Српска гологлавка
| Српска гологлавка | |
|---|---|
 | |
| Српска гологлавка | |
VU (Рањива)[1] | |
| Научна класификација [ у ] | |
| Царство: | Габи |
| Оддел: | Столпчести габи |
| Класа: | Агарикомицети |
| Ред: | Ресести габи |
| Род: | Psilocybe |
| Вид: | Српска гологлавка |
| Научен назив | |
| Psilocybe P. serbica M.M. Moser & E. Horak (1969) | |
Српска гологлавка (лат. Psilocybe serbica; сл. srbska gologlavka; ср. српска гологлавка)[2][3] е вид психоактивна габа од родот гологлавки, семејство Hymenogastraceae. Содржи психоактивни соединенија псилоцибин и псилоцин.[4] Блиску е сродна со видот Psilocybe cyanescens, од кој се разликува по микроскопските карактеристики.
Таксономија
[уреди | уреди извор]Видот првпат го опишале австриските миколози Мајнхард Михаел Мозер и Егон Хорак врз основа на примероци пронајдени во Србија во 1969 година.[5]
Подоцнежните молекуларно-генетски и морфолошки истражувања покажале дека таксоните Psilocybe bohemica, Psilocybe moravica и Psilocybe arcana, кои претходно се сметале за посебни видови, всушност се синоними на видот Psilocybe serbica.[6]
Опис
[уреди | уреди извор]Шапка: Пречник од 1 до 4 см. Во почетокот е испакната до ѕвонеста, а подоцна станува порамна. Површината е мазна, а во влажни услови лигава. Бојата варира од кафеаво-портокалова до светлокафеава; при сушење посветлува (хигрофанска особина).
Ливчиња: Прираснати или благо симнати надолу по дршката, во почетокот светли, а со созревање на спорите стануваат темнокафеави до виолетово-кафеави.
Дршка: Висока 4–8 см и дебела 2–3 мм. Цилиндрична е, свилесто бела, а при оштетување или стареење добива синкаста или зеленикава боја.
Месо: Белузлаво до жолтеникаво, при оштетување и изложување на воздух изразито посинува.
Отпечаток од спори: Темновиолетово-кафеав. Спорите се елиптични, мазни, со големина 10–13 × 6–7,5 µм.
Распространетост и екологија
[уреди | уреди извор]Српска гологлавка е сапрофитска габа. Расте во помали групи или туфови на труло дрво од листопадни и четинарни дрвја, остатоци од гранки и дрвен материјал.
Распространета е во средна и југоисточна Европа, па е честа во Македонија, Србија, Босна и Херцеговина, Словенија, Чешка, Словачка и Австрија.[2][3] Плодните тела се појавуваат од доцното лето до доцната есен, најчесто од септември до ноември.
Биохемија
[уреди | уреди извор]Габата содржи алкалоиди псилоцибин, псилоцин и беоцистин, кои имаат психоактивно дејство.[3] Како и кај другите видови од родот Psilocybe, оштетените делови на плодното тело можат да посинат поради оксидација на соединенијата поврзани со псилоцибинот.
Наводи
[уреди | уреди извор]- ↑ Црвена листа на Македонија (2020)
- 1 2 „Српска гологлавка“. Национална црвена листа на Северна Македонија. Министерство за животна средина и просторно планирање. Посетено на 2026-08-01.
- 1 2 3 „Srbska gologlavka“, Gobarsko društvo Lisička Maribor, https://www.gobe.si/Gobe/PsilocybeSerbica (пристапено на 1 август 2026).
- ↑ Borovička, Jan (2006). „Notes on Psilocybe serbica and related species“. Czech Mycology. 58 (1–2): 31–38.
- ↑ Moser, Meinhard Michael; Horak, Egon (1969). „Psilocybe serbica spec. nov., eine neue Psilocybe-Art aus Serbien“. Zeitschrift für Pilzkunde. 34 (3–4): 137–144.
- ↑ Borovička, Jan; Noordeloos, Machiel E.; Gryndler, Milan; Oborník, Miroslav (2011). „Molecular phylogeny of Psilocybe cyanescens complex in Europe, with focus on P. serbica“. Mycological Progress. 10 (2): 149–164.