамилии.[23]

Компјутерско предвидување на белковинската структура[уреди | уреди извор]

Добивањето на белковинска секвенца е многу полесно отколку одредувањето на тродимензионалната структура на таа белковина. Сепак, структурата на еден протеин дава многу повеќе увид во неговата функција отколку неговата секвенца. Поради тоа развиени се голем број на методи за компјутерско предвидување на протеинската структура од аминокиселинската секвенца.[24] Ab initio методите на предвидување ја користат само секвенцата на протеинот. Методот на компјутерско предвидување користи веќе постоечки протеински структури кои ги споредува со новите предложени структури.

Поврзано[уреди | уреди извор]

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. H. Stephen Stoker (1 January 2015). Organic and Biological Chemistry. Cengage Learning. стр. 371. ISBN 978-1-305-68645-8. https://books.google.com/books?id=HRCdBQAAQBAJ&pg=PA371. 
  2. Protein length in eukaryotic and prokaryotic proteomes. „Nucleic Acids Research“ том  33 (10): 3390–3400. 10 јуни 2005 г. doi:10.1093/nar/gki615. PMID 15951512. 
  3. Sanger, F.; Tuppy, H. (1 септември 1951 г). The amino-acid sequence in the phenylalanyl chain of insulin. I. The identification of lower peptides from partial hydrolysates. „The Biochemical Journal“ том  49 (4): 463–481. ISSN 0264-6021. PMID 14886310. PMC: PMC1197535. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/14886310. 
  4. Sanger, F. (15 мај 1959 г). Chemistry of insulin; determination of the structure of insulin opens the way to greater understanding of life processes. „Science (New York, N.Y.)“ том  129 (3359): 1340–1344. ISSN 0036-8075. PMID 13658959. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/13658959. 
  5. Chiang, Yih-Shien; Gelfand, Tatiana I.; Kister, Alexander E.; Gelfand, Israel M. (1 септември 2007 г). New classification of supersecondary structures of sandwich-like proteins uncovers strict patterns of strand assemblage. „Proteins“ том  68 (4): 915–921. doi:10.1002/prot.21473. ISSN 1097-0134. PMID 17557333. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17557333. 
  6. A Periodic Table of Coiled-Coil Protein Structures (на en). „Journal of Molecular Biology“ том  385 (3): 726–732. 23 јануари 2009 г. doi:10.1016/j.jmb.2008.11.028. ISSN 0022-2836. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0022283608014654. 
  7. Govindarajan, S.; Recabarren, R.; Goldstein, R. A. (1 јуни 1999 г). Estimating the total number of protein folds. „Proteins“ том  35 (4): 408–414. ISSN 0887-3585. PMID 10382668. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/10382668. 
  8. Haynie, Donald T.; Xue, Bin (1 мај 2015 г). Superdomains in the protein structure hierarchy: The case of PTP-C2. „Protein Science: A Publication of the Protein Society“ том  24 (5): 874–882. doi:10.1002/pro.2664. ISSN 1469-896X. PMID 25694109. PMC: PMC4420535. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/25694109. 
  9. Folding at the birth of the nascent chain: coordinating translation with co-translational folding (на en). „Current Opinion in Structural Biology“ том  21 (1): 25–31. 1 февруари 2011 г. doi:10.1016/j.sbi.2010.10.008. ISSN 0959-440X. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0959440X10001715. 
  10. Anfinsen, C. B. (1 јули 1972 г). The formation and stabilization of protein structure. „The Biochemical Journal“ том  128 (4): 737–749. ISSN 0264-6021. PMID 4565129. PMC: PMC1173893. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/4565129. 
  11. Auriemma, Finizia; Alfonso, Giovanni Carlo; Rosa, Claudio De (2016-12-21) (на en). Polymer Crystallization I: From Chain Microstructure to Processing. Springer. ISBN 9783319492032. https://books.google.mk/books?id=85PJDQAAQBAJ&pg=PA189&lpg=PA189&dq=interaction+energies+are+from+the+order+of+20-40+kJ/mol&source=bl&ots=FP8nMfujtm&sig=KhRiFZMaIJ2mBiXOj8RdJ0UXDA8&hl=en&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=interaction%20energies%20are%20from%20the%20order%20of%2020-40%20kJ/mol&f=false. 
  12. Hinz, H. J. (1986 г). Thermodynamic parameters for protein-protein and protein-ligand interaction by differential scanning microcalorimetry. „Methods in Enzymology“ том  130: 59–79. ISSN 0076-6879. PMID 3773750. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/3773750. 
  13. Jaenicke, R.; Heber, U.; Franks, F.; Chapman, D.; Griffin, Mary C. A.; Hvidt, A.; Cowan, D. A. (1990 г). Protein Structure and Function at Low Temperatures [and Discussion]. „Philosophical Transactions of the Royal Society of London. Series B, Biological Sciences“ том  326 (1237): 535–553. http://www.jstor.org/stable/2398703. 
  14. Kendrew, J.C.; Bodo, G.; Dintzis, H. M.; Parrish, R. G.; Wyckoff, H.; Phillips, D.C.. A Three-Dimensional Model of the Myoglobin Molecule Obtained by X-Ray Analysis. „Nature“ том  181: 662–666. doi:10.1038/181662a0. PMID 13517261. 
  15. Vibrational Spectroscopy and Conformation of Peptides, Polypeptides, and Proteins (на en). „Advances in Protein Chemistry“ том  38: 181–364. 1 јануари 1986 г. doi:10.1016/S0065-3233(08)60528-8. ISSN 0065-3233. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0065323308605288. 
  16. Lessing, Joshua; Roy, Santanu; Reppert, Mike; Baer, Marcel; Marx, Dominik; Jansen, Thomas La Cour; Knoester, Jasper; Tokmakoff, Andrei (21 март 2012 г). Identifying residual structure in intrinsically disordered systems: a 2D IR spectroscopic study of the GVGXPGVG peptide. „Journal of the American Chemical Society“ том  134 (11): 5032–5035. doi:10.1021/ja2114135. ISSN 1520-5126. PMID 22356513. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/22356513. 
  17. Jansen, Thomas la Cour; Knoester, Jasper (1 март 2008 г). Two-dimensional infrared population transfer spectroscopy for enhancing structural markers of proteins. „Biophysical Journal“ том  94 (5): 1818–1825. doi:10.1529/biophysj.107.118851. ISSN 1542-0086. PMID 17981904. PMC: PMC2242754. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17981904. 
  18. Minde, David P.; Maurice, Madelon M.; Rüdiger, Stefan G. D. (2012 г). Determining biophysical protein stability in lysates by a fast proteolysis assay, FASTpp. „PloS One“ том  7 (10): e46147. doi:10.1371/journal.pone.0046147. ISSN 1932-6203. PMID 23056252. PMC: PMC3463568. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/23056252. 
  19. Varadi, Mihaly; Vranken, Wim; Guharoy, Mainak; Tompa, Peter (1 јануари 2015 г). Computational approaches for inferring the functions of intrinsically disordered proteins. „Frontiers in Molecular Biosciences“ том  2: 45. doi:10.3389/fmolb.2015.00045. PMID 26301226. PMC: 4525029. http://journal.frontiersin.org/article/10.3389/fmolb.2015.00045/abstract. 
  20. Laskowski, Roman A. (1 јуни 2011 г). Protein structure databases. „Molecular Biotechnology“ том  48 (2): 183–198. doi:10.1007/s12033-010-9372-4. ISSN 1559-0305. PMID 21225378. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/21225378. 
  21. Murzin, A. G.; Brenner, S. E.; Hubbard, T.; Chothia, C. (7 април 1995 г). SCOP: a structural classification of proteins database for the investigation of sequences and structures. „Journal of Molecular Biology“ том  247 (4): 536–540. doi:10.1006/jmbi.1995.0159. ISSN 0022-2836. PMID 7723011. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/7723011. 
  22. Orengo, C. A.; Michie, A. D.; Jones, S.; Jones, D. T.; Swindells, M. B.; Thornton, J. M. (15 август 1997 г). CATH--a hierarchic classification of protein domain structures. „Structure (London, England: 1993)“ том  5 (8): 1093–1108. ISSN 0969-2126. PMID 9309224. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/9309224. 
  23. Holm, Liisa; Rosenström, Päivi (1 јули 2010 г). Dali server: conservation mapping in 3D. „Nucleic Acids Research“ том  38 (Web Server issue): W545–549. doi:10.1093/nar/gkq366. ISSN 1362-4962. PMID 20457744. PMC: PMC2896194. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/20457744. 
  24. Zhang, Yang (1 јуни 2008 г). Progress and challenges in protein structure prediction. „Current Opinion in Structural Biology“ том  18 (3): 342–348. doi:10.1016/j.sbi.2008.02.004. ISSN 0959-440X. PMID 18436442. PMC: PMC2680823. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/18436442.