Разлика помеѓу преработките на „Атентат врз Франц Фердинанд“

Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето
с
Правописна исправка, replaced: Австро-Унгарија → Австроунгарија (13)
с
Ознака: Изворно уредување 2017
с (Правописна исправка, replaced: Австро-Унгарија → Австроунгарија (13))
[[Податотека:Franz ferdinand.jpg|thumb|right|250px|Франц Фердинанд, надвојводата од Австрија.]]
 
'''Атентатот врз надвојводата Франц Фердинанд од Австрија''' - '''Сараевски атентат''' кој довел до избувнувањето на [[Првата светска војна]] се случил на 28 јуни 1914 во [[Сараево]], во тогашна [[Австро-УнгаријаАвстроунгарија]]. Надвојводата [[Франц Фердинанд]], кој бил и престолонаследник на австро-унгарскиот трон, патувал со својата сопруга Софи, војвотка од Хохенберг во отворен автомобил, и двајцата биле застрелани и убиени од [[Гаврило Принцип]], еден од групата од шест заговорници предводени од [[Данило Илиќ]].<ref>Милорад Екмечић, Стварање Југославије 1790–1918, кн. 2, стр. 685.</ref>
 
Политичката цел на атентатот била да се принуди Австро-УнгаријаАвстроунгарија да се повлече од јужно-словенските територии, за да се овозможи создавање на [[Голема Србија]] или [[Југославија]].<ref>Владимир Ћоровић, Односи између Србије и Аустро-Угарске у ХХ веку, стр. 629. </ref> Атентаторот му припаѓал на движењето што подоцна станало познато како [[Млада Босна]] и кое се залагало за приклучување на Босна кон нова јужно-словенска држава - Југославија. Наредбодавец на овие млади заговорници бил шефот на српското разузнавање [[Драгутин Димитријевиќ - Апис]]. Неговите луѓе ги наоружале атентаторите со бомби и пиштоли, и им дале обука за ракување со оружјето и за атентатот.
 
Атентаторите и заговорниците кои биле уапсени, осудени и казнети во Сараево во октомври 1914, а останатите ги осудила Србија во 1916-1917 година, во привремен суд во Солун, тогаш под француска окупација. Она што се знае за атентатот главно доаѓа од овие судења. Иницијаторите и причините за атентатот се многу деликатно прашање, бидејќи овој настан довел до почетокот на [[Првата светска војна]], кога Австро-УнгаријаАвстроунгарија, предизвикана од атентатот, ѝ објавила војна и ја нападнала Србија еден месец подоцна.<ref>Мира Радојевиќ, Љубодраг Димиќ, Србија у Великом рати 1914 -1918, Слово љубве - Буквибукс, Скопје, 2018, стр. 83 - 93.</ref>
 
Австријската полиција брзо ги фатила заговорниците во атентатот, и тие биле осудени во октомври 1914 во Сараево:
 
Атентаторите и заговорниците кои биле уапсени, осудени и казнети во Сараево во октомври 1914, а останатите ги осудила Србија во 1916-1917 година, во привремен суд во Солун, тогаш под француска окупација. Она што се знае за атентатот главно доаѓа од овие судења. Иницијаторите и причините за атентатот се многу деликатно прашање, бидејќи овој настан довел до почетокот на [[Првата светска војна]], кога Австро-Унгарија, предизвикана од атентатот, ѝ објавила војна и ја нападнала Србија еден месец подоцна.<ref>Мира Радојевиќ, Љубодраг Димиќ, Србија у Великом рати 1914 -1918, Слово љубве - Буквибукс, Скопје, 2018, стр. 83 - 93.</ref>
 
Австријската полиција брзо ги фатила заговорниците во атентатот, и тие биле осудени во октомври 1914 во Сараево:
 
::{| class="wikitable"
|}
 
Димитријевиќ признал дека тој го организирал атентатот и изгледа дека тоа го направил на своја рака. Австро-унгарските извори пак, велат дека в.д. премиерот на Србија [[Никола Пашиќ]] бил информиран за подготовката на атентатот и се обидел да ја предупреди австријската влада преку амбасадорот во Виена, но тоа предупредување не било земено сериозно.<ref>Мира Радојевиќ, Љубодраг Димиќ, Србија у Великом рати 1914 -1918, Слово љубве - Буквибукс, Скопје, 2018, стр. 93 - 133.</ref> Шефот на разузнавањето Димитријевиќ и неговите подредени кои учествувале во организацијата на атентатот биле осудени на судењето во Солун во 1916 - 1917 :
 
::{| class="wikitable"
| 15 години затвор (ослободен во 1919)
|-
|}
 
== Последици ==
 
Австро-УнгаријаАвстроунгарија била крајно револтирана од атентатот, а на своја страна го имала и меѓународното сочувство за смртта на престолонаследникот. Со цел еднаш засекогаш да расчисти со заканата која ја гледале во Србија, и за да ги осигури своите позиции на Балканот<ref>Андреј Митровић, Продор на Балкан и Србија, стр. 41;</ref>, на 23 јули 1914. ѝ испорачала на Србија ултиматум со барања меѓу кои:
# да ги укине сите публикации кои предизвикуваат омраза кон австриската монархија
# да ја укине Народна Одбрана и други здруженија кои делуваат против интересите на Австро-УнгаријаАвстроунгарија
# да ги отстрани од училиштата книгите и учителите кои шират непријателска пропаганда
# да ги отстрани од војската и администрацијата сите службеници кои шират пропаганда против Австро-УнгаријаАвстроунгарија, при што Австро-УнгаријаАвстроунгарија го задржува правото да ги посочи таквите лица
# да прифати соработка со австриските органи на прогон за сузбивање на субверзивните движења насочени против Австро-УнгаријаАвстроунгарија
# да започне судска истрага против организаторите на атентатот кои се на српска територија , заедно со органи делегирани од Австро-УнгаријаАвстроунгарија
# да ги уапси Војислав Танкосиќ и Милан Цигановиќ, членови на српското разузнавање кои учествувале во подготовката на атентатот
# да го спречи преносот на оружје и експлозиви преку границата и да ги распушти и казни српските граничари одговорни за сараевскиот атентат
# да обезбеди објаснение до Австро-УнгаријаАвстроунгарија за изнесените непријателски изјави од високи претставници на српската власт во земјата и во странство
# да ја извести Австро-УнгаријаАвстроунгарија за извршувањето на овие мерки до 5 часот на 25 јули 1914.
 
Србија не ги прифатила овие барања, туку побарала и добила поддршка од Русија и извршила мобилизација на војската. Истовремено, Австро-УнгаријаАвстроунгарија го потврдила своето сојузништво со Германија и Унгарија, и на 28 јули 1914 ѝ објавила војна на Србија.<ref>Dragoslav Janković
i Bogdan Krizman, Građa o stvaranju jugoslovenske države (1. I – 20. XII 1918), tom I, Белград, 1964, стр. 13-14.</ref> Ова го означило почетокот на [[Првата светска војна]], во која набрзо се вклучиле и Франција, Русија, Германија и Велика Британија.
 
 
[[Категорија:Историја на Југославија]]
[[Категорија:Историја на Австро-УнгаријаАвстроунгарија]]
[[Категорија:Причини за Првата светска војна]]
[[Категорија:Историја на Сараево]]

Прегледник