Прејди на содржината

Стрнишница

Од Википедија — слободната енциклопедија
Стрнишница
Ползечка стрнишница (Gypsophila repens)
Научна класификација [ у ]
Царство: Растенија
клад: Скриеносеменици
клад: Евдикоти
Ред: Каранфиловидни
Семејство: Каранфили
Род: Стрнишница
L.
Видови

околу 150

Синоними[1]
Список
    • Acosmia Benth. ex G.Don
    • Ankyropetalum Fenzl
    • Arrostia Raf.
    • Asophila Neck.
    • Banffya Baumg.
    • Bolbosaponaria Bondarenko
    • Dichoglottis Fisch. & C.A.Mey.
    • Gypsophytum Ehrh.
    • Hagenia Moench
    • Jordania Boiss.
    • Lanaria Adans.
    • Pseudosaponaria (F.N.Williams) Ikonn.
    • Rokejeka Forssk.
    • Vaccaria Wolf

Стрнишница (науч. Gypsophila) — цветни растенија од семејството на каранфилите (Caryophyllaceae). Тие се автохтони во Евроазија, Африка, Австралија и Тихоокеанските Острови. Турција има особено голема разновидност на таксони на стрнишницата, со околу 35 ендемски видови. Некои видови на овој род се воведени видови во други региони.[2]

Во Македонија се познати два вида од овој род: обична стрнишница (Gypsophila muralis, денес Psammophiliella muralis) позната за Овче Поле, Прилеп, Битола, Охрид, Струмица, Кавадарци и Гевгелија, како и македонската стрнишница (Gypsophila macedonica) познато за околината на Битола.[3]

Опис

[уреди | уреди извор]

Стрнишницата е една од најхетерогените и најголемите групи во племето каранфили, Caryophylleae. Родот опфаќа приближно 150 видови едногодишни или повеќегодишни тревни, ползечки или растенија што формираат перници, кои ги населуваат првенствено планинските степи во северниот умерен дел од Стариот свет со жариште на диверзификација во Ирано-туранскиот регион.[4] Овие видови, исто така, покажуваат големи варијации во типот на соцветие, почнувајќи од многуцветни лабави тирси или меници (на пр., G. elegans M.Bieb., G. paniculata L., G. pilosa Huds.) до компактни главовидни цими (G. capitata M.Bieb., G. capituliflora Rupr., G. caricifolia Boiss.) и малкуцветни (едноцветни) гроздовидни монохазии (на пр., G. bazorganica Rech.f., G. saponarioides Bornm. & Gauba). Секој мал цвет има чашка во облик на чаша од зелени чашки со бели рабови што содржат пет ливчиња во нијанси на бела или розова. Плодот е заоблена или овална капсула што се отвора кај вентилите. Содржи неколку кафеави или црни семки кои често се обликувани како бубрег или школка од полжав.

Употреба

[уреди | уреди извор]

Неколку видови се одгледуваат комерцијално за неколку намени, вклучувајќи цвеќарство, хербална медицина и храна. Најчесто користените во цветни аранжмани, како што се букетите, се G. paniculat и G. elegans што се користат и како режано цвеќе.

Родот е извор на сапонини кои можат да се користат за многу намени, вклучително и производство на фотографски филм и хемолитички лабораториски реагенси. Нивните детергентски својства ги прават корисни во изработката на сапуни и шампони.

G. rokejeka се користи за правење алва. Видовите исто така се користат како состојки за ликер, сирење и сладолед, на кои им даваат вкус, арома и крцкавост.

Неколку видови се хиперакумулатори на хемискиот елемент бор, и може да се садат за да го апсорбираат елементот од загадените почви.

Растението се користи и за правење прелив во облик на пена за популарен десерт наречен „керебич“ во покраината Мерсин, Турција.

Екологија

[уреди | уреди извор]

Некои видови се познати како плевели, вклучувајќи го и „агресивниот украсен“ G. paniculata, кој ги напаѓа живеалиштата, и се натпреварува со домородната флора.

Растението G. simonii е широко распространето во Турција, каде што е автохтон вид.

Избрани видови

[уреди | уреди извор]

Во родот има околу 150 видови.

Обичната стрнишница (Gypsophila muralis) сега е сместена во родот Psammophiliella.[5]

Наводи

[уреди | уреди извор]
  1. ↑ „Gypsophila L.“. Plants of the World Online. Кралски ботанички градини во Кју. Посетено на 7 април 2022. (англиски)
  2. ↑ גיבסנית, זר פרחים. „גיבסנית“. אלה פרחים. Архивирано од изворникот на 2023-11-11. Посетено на 2026-03-25.
  3. ↑ Кирил Мицевски: Флора на Република Македонија, МАНУ, Скопје, 1993 г., том 1, свеска 2, стр. 348
  4. ↑ Madhani, Hossein; Rabeler, Richard; Pirani, Atefeh; Oxelman, Bengt; Heubl, Guenther; Zarre, Shahin (2018). „Untangling phylogenetic patterns and taxonomic confusion in tribe Caryophylleae (Caryophyllaceae) with special focus on generic boundaries“ (PDF). Taxon (англиски). 67 (1): 83–112. Bibcode:2018Taxon..67...83M. doi:10.12705/671.6. ISSN 1996-8175.
  5. ↑ „Psammophiliella Ikonn.“, Plants of the World Online, Royal Botanic Gardens, Kew, Посетено на 2020-02-09

Литература

[уреди | уреди извор]
  • Кирил Мицевски: Флора на Република Македонија, МАНУ, Скопје, 1993 г., том 1, свеска 2, стр. 348
Преземено од „https://mk.wikipedia.org/w/index.php?title=Стрнишница&oldid=5636769“