Оса: Разлика помеѓу преработките

Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето
Одземени 8 бајти ,  пред 1 месец
с
→‎top: Јазична исправка, replaced: овипозитор → легалка (2)
с (→‎top: Правописна исправка, replaced: се уште → сè уште)
с (→‎top: Јазична исправка, replaced: овипозитор → легалка (2))
 
'''Оса''' е било кој [[Инсекти|инсект]] со тесна половина од редот [[ципокрилци]] што не е ниту [[Пчели|пчела,]] ниту [[мравка]]; некои од нив можат да го убодат својот плен.
 
Најпознатите оси, како што се и [[стршлени]], се во семејството Vespidae и се еусоцијални, односно живеат заедно во гнездо со матица и нерепродуктивни работници. Еусоцијалноста е фаворизирана од необичниот [[Хаплодиплоидија|хаплодиплоиден]] систем на [[одредување на пол]] во Hymenoptera, со што сестрите се исклучително блиски на генетско ниво едни со други. Како и да е, повеќето видови оси се солитарни, при што секоја возрасна женска единка живее самостојно. Женските единки вообичаено имаат овипозитор[[легалка ]]за положување јајца во или во близина на извор на храна за сопствените ларви, иако кај Aculeata, овипозиторотлегалката честопати е истовремено користен како боцка за убод кој што се користи за одбрана или заробување на плен. Осите имаат многу [[Екологија|еколошки улоги]]. Некои од нив се предатори или опрашувачи, за да ги да се исхранат или да ги оддржат своите гнезда. Многумина, особено ''[[Chrysididae]]'', се клептопаразити, кои лежат јајца во гнездата на другите оси. Многу од солитарните оси се паразитоидни, што значи дека тие лежат јајца на или кај други инсекти (било која животна фаза од јајце до возрасно) и честопати ги обезбедуваат своите гнезда со такви инсекти. За разлика од вистинските паразити, ларвите на оси на крајот ги убиваат своите домаќини. Осамените оси ги паразитираат скоро сите штетни инсекти, со што осите се многу важни во [[хортикултура]]та за биолошка контрола на штетници на видови како што е ''[[Aleyrodidae]]'' со [[домат]]и и други култури.
 
Осите за прв пат се појавиле во фосилниот запис во периодот јура, и се диверзифицирале во многу сè уште живи супер-семејства до периодот креда.<ref name="Gillott2012">{{Наведена книга | author=Gillott, Cedric | title=Entomology | url=https://books.google.com/books?id=sFLaBwAAQBAJ&pg=PA302 | date=6 December 2012 | publisher=Springer | isbn=978-1-4615-6915-2 | pages=302–318}}</ref> Тие се успешна и разновидна група на инсекти со десетици илјади опишани видови; осите се рашириле во сите делови на светот, освен за поларните региони. Најголемата социјална оса е [[Азиски голем стршлен|азискиот голем стршлен]], кој е до 2 см во должина; меѓу најголемите солитарни оси е група видови познати како ''[[Pepsini]]'', заедно со огромниот сколид на Индонезија (''Megascolia Procer''). Најмалите оси се солитарните Chalcid оси во семејството Mymaridae, вклучувајќи го и најмалиот светски познат инсект, со телесна должина од само 0.139 мм, и најмалиот познат летачки инсект, со должина од 0.15 мм.

Прегледник