Разлика помеѓу преработките на „Франциско Франко“

Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето
Одземени 30 бајти ,  пред 1 година
с
нема опис на уредувањето
с
}}
 
'''Франциско Франко Баамонде''' ({{lang-es|Francisco Franco Bahamonde}}; {{рн|4|декември|1892}} - {{пн|20|ноември|1975}}) — шпански [[диктатор]] и водач на националистичкиот воен бунт во [[Шпанската граѓанска војна]], [[Авторитаризам|авторитарен]] водач на [[Шпанија]], од октомври 1936 година па сè до неговата смрт во ноември 1975 година. Тој дошол на власт преку екстремната десничарскадесничарската [[Шпанска фаланга]], меѓутоа тоа било од пропагандни причини, тој не припаѓал на ниту една политичка партија пред да ја заземе власта во државата. Како водач на [[Шпанија]], Франко ги користел титулите [[каудилјо]] и [[генералисимус]], но исто така бил формално именуван како неговата екселенција и шеф на државата.
 
Франко потекнувал од семејство со воена традиција, првично имал намера да се вклучи во шпанската морнарица, меѓутоа се вклучил во шпанските копнени сили. Учествувал во [[Втора мароканска војна|Втората мароканска војна]] и станал најмладиот генерал во [[Европа]] во 1926 година <ref name="spa">{{cite web |url=http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/2WWfranco.htm|publisher=Spartacus.Schoolnet.co.uk|title=Francisco Franco|accessdate=2 December 2009}}</ref>. По враќањето во Шпанија го предводел задушувањето анархистичкиот штрајк во 1934 година, бранејќи ја конзервативната влада на Алкала-Замора. По формирањето на влада на Народниот фронт, составена од разни левичарски фракции, се зголемила нестабилноста. Насилството помеѓу милитантните групи нагло се зголемило со атентатот врз парламентарниот водач на конзервативците Хозе Калво Сотело, кој бил извршен како чин на одмазда за убиството на Жозе Кастиљо <ref>Beevor, Anthony. ''The Spanish Civil War''. London: Penguin, 1982. p 49.</ref>. Франко и неговите приврзаници ја искористиле смртта на Калво како изговор за започнување на војна, иако тие веќе имале инициран план за воен бунт <ref>Beevor, Anthony. ''The Spanish Civil War''. London: Penguin, 1982. p 51.</ref>.
=== За време на Втората Шпанска Република ===
[[Податотека:Франко во Африка.jpg|мини|лево|150п|Франко во Африка]][[Податотека:Emblem of the Spanish Legion.svg|мини|десно|200п|Амблемот на Шпанската легија]]
Франко и по падот на шпанската монархија во 1931 година, се држел до својот аполитизам (меѓутоа според некои извори, тој ја поддржувал десницата и нејзиниот водач [[Примо де Ривера]], или во најмала рака имал слични погледи со нив за иднината на Шпанија). Во јуни воената академија била затворена од страна на шпанскиот воен министер Мануел Азане и тоа било повод за првиот негов судир со републиканците. Франко одржал говор пред кадетите, кој од страна на самиот министер бил оценет како навредувачки <ref>[http://www.generalisimofranco.com/discurso12.htm Discurso de Franco a los cadetes de la academia militar de Zaragoza (španjolski)]</ref>. Следните шест месеци Франко останал без служба и бил надгледуван.
 
На [[25 февруари (настани)|25 февруари]] 1932 година, Франко бил поставен за командант на гарнизонот во градот [[Ла Коруња]]. Тој не учествувал во обидот за државен удар предводен од Хозе Санџурџо, дури и испратил писмо до Санџурџо во кое негодувал за таквото движење. Под влијание на воените реформи, во јануари 1933 година Франко бил поставен на 24 место на пописот на бригадирите. Истата година ја добил командата над [[Балеарски Острови|Балеарските Острови]], положба која била повисока од воениот чин.
На [[24 јули]] била формирана воена [[Хунта|хунта]] со центар во [[Бургос]], на чело со најстариот и најискусниот генерал Кабалеса <ref>Thomas piše, "radije ga pacificirati, nego ga uzdignuti." ''op. cit.'', str. 282.</ref>. Во најтесното раководство биле Мола и уште 3 генерали и 2 полковници, а Франко влегол во август <ref>Thomas, ''op. cit.'', str. 282.</ref>. На 21 септември, била донесена одлука Франко да биде поставен за врховен командант (на овој облик на заедничко командување се спротивставувал само Кабанелас <ref>Thomas, ''op. cit.'', str. 421.</ref>), а на 28 септември Франко бил поставен за шеф на владата <ref>Thomas, ''op. cit.'', str. 356.</ref>.
 
Мола сметал дека Франко е неподобен, но самиот тој бил дискредитиран како главен организатор на неуспешниот пуч кој се претворил во граѓанска војна. Од друга страна, Мола билсе идентификуванпоистоветувал повеќе со [[Карлисти|карлиститеКарлисти]]те, отколку со [[Шпанска фаланга|фалангиститеФалангистите]], а бил и во лоши односи со Германците. Де Лијано и Кабанелас имале слаби позиции во некои од националистичките кругови, бидејќи во минатото му се произнеле против диктатурата на [[Мигел ПримаПримо де Ривера]]. СамиотСин му, [[Хосе Антонио Примо де Ривера]], водачот на [[Шпанска фаланга|фалангиститеШпанската фаланга]], бил затворен во [[Мадрид]], а по неколку месеци бил ликвидиран. Франко кој бил оддалечен од политиката и имал малку активни непријатели, неговата соработката со [[Кралство Италија|Италија]] и [[Третиот Рајх]] <ref>Thomas, ''op. cit.'', str. 420–422.</ref> дополнително му ја зацврстиле позицијата.
 
На [[1 октомври (настани)|1 октомври]] [[1936]] година, Франко јавно бил прогласен за [[Генералисимус|генералисимус]] и ''Jefe del Estado'' (водач на државата) <ref>Thomas, ''op. cit.'', str. 424.</ref>. Мола бил против таа одлука, а Канабелас интервенирал за да ги смири страстите. Една година подоцна, позицијата на Франко се засилила уште повеќе, имено на [[2 јуни (починале)|2 јуни]] [[1937]] година во авионска несреќа загинал Мола. Сите водачи кои го организирале заговорот против Републиката исчезнале во периодот помеѓу 1933 и 1935 година <ref>Thomas, ''op. cit.'', str. 689–690.</ref>. Има претпоставка дека зад смртта на Мола, стоела тајната служба на [[Третиот Рајх]].
Во 1947 година, Франко ја прогласил Шпанија за [[монархија]], но не назначил [[монарх]]. Овој гест бил направен во голема мера за да се смири ''Националното движење'' (карлистите и алфонистите кои се залагале за обнова на монархијата). Иако била прогласена монархија, Франко немал желба да се прогласи за крал, ниту пак да дозволи со Шпанија да владее монарх. Франко го оставил шпанскиот престол празен, а истовремено се прогласил за кралски регент. Тој ја носел униформата на генерал-капетан (ранг традиционално резервиран за кралот) и живеел во палата Ел Пардо. Ја прифатил кралската привилегија да оди по балкадин, а неговиот портрет се појавувал речиси на сите шпански монети. Иако неговите службени титули биле ''Jefe del Estado'' и ''Generalísimo de los Ejércitos Españoles'' (генералисимус на шпанската војска), тој сакал владата која ќе го наследи да биде поавторитарна отколку претходната монархија и затоа Франко ја користел титулата по милост божја (на [[латински]]: ''Dei gratia''), која во минатото била карактеристична само за кралевите т.е. божјото право на монарсите.
[[Податотека:Audiencia r.jpg|мини|лево|250п|Франко во 1972 година]][[Image:Franco eisenhower 1959 madrid.jpg|thumb|right|300px|Франко и [[Двајт Ајзенхауер]], Мадрид, 1959 година]]
Франко првично барал поддршка од разни политички групи. Најпрво власта ја приграбил со помош на фашистичката [[Шпанска Фаланга|фаланга]], меѓутоа по поразот на [[Сили на Оската|силите на Оската]] во [[Втората светска војна]] се дистанцирал од неа. Франковата администрација ја маргинализирала фашистичката идеологија во корист на [[Технократија|технократите]], од кои многумина биле поврзани со [[Опус Деи]], кој ја промовирале економската модернизација на Франко <ref>{{cite web |url=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/estoc.html#es0034 |title=The Franco Years: Policies, Programs, and Growing Popular Unrest |work=A Country Study: Spain |publisher=Library of Congress Country Studies}}</ref>.
 
Иако неговото владеење имало некои елементи на фашизмот, неговата власт не се дефинира како [[Фашизам|фашистичка]]. Главната разлика се гледа во тоа што фашизмот се стреми да го трансформира општеството и да воведе нови вредности, нов вредносен систем, додека пак Франковиот режим се залагал за конзервирање на постојните општествени норми и вредности во Шпанија <ref>Laqueur, Walter [http://books.google.com/books?id=fWggQTqioXcC&dq Fascism: Past, Present, Future] p. 13 1996 Oxford University Press]</ref><ref> De Menses, Filipe Ribeiro [http://books.google.com/books?id=InPG_1wKfCIC&dq Franco and the Spanish Civil War], p. 87, Routledge</ref><ref>Gilmour, David, [http://books.google.com/books?id=O-SEAAAAIAAJ&q=&pgis=1 The Transformation of Spain: From Franco to the Constitutional Monarchy], p. 7 1985 Quartet Books</ref><ref name=autogenerated1>Payne, Stanley [http://books.google.com/books?id=NiD3UeOCSGsC&dq Fascism in Spain, 1923–1977], p. 476 1999 Univ. of Wisconsin Press</ref><ref>Payne, Stanley [http://books.google.com/books?id=NiD3UeOCSGsC&dq Fascism in Spain, 1923–1977], p. 347, 476 1999 Univ. of Wisconsin Press</ref>. И покрај различните погледи за режимот на Франко за тоа на која идеологија тој ѝ припаѓал, сепак преовладува една согласност дека неговиот режим потполно се залагал за отфрлање на [[Комунизам|комунизмот]], [[Социјализам|социјализмот]] и [[Анархизам|анархизмот]].

Прегледник