Разлика помеѓу преработките на „Нептун (митологија)“

Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето
Одземени 18 бајти ,  пред 6 месеци
с
Јазична исправка, replaced: индо-европскиот → индоевропскиот using AWB
с (Јазична исправка, replaced: индо-европскиот → индоевропскиот using AWB)
{{без извори}}
{{викификација}}
'''Нептун (латински: ''Neptūnus'')''' бил римски бог на водата и морето во [[Римска митологија|римската митологија и религија]]. Тој е пандан на грчкиот бог [[Посејдон]]. Во традицијата која е под влијание на [[Грција]], Нептун бил брат на [[Јупитер (бог)|Јупитер]] и [[Плутон (митологија)|Плутон]], секој од кој претседава со едно од трите царства на Небото, Земјата и Подземјето. Цртежи од Нептун во римските [[Мозаик|мозаици]], особено оние во [[Африка (римска провинција)|Северна Африка]], се под влијание на [[Елинистички период|хеленеските конвенции]].
 
Нептун, пред да биде поврзуван со морето, бил поврзан со изворите на свежа вода. Како и Посејдон, така и Нептун бил почитуван од страна на Римјаните и како бог на коњите, под името ''Neptunus Equester'', заштитник на трките со коњ.
== Етимологија ==
 
Етимологијата За Нептун е нејасна и спорна. Античкиот граматичар Варо го извел името од nuptus односно покривка ''(opertio)'', со повеќе или помалку експлицитни алузии на nuptiae, бракот на Небото и Земјата.
 
Меѓу современите научници П. Кречмер предложил изведенка од IE ''* neptu''-, влажна материја. Слично и Р. Блох претпоставил дека може да биде придавска форма -не од * ''nuptu''-, што значи "оној кој е влажен". Думецил мислел дека зборови кои произлегуваат од коренот * ''nep''- не се потврдени во индо-европските јазици освен во ведскиот и авестанскиот. Тој предложил етимологијата која ги спојува ''Neptunus'' со ведските и авестанските теоними ''Apam Napat, Apam Napa'' и старо-ирскиот теоним ''Nechtan'', сите со значењето потомок на водите. Со користење на компаративен приод, индо-иранските, авестанските и ирските фигури ќе се покаже заеднички карактеристики со римските историски легенди за Нептун. Оттаму, Думецил предложил да се изведат именки од коренот - ''IE'' * ''nepot''-, потомок, син на сестрата.
 
Неодамна, во неговите предавања, претставени на различни прилики во доцните години на минатиот век, германскиот научник Х. Петерсман предложил етимологија од матичните корени на ''IE * nebh''-поврзано со облаците и маглата, плус суфиксот-''t''u кој означува апстрактно-вербална именка, и придавскиот суфикс-no што се однесува на домен на активноста на лицето или неговите привилегии. Коренот ''IE * nebh''-, со оригинално значење на влажно, мокро, ги има дадено санскритското ''nábhah'', хетејското ''nepis'', латинското ''nubs, nebula'', германското ''nebel'', словенското ''nebo'' итн. Kонцептот e близок cо оној изразен во името на грчкиот бог ''Όυράνος'' , добиен од коренот ''IE * h2wórso''-, до вода, наводнување и * ''h2worsó''-, средство за наводнување. Оваа етимологија e посогласна со Варо.
== Богослужба и теологијата ==
 
Теологијата на Нептун може да се реконструира само до одреден степен бидејќи уште од најрани времиња тој бил идентификуван со грчкиот бог Посејдон. Ваквата идентификација може добро да се втемели во строгиот однос помеѓу латинските и грчките теологии на две божества. Се тврди дека индо-европскиотиндоевропскиот народ, намајќи директно познавање за морето, бидејќи потекнувал од внатрешните области, повторно ја користeл теологијата на божеството кое првично било хтонско или ја користело моќта над слатките води во внатрешноста како и богот на морето. Оваа функција е сочувана особено добро во случајот на Нептун кој бил дефинитивно бог на изворите, езерата и реките пред да стане, исто така, бог на морето, како што сведочат бројните наоди од натписите во кои тој се споменува во близина на таквите локации. Сервус, граматичар, исто така, експлицитно наведува дека Нептун е задолжен за сите реки, извори и води.
 
Тој може да најде паралела со ирскиот бог Нехтан, господар на доброто од кои сите реки во светот истекуваат и течат назад.
 
Посејдон, од друга страна, бил подложен на процесот на станување главен бог на морето уште многу порано, како што е прикажано во Илијадата.
 
Во претходните времиња тоа бил богот Портун или Фортун, на кој му се заблагодарувале за поморските победи, но Нептун го заменил во оваа улога уште од првиот век п.н.е. кога Сектус Помпеј себеси се нарекувал "син на Нептун". Едно време тој бил поврзуван со Салација, божицата на солената вода.
 
Нептун, исто така, се сметал за легендарниот предок бог на латинците, фалискани, кои се нарекуваат себеси ''Neptunia Proles''. Во оваа смисла тој бил еквивалент на Марс, Јан, Сатурн, па дури и Јупитер меѓу Латинска племиња. Салација ја претставува витална сила на Нептун.
 
 
 
=== Нептуналија ===
Сервиус во неговиот коментар за ''Aeneid'' исто така пишува за Салација и Венилија во различни пасуси,пр. V 724: "(Venus) dicitur et Salacia, quae proprie meretricum dea appellata est a veteribus": "(Венус) е исто така наречена Салација , која што поточно била именувана божица на жените платенички од древните. На друго место тој пишува дека Салација и Венилија се всушност исто лице.
 
Помеѓу модерните научници Думецил со неговите следбеници Блох и Шилинг го насочуваат нивното толкување за Нептун на подиректна, конкретна, ограничена вредност и функции на водата. Според нив Салација би го претставувала силниот и насилен аспект на пробивни води и води кои се излеваат, Венилија смирувачкиот, нежен аспект на мирната или водата која тече полека.
 
Прелер, Фоулер, Петерсман и Такас и припишуваат на теологијата на Нептун пошироко значење како бог на универзалната световна плодност, особено релевантен за земјоделството и човековата репродукција.Оттаму тие ги интерпретираат Салација како олицетворение на страста и Венилија како поврзана со ''venia'', став на грациозност, привлечност, поврзани со љубов и желба за репродукција.
 
Л. Прелер забележал значаен аспект на Венилија спомнувајки дека таа е забележана во каталогот за божества и како божество на копнеж, желба. Тој смета дека овој факт ќе им овозможи да се објасни теонимот на ист начин како оној на Венера. Други податоци се чини дека покажуваат во иста насока дека Салација би била паралела на Тетис како мајката на Ахил, додека Венилија ќе биде мајка на Турнус и Иутурна, кои таа ги доби со Даунус кралот на Рутулианците. Според друг извор Венилија ќе биде сопруга на Јанус со кого ја добива нимфата Каненс сакана од Пикус. Овие митски податоци ја нагласуваат репродуктивната функција олицетворена во фигурите на нептуновите паредраеи особено онаа на Венилија при породувањето и мајчинството. А легендарниот крал Венулус беше запамтен во Тибур и Лавиниум.
Тоа бил римскиот бог Консус кој има поврзаност со коњи: неговиот подземен олтар бил лоциран во долината на ''Circus Maximus'' во подножјето на Палатин, местото на коњски трки. На денот на неговиот летен фестивал (21 август), на ''Consualia aestiva'', било вообичаено да се донесат во поворка коњи и маски крунисани со цвеќиња и потоа да се задржат коњските трки во циркусот. Се чинело дека овие игри имаат селски карактер: тие го означуваа крајот на годишниот земјоделски циклус, кога жетвата беше завршена. Според преданието, оваа прогода беше избрана за да изврши киднапирање на Сабинските (и Латински) жени. Епизодата може да има одраз на традиционалната сексуална лиценца за такви прилики. На тој ден ''flamen Quirinalis'' и калуѓерки девици биле жртвувани на подземниот олтар на Консус. Фактот дека двата фестивала на ''Consus'' следеа по еднаков интервал од четири дена од двата фестивала на ''Ops (Opeconsivia'' на 25 август и ''Opalia'' на 19 декември) сведочи за строгиот однос помеѓу двете божества, како однесување за наградување на земјоделството, или во терминологијата на Думецил на третата функција. Овој факт покажува радикално различна симболична вредност на коњ во теологијата на Посејдон и таа на Консус.
 
Можеби под влијание на Посејдон ''Ίππιος'' Консус бил реинтерпертиран како ''Neptunus equestris'' и за неговиот подземен жртвеник, кој исто така се идентификува со Посејдон ''Ένοσίχθω''ν. Архаичниот и таинствен карактер на неговиот култ, кој бара откопување на олтарот, се знаци на голема антика на ова божество и на неговиот хтонски карактер. Тој секако бил божество на аграрната обилност и на плодноста. Думецил го толкува неговото име како изведено од ''condere''. крие, зачувано како вербална именката во-u паралелно на Санкус и Јанус, што значи бог на складирани зрна.
 
Мартиан Капела ги сместува Нептун и Консус заедно во регионот X од небото: може да биде дека тој ја следел веќе старата ''interpretatio graeca'' на Консус или тој може да биде одраз на етрурсата идеја за хтонски Нептун. На Етрурците им биле особено драги коњските трки.
 
== Нептун во Етрурија ==
]]Нетунс]] е етрурското име на богот. Во минатото се верувало дека римскиот теоним е добиен од етрурски, но од неодамна ова гледиште е одбиено.
 
Нетунс бил секако важен Бог за Етрурците. Неговото име се наоѓа на два случаи на ''Piacenza Liver'', имено случајот 7 на надворешниот раб и случајот 28 ''gall-bladder'' (плус еднаш во случај 22 заедно со Тинија). Оваа последна локација се совпаѓа со сведочењето на старците на планината Плини дека ''gall-bladder'' е свето за Нептун. Теонимот ''Nethuns'' се повторува осум пати во колоните VIII, IX и XI од ''Liber Linteus (flere, flerchva Nethunsl''), барајки понуди на вино.
 
На огледало од Тусканија (ES 1. 76) ''Nethuns'' е претставен додека зборував со ''Uśil'' (Сонцето) и ''Thesan'' (божицата на Зората). ''Nethun''s е на левата страна, седи, држи ''Trident'' со два краја во десната рака, а неговата лева рака е подигната во став на давање на инструкции, ''Uśil'' стои во центарот на сликата, држејќи го во десната рака лакот на ''Aplu, и Thesa''n е на десната страна, со десната рака врз рамото на ''Uśil'' : двајцата богови гледаат насочени во слушање на ''Nethuns''-овите зборови. Идентификација на ''Uśil'' со ''Aplu'' (и неговата поврзаност со ''Nethuns'') е дополнително истакната од демонот ''anguiped'' кој држи два делфина. Сцената ги нагласува идентитетите и асоцијацијата на ''Nethuns и Aplu'' (тука идентификуван како ''Uśil'') како главени божества од световното царство и животниот циклус. ''Thesan и Uśil-Aplu'', кој е идентификуван со Сури (''Soranus Pater'', богот на подземното Сонце) за да се разјасни минливиот карактер на световниот живот. Здружувањето на ''Nethuns и Uśil-Aplu'' е во согласност со една верзија на теоријата на Етрурскиот Пенат.
 
Во описот на Небесата на Мартиан Капела, Нептун се наоѓа во регионот Х заедно со ''Lar Omnium Cunctalis'' (на сите), Неверита и Консус. Присуството на ''Lar Omnium Cunctalis'' може да биде поврзано со теологијата на Нептун како бог на плодноста, вклучувајки го и човекот, а Неверита е теоним добиен од архаична форма на ''Nereus и Nereid,'' пред падот на ''digamm''a. Поставувањето на Нептун од Мартиан е полно со прашања: според редоследот на главните три богови тој треба да биде лоциран во регионот II, (Јупитер е навистина во регионот I и Плутон во регионот III). Сепак во регионот II можат да се најдат две божества поврзани со Нептун, имено Фонс и Лумфае. Стивен Веинсток претпоставува дека додека Јупитер е присутен во секој од првите три региони, во секој под различни аспекти поврзани со карактерот на самиот регион, Нептун треба првично да се наоѓа во вториот, што е посведочено со присуството на Фонс и Лумфае, и Плутон во третиот. Причината за поместување на Нептун во регионот Х останува нејасна, но може да се посочи на второто појавување на тријади во третиот квартал, кој се изедначил со локацијата на Нет во случај 7 на ''Liver''. Тоа е, сепак, во согласност со колокацијата во третиот квадрант на божества директно поврзани со човечкиот свет.
 
Блох го забележува можниот хтонски карактер и построгата врска на Nethuns со Посејдон, на кои би алудирале серии на околности, особено поради фактот дека тој бил меѓу четирите богови (Јупитер, Сатурн, Нептун и Телус во редослед) жреците ова го прикажале како потребна политика на смирување за чудото кое се однесува на ''De haruspicum responso 20'', од Цицерон ,односно звук на напукнување што се смета дека доаѓа од подземјето во ''ager latiniensis''.
=== Нептун и Етрурскиот Пенат ===
 
Меѓу античките извори Арнобиј обезбедува важни информации во врска со теологијата на Нептун: тој пишува дека според ''Nigidius Figulus'' Нептун бел сметан за еден од Етрурските Пенати, заедно со Аполон, двете божества се наградени со поседување на бессмртните ѕидови на Троја. На друго место од неговата работа, книга VI, ''Nigidius'' напишал дека според ''Etrusca Disciplina'', неговиот бил еден меѓу четирите родови, видови на Penates: на Јупитер, на Нептун, на подземјето и на смртниот човек. Според друга традиција поврзана со Каесиј исто така врз основа на истиот извор, етрурскиот Пенат ќе биде Фортун, Церера, ''Genius Iovialis'' и Палес, овој последниот бил машки Етрурски бог (''ministrum Iovis et vilicum'', домашни и селанец на Јупитер).
 
== Опис во уметноста ==
=== Антика ===
 
Францускиот Оддел за нуркачите на подземните археолошки истражувања (на чело со Мајкл Л'ор) открија мермерна статуа на Нептун со негови вистински димензии, во реката Рона кај градот Арл; датира од почетокот на четвртиот век . Статуата е една од стоте артефакти што тимот ги ископал помеѓу септември и октомври 2007 година.
 
Етрурските репрезентации на богот се ретки, но значајни. Најстарата е можеби врежаната ''carnelian scarab од Vulci'' на 4 ти век п.н.е.: ''Nethuns'' клоца една карпа и создава пролет. (Париз: Националната библиотека, Кабинетот ''des Medailles'' ).
Друга етрурска скапоценост (од збирката на ''Luynes'', впишан ''Nethunus'' ) отсликува бог кој прави коњски скок надвор од земјата со удар од својот Тридент.
 
Бронзено огледало од крајот на 4 век во Музеите во Ватикан (''Museo Gregoriano Etrusco: C.S.E. Vaticano 1.5a'') на кое е насликан богот со Анимон, ќерка на Дан, кого тој го спречува да биде нападнат од сатир кого тој ќе го учи на уметноста на создавање извори. Во близина има лавовска глава која истура вода од неговата отворена уста и сад со рачки.
 
=== Ренесанса ===
 
{{Нормативна контрола}}
 
[[Категорија:Римски богови]]

Прегледник