Разлика помеѓу преработките на „Отровен брадавичар“

Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето
с
нема опис на уредувањето
с
с
{{внимание}}
{{без извори}}
{{Taxobox
| name = Гила чудовиште
}}
 
== '''Гила чудовиште''' ==
 
Гила чудовиште, латински ''Heloderma suspectum'', е вид на отровен гуштер населен во југозападните Американски држави и северно Мексико (но не и во Баја Калифорнија). Тежок, спор гуштер, долг до 60 сантиметри, Гила чудовиштето е единствениот отровен гуштер населен во Америка и еден од единствените два вида на отровни гуштери во Северна Америка, а другиот е близу сроден со Мексиканскиот зрнест гуштер (H. horridum)
[[File:Mexican-Beaded-Lizard.jpg|thumb|right|Mexican beaded lizard at the [[Louisville Zoo]], [[Kentucky]].]]
И покрај тоа што Гила чудовиштето е отровно, неговата мрзеливост значи дека претставува најмала закана за луѓето. Како и да е, има добиено застрашувачка репутација и најчесто се убивани од пешаци и сопственици на куќи и покрај тоа што се заштитени со закон во државите Аризона и Невада.
 
Постојат два подвида на Гила чудовиште: мрежесто Гила чудовиште (H. suspectum suspectum) и зрнесто Гила чудовиште (H. suspectum cinctum). Мрежестото Гила чудовиште живее во јужниот регион од областа на Гила чудовиштата, додека зрнестото Гила чудовиште е од северните подвидови појавувајќи се главно во пустината Мохаве. Мрежестото Гила чудовиште најчесто има светли белези прекршени од темни лушпи давајќи мрежест изглед, додека зрнестото Гила чудовиште главно има повеќе непрекршени јазли од светли лушпи.
 
Гила чудовиштето има еден близок жив сродник, зрнестиот гуштер (H. horridum), како и многу изумрени сродници од гуштерите чија еволуциска историја се открива назад во периодот на кредата. Видот хелодерма (Heloderma ) постои уште од Миоценот кога живееле H. texana и остатоци од остеодерми од Гила чудовиште се најдени во доцниот Плеистоцен (пред 8000-10,000 години) наталожени близу Лас Вегас, Невада. Бидејќи хелодерматидите останале прилично непроменети, морфолошки тие повремено се сфаќаат како живи фосили. Иако Гила чудовиштето изгледа близу сродно со гуштерите варани (varanids) од Африка, Азија и Австралија, широката географска поделба и уникатните белези кои не се наоѓаат кај вараните покажува дека Гила чудовиштето е подобро сместено во посебно семејство.
 
Името Гила се однесува на басенот на реката Гила во Аризона, каде што некогаш многу постоеле. Heloderma значи „кожа со нитни “, од старите грчки зборови Helos —глава на шајка или нитна — и derma или кожа. Suspectum е изведено од опишувачот , палеонтологистот Едвард Дринкер Коуп кој се сомневал дека гуштерите можеби се отровни поради длабнатините во забите.
 
[[Image:Gila fg01.jpg|thumb|right|Closeup of a Helodermatid's skin, composed of beadlike scales.]]
 
Гила чудовиштето (''Heloderma suspectum'') е огромен, гуштер во форма на колбас со должина од 1 инч(приближно 30 сантиметри) до 2 инча (приближно 60 сантиметри) и тежина од 1,3 килограми до 2,25 килограми. Иако е помал од брадестиот гуштер кој може да порасне и да биде долг до 1 метар, Гила чудовиштето е најголемиот домашен вид на гуштер во САД. Има дебела опашка која ја користи да складира маснотија и може да преживее од оваа маснотија со месеци или години според неколку анегдоти. Неговата опашка е пропорционално подолга од таа на брадестиот гуштер, карактер кој се користи да се разликува помеѓу овие два. Спротивно од многу други гуштери, опашката на Гила чудовиштето не се автотомизира и не расне повторно ако е откината. Гила чудовиштето има големи предни стапала и остри нокти, совршени за копање, исто така и дебел црн јазик, навикнато да мириса со помош на Јаковсониот орган (Jacobson’s organ).
Гила чудовиштето (''Heloderma suspectum'') е огромен, гуштер во форма
на колбас со должина од 1 инч(приближно 30 сантиметри) до 2 инча
(приближно 60 сантиметри) и тежина од 1,3 килограми до
2,25 килограми. Иако е помал од брадестиот гуштер кој може да порасне и да биде долг до 1
метар, Гила чудовиштето е најголемиот домашен вид на гуштер во САД. Има дебела опашка која
ја користи да складира маснотија и може да преживее од оваа маснотија со месеци или години
според неколку анегдоти. Неговата опашка е пропорционално подолга од таа на брадестиот гуштер, карактер кој се користи да се разликува помеѓу овие два. Спротивно од многу други гуштери,
опашката на Гила чудовиштето не се автотомизира и не расне повторно ако е откината. Гила чудовиштето има големи предни стапала и остри нокти, совршени за копање, исто така и
дебел црн јазик, навикнато да мириса со помош на Јаковсониот орган (Jacobson’s organ).
 
Крлушките на Гила чудовиштето изгледаат како сини, темно розеви, сребрени, розеви, портокалови, бебешко сини или жолти зрна, поставени во сложена шара.
==Екологија==
 
Проценето е дека Гила чудовиштето поминува 95 % од своето време под земја во дувла или каменести засолништа. Активно е наутро во текот на сувата сезона (пролет и рано лето), подоцна во летото може да е активно во топлите ноќи или по бура. На површината одржува телесна температура од 30 степени целзиусови (86 степени фаренхајти). Гила чудовиштата се спори во поимите од способност за брзо трчање, но тие имаат релативно висока издржливост и максимален капацитет на воздух ( VO2max) за гуштер.
 
==Исхрана==
 
Гила чудовиштето излегува од хибернација во месецот јануари или февруари и се спарува во мај и јуни. Мажјакот започнува додворување со замавнување на неговиот јазик во потрага по мирисот на женката. Ако женката го одбие неговото додворување таа ќе го касне и ќе отползи. Кога е успешно, парењето е надгледувано да трае од 15 минути се до 2,5 часа. Женката ќе снесе јајца во јули или август, закопувајќи ги во песок, 12,7 сантиметри под површината. Леглото се состои од 2 до 12 јајца, со 5 кои се за просечно легло. Процесот на инкубација трае 9 месеци кога изведените излегуваат во текот на месецот април низ јуни следната година. Изведените се отприлика 16 сантиметри долги и по изведувањето се способни да каснат и да вбризгаат отров. Малите карактеристично имаат поголеми јазли од розеви крлушки од возрасните иако зрнестото Гила чудовиште (H.s.cinctum) има склоност да ја задржи групната пругаста шара. Гила чудовиштето ( H.suspectum) сексуално созрева од 3-тата до 5-тата година. По снесувањето на јајцата возрасноте Гила чудовишта постепено поминуваат помалку време на површината за да ги избегнат најтоплите делови од летото (иако тие може да бидат активни во ноќта), конечно да ја започнат нивната хибернација околу ноември.
 
Малку се знае за општественото однесување на Гила чудовиштето, но тие се набљудувани, фатени во борба мажјак со мажјак, во која доминантниот лежи врз потчинетиот и го боцка со предните и задните екстремитети. Двата гуштери ги свиткуваат своите тела, туркајќи се меѓу себе и извртувајќи се во обид да се добие доминантна положба. Боречкиот натпревар завршува кога притисокот при напрегањето ќе ги присили да се разделат, иако натпреварите може да се повторат во непрекинато времетраење. Овие натпревари се типично набљудувани точно пред сезоната на парење. Се верува дека тие со поголема сила и издржливост често победуваат и уживаат одличен репродуктивен успех. Иако Гила чудовиштето има слаб метаболизам и е еден од најслабите гуштери спринтери, има една од вредностите од обем на воздух (зголемено трошење на кислород од остатокот до максимално метаболичко напрегнување) меѓу гуштерите, што им овозможува да се вовлечат во силна аеробик активност за постојан период од времето. Набљудувани се дека мажјаците имаат поголем обем на воздух од женките веројатно поради сексуалниот избор за карактеристика корисна за продолжената борба. Гила чудовиштето може да живее до 20 години во дивината или 30 години во заробеништво.
 
 
Иако Гила чудовиштето е отровно, неговите бавни движења значат дека тоа преставува мала закана за луѓето. Сепак има заслужено застрашувачки углед и често е убивано од луѓето што се плашат. Меѓу северноамериканските индијански племиња Гила чудовиштето имало измешана положба. Апачите верувале дека неговиот здив може да убие човек, а Тохоно одам( Tohono O’Odham) и Пимите (Pima) верувале дека поседува духовни моќи кои можат да предизвикаат болест. Во спротивност, Серите (Seri) и Јакуаите (Yaquai) верувале дека засолништето на Гила чудовиштето има лековити својства. Гила чудовиштето има настапено како чудовиште во филм од Б катергорија, Големото Гила чудовиште (The Giant Gila Monster). Митовите дека здивот на животното е доволно отровно да убие луѓе, дека може да плука отров или да скокне неколку стапки во воздухот за да нападне се сите невистинити. Друг мит верувал дека Гила чудовиштето немало анус и дека исфрлало отпадок низ устата, изворот од отровот и „смрдлив здив“.
 
 
 
 
 
--[[User:Marija Toshevska|Marija Toshevska]] <small>([[User talk:Marija Toshevska|разговор]])</small> 17:40, 24 ноември 2009 (UTC)

Прегледник