Сириска азбука

Од Википедија — слободната енциклопедија
(Пренасочено од Сириско писмо)
Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето
Сириска азбука
Aramaic alphabet.jpg
Пример на текст со сириско писмо.
Типсогласно писмо
Јазициарамејски (сириски, западен новоарамејски, асирски новоарамејски, калдејски новоарамејски, туројоански), арапски, малајаламски
Период6 век – денес
Матични системи
Изведени системисогдијско
старотурска азбука
староунгарска азбука
староујгурска азбука
монголско писмо
манихејско писмо

набатејско писмо

арапско писмо
нко
ISO 15924Syrc, 135
 
  • Syre, 138 (ʾEsṭrangēlā variant)
  • Syrj, 137 (Western variant)
  • Syrn, 136 (Eastern variant)
Насокаод десно налево
Уникоден називSyriac
Уникоден опсег
Напомена: Страницава може да содржи фонетски симболи од МФА.

Сириска азбука или сириско писмосистем на пишување кој воглавно се користи за пишување на сирискиот јазик уште од 1 век.[1] Сириското писмо е согласно писмо, абџад, каде секоја буква претставува согласка. Писмото е создадено од арамејското писмо, кое пак потекнува од феникиското,[2] па така, истото споделува сличности со современите хебрејско, арапско и монголско писмо. Сирискиот јазик се пишува од десно кон лево во хоризонтален правец. Секоја буква е согласка, но постојат и посебни знаци за бележење на самогласки.

Карактеристики[уреди | уреди извор]

Денес постојат три форми на ова писмо: класична форма или естрангела, источна форма и западна форма.

Класична форма

Најстарата и класичната форма на писмото се нарекува „естрангела“ (ܐܣܛܪܢܓܠܐ).[3] Иако оваа форма денес не се користи како главна форма за пишување на јазикот, сепак оваа форма доживеала оживување од 10 век па навака. Често писмото се користи во научните изданија. Оваа форма вообичаено не користи специјални симболи за самогласки.

Источна форма

Источната форма се користи за источните дијалекти на сирискиот јазик. Оваа форма е поблиска со класичното писмо за разлика од западното.

Западна форма

Западната форма се користи за пишување на западните дијалекти на сирискиот јазик. Повеќето од буквите потекнуваат од класичното писмо, но се упростени.

име буква фонема бројчена
вредност
феникиски
еквивалент
арамејски
еквивалент
хебрејски
еквивалент
класично источно западно транслитерација МФА
ʾĀlep̄ или ʾĀlap̄* (ܐܠܦ) Syriac Estrangela alap.svg Syriac Eastern alap.svg Syriac Serta alap.svg ʾ или ништо
матер лекционис: ā
[ʔ] или тивко
матер лекционис: [ɑ]
1 Phoenician aleph.svg 𐡀 א
Bēṯ (ܒܝܬ) Syriac Estrangela bet.svg Syriac Eastern bet.svg Syriac Serta bet.svg тврдо: b
меко: (исто така bh, v, β)
тврдо: [b]
меко: [v] или [w]
2 Phoenician beth.svg 𐡁 ב
Gāmal (ܓܡܠ) Syriac Estrangela gamal.svg Syriac Eastern gamal.svg Syriac Serta gamal.svg тврдо: g
меко: (исто така , gh, ġ, γ)
тврдо: [ɡ]
меко: [ɣ]
3 Phoenician gimel.svg 𐡂 ג
Dālaṯ* (ܕܠܬ) Syriac Estrangela dalat.svg Syriac Eastern dalat.svg Syriac Serta dalat.svg тврдо: d
меко: (исто така dh, ð, δ)
тврдо: [d]
меко: [ð]
4 Phoenician daleth.svg 𐡃 ד
* (ܗܐ) Syriac Estrangela he.svg Syriac Eastern he.svg Syriac Serta he.svg h [h] 5 Phoenician he.svg 𐡄 ה
Waw* (ܘܘ) Syriac Estrangela waw.svg Syriac Eastern waw.svg Syriac Serta waw.svg согласка: w
матер лекционис: ū или ō
(исто така u или o)
согласка: [w]
матер лекционис: [u] или [o]
6 Phoenician waw.svg 𐡅 ו
Зајин* (ܙܝܢ) Syriac Estrangela zayn.svg Syriac Eastern zayn.svg Syriac Serta zayn.svg z [z] 7 Phoenician zayin.svg 𐡆 ז
Ḥēṯ (ܚܝܬ) Syriac Estrangela het.svg Syriac Eastern het.svg Syriac Serta het.svg [ħ], [x], или [χ] 8 Phoenician heth.svg 𐡇 ח
Ṭēṯ (ܛܝܬ) Syriac Estrangela tet.svg Syriac Eastern tet.svg Syriac Serta tet.svg [] 9 Phoenician teth.svg 𐡈 ט
Yōḏ (ܝܘܕ) Syriac Estrangela yod.svg Syriac Eastern yod.svg Syriac Serta yod.svg согласка: y
матер лекционис: ī (исто така i)
согласка: [j]
матер лекционис: [i] или [e]
10 Phoenician yodh.svg 𐡉 י
Kāp̄ (ܟܦ) Syriac Estrangela kap.svg Syriac Eastern kap.svg Syriac Serta kap.svg тврдо: k
меко: (исто така kh, x)
тврдо: [k]
меко: [x]
20 Phoenician kaph.svg 𐡊 כ ך
Lāmaḏ (ܠܡܕ) Syriac Estrangela lamad.svg Syriac Eastern lamad.svg Syriac Serta lamad.svg l [l] 30 Phoenician lamedh.svg 𐡋 ל
Mīm (ܡܝܡ) Syriac Estrangela mim.svg Syriac Eastern mim.svg Syriac Serta mim.svg m [m] 40 Phoenician mem.svg 𐡌 מ ם
Nūn (ܢܘܢ) Syriac Estrangela nun.svg Syriac Eastern nun.svg Syriac Serta nun.svg n [n] 50 Phoenician nun.svg 𐡍 נ ן
Semkaṯ (ܣܡܟܬ) Syriac Estrangela semkat.svg Syriac Eastern semkat.svg Syriac Serta semkat.svg s [s] 60 Phoenician samekh.svg 𐡎 ס
ʿĒ (ܥܐ) Syriac Estrangela 'e.svg Syriac Eastern 'e.svg Syriac Serta 'e.svg ʿ [ʕ]1 70 Phoenician ayin.svg 𐡏 ע
(ܦܐ) Syriac Estrangela pe.svg Syriac Eastern pe.svg Syriac Serta pe.svg тврдо: p
меко: (исто така , , ph, f)
тврдо: [p]
меко: [f]
80 Phoenician pe.svg 𐡐 פ ף
Ṣāḏē* (ܨܕܐ) Syriac Estrangela sade.svg Syriac Eastern sade.svg Syriac Serta sade.svg [] 90 Phoenician sade.svg 𐡑 צ ץ
Qōp̄ (ܩܘܦ) Syriac Estrangela qop.svg Syriac Eastern qop.svg Syriac Serta qop.svg q [q] 100 Phoenician qoph.svg 𐡒 ק
Rēš* (ܪܝܫ) Syriac Estrangela res.svg Syriac Eastern res.svg Syriac Serta res.svg r [r] 200 Phoenician res.svg 𐡓 ר
Šīn (ܫܝܢ) Syriac Estrangela sin.svg Syriac Eastern sin.svg Syriac Serta sin.svg š (исто така sh) [ʃ] 300 Phoenician sin.svg 𐡔 ש
Taw* (ܬܘ) Syriac Estrangela taw.svg Syriac Eastern taw.svg Syriac Serta taw.svg тврдо: t
меко: (исто така th, θ)
тврдо: [t]
меко: [θ]
400 Phoenician taw.svg 𐡕 ת

Уникод[уреди | уреди извор]

Сириската азбука била додадена во уникод во септември 1999 година со издавањето на верзијата 3.0. Дополнителни букви кои се користат за малајаламскиот биле додадени во јуни 2017 година со издавање на верзија 10.0. Уникод блокот за сирискиот се U+0700–U+074F:

сириски[1][2]
Официјална кодна табела на уникод (PDF)
  0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 A B C D E F
U+070x ܀ ܁ ܂ ܃ ܄ ܅ ܆ ܇ ܈ ܉ ܊ ܋ ܌ ܍ ܏
 SAM 
U+071x ܐ ܑ ܒ ܓ ܔ ܕ ܖ ܗ ܘ ܙ ܚ ܛ ܜ ܝ ܞ ܟ
U+072x ܠ ܡ ܢ ܣ ܤ ܥ ܦ ܧ ܨ ܩ ܪ ܫ ܬ ܭ ܮ ܯ
U+073x ܰ ܱ ܲ ܳ ܴ ܵ ܶ ܷ ܸ ܹ ܺ ܻ ܼ ܽ ܾ ܿ
U+074x ݀ ݁ ݂ ݃ ݄ ݅ ݆ ݇ ݈ ݉ ݊ ݍ ݎ ݏ
Белешки
1.^ До уникод, верзија 10.0
2.^ Сивите полиња означуваат неназначени кодови

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. „Syriac alphabet“. Encyclopædia Britannica Online. конс. June 16, 2012. 
  2. P. R. Ackroyd,C. F. Evans (1975). The Cambridge History of the Bible: Volume 1, From the Beginnings to Jerome. стр. 26. https://books.google.nl/books?id=QnG2067meU0C&pg=PA26. 
  3. Hatch, William (1946). An album of dated Syriac manuscripts. Boston: The American Academy of Arts and Sciences, reprinted in 2002 by Gorgias Press. p. 24. .

Литература[уреди | уреди извор]

  • Coakley, J. F. (2002). Robinson's Paradigms and Exercises in Syriac Grammar (5th ed.). Oxford University Press. .
  • Hatch, William (1946). An Album of Dated Syriac Manuscripts. Boston: The American Academy of Arts and Sciences, reprinted in 2002 by Gorgias Press. .
  • Michaelis, Ioannis Davidis (1784). Grammatica Syriaca.
  • Eberhard Nestle (1888). Syrische Grammatik mit Litteratur, Chrestomathie und Glossar. Berlin: H. Reuther's Verlagsbuchhandlung. [translated to English as Syriac grammar with bibliography, chrestomathy and glossary, by R. S. Kennedy. London: Williams & Norgate 1889].
  • Theodor Nöldeke and Julius Euting (1880). Kurzgefasste syrische Grammatik. Leipzig: T.O. Weigel. [translated to English as Compendious Syriac Grammar, by James A. Crichton. London: Williams & Norgate 1904. 2003 edition: ].
  • Phillips, George (1866). A Syriac Grammar. Cambridge: Deighton, Bell, & Co.; London: Bell & Daldy.
  • Robinson, Theodore Henry (1915). Paradigms and Exercises in Syriac Grammar. Oxford University Press. .
  • Rudder, Joshua. Learn to Write Aramaic: A Step-by-Step Approach to the Historical & Modern Scripts. n.p.: CreateSpace Independent Publishing Platform, 2011. 220 pp. Includes the Estrangela (pp. 59–113), Madnhaya (pp. 191–206), and the Western Serto (pp. 173–190) scripts.
  • Thackston, Wheeler M. (1999). Introduction to Syriac. Bethesda, MD: Ibex Publishers, Inc. .

Надворешни врски[уреди | уреди извор]