Седумгодишна војна

Седумгодишната војна (1756–1763) била глобален вооружен судир што се водел меѓу најголемите европски сили во средината на XVIII век и често се смета за првата вистинска светска војна, бидејќи борбите се одвивале во Европа, Северна Америка, Карибите, Западна Африка, Индија, Филипините и на светските мориња. Војната претставувала пресвртница во рамнотежата на силите во Европа и во развојот на колонијалните империи, при што довела до подем на Велика Британија како водечка поморска и колонијална сила, зацврстување на Прусија како голема европска држава и значително слабеење на француското колонијално влијание.

Причини

Корените на конфликтот лежеле во долгогодишното ривалство меѓу Велика Британија и Франција за превласт во прекуокеанските колонии и трговијата, како и во стремежот на Австрија да ја врати богатата покраина Шлезија, која ја изгубила од Прусија во претходната Војна за австриското наследство. По завршувањето на тој конфликт, европската политичка сцена доживеала голема промена позната како „дипломатска револуција“. Австрија, која традиционално била сојузник на Велика Британија, склучила сојуз со Франција, додека Велика Британија се приближила кон Прусија. На страната на Австрија и Франција застанале и Русија, Саксонија, Шведска и подоцна Шпанија, додека Прусија била поддржана од Велика Британија, Хановер и неколку помали германски држави.

Непосреден повод за избувнувањето на војната било навлегувањето на прускиот крал Фридрих II Велики во Саксонија во август 1756 година. Тој сметал дека противниците подготвуваат заеднички напад врз Прусија и затоа решил да дејствува превентивно. Пруските сили брзо ја окупирале Саксонија и ја принудиле нејзината војска да капитулира, што довело до официјално започнување на војната.

Завојувани страни

Учесниците во Седумгодишната војна

  Велика Британија, Прусија, Португалија (од 1762), Хановер

  Франција, Шпанија (од 1762), Австрија, Русија (до 1762), Шведска, Саксонија

Војната ги поделила европските сили на две спротивставени коалиции. На едната страна се наоѓале Прусија и Велика Британија, заедно со Хановер и неколку помали германски држави. Наспроти нив се борела коалицијата составена од Франција, Австрија, Русија, Саксонија и Шведска, а во 1762 година кон неа се приклучила и Шпанија. Освен европските армии, во конфликтот учествувале и колонијални сили, домородни сојузници во Северна Америка, како и трговските компании во Индија.

Тек на војната

Во Европа

Прусија се соочила со бројно далеку посилна коалиција. Австриските армии се обидувале да ја повратат Шлезија, руските сили напредувале од исток, Французите вршеле притисок од запад, а Шведска започнала операции во Померанија. И покрај тоа, Фридрих II успеал да извојува низа значајни победи благодарение на дисциплината и подвижноста на пруската војска. Победите кај Битката кај Росбах и Битката кај Лојтен го спречиле распадот на Прусија и ја зацврстиле неговата репутација како еден од најголемите воени заповедници на своето време.

И покрај овие успеси, Прусија неколкупати се нашла на работ на пораз. Во 1759 година пруската војска претрпела тежок пораз во Битката кај Кунерсдорф од здружените руски и австриски сили. Во 1760 година руските и австриските сили накратко го зазеле Берлин, но не успеале трајно да го задржат.

Пресвртот дошол во 1762 година, кога руската царица Елисавета Петровна починала, а на престолот дошол Петар III, кој веднаш ја повлекол Русија од војната и склучил мир со Прусија. Овој настан, познат како „Чудото на домот Бранденбург“, ѝ овозможил на Прусија да го избегне поразот.

Во Северна Америка

Во Северна Америка конфликтот бил познат како Француска и индијанска војна. Иако судирите започнале уште во 1754 година, тие подоцна станале дел од пошироката Седумгодишна војна. Британските колонии и француските населби се бореле за контрола врз долината на реката Охајо и областа околу Големите Езера, при што бројни домородни народи застанале на страната на едната или другата сила. Освојувањето на Битката на Аврамовите Полја довело до падот на Квебек и постепено до освојувањето на Нова Франција од страна на Британците.

Во Индија

Во Индија војната се водела главно меѓу британската и француската Источноиндиска компанија. По британската победа во Битката кај Вандиваш, француското влијание во Индија било значително ограничено, а Велика Британија ги поставила темелите на својата идна доминација на Индискиот Потконтинент.

Поморската војна

Британската Кралска морнарица стекнала решавачка предност над француската флота. Победите во Битката кај Лагос и Битката кај Заливот Киберон ја спречиле можната француска инвазија на Британските Острови и ѝ овозможиле на Велика Британија да воспостави надмоќ на светските мориња. Благодарение на тоа, Британија освоила голем број француски колонии во Северна Америка, Карибите, Африка и Индија.

Вклучувањето на Шпанија

Во 1762 година Шпанија се приклучила на Франција во војната против Велика Британија. Како одговор, британските сили ги освоиле Хавана и Манила. Иако двата града подоцна биле вратени на Шпанија, таа морала да направи значителни територијални отстапки при мировните преговори.

Мировни договори

Војната завршила во 1763 година со два мировни договора. Со Париски мировен договор биле регулирани колонијалните прашања меѓу Велика Британија, Франција и Шпанија. Франција ѝ ја отстапила Канада на Велика Британија и се откажала од поголемиот дел од своите северноамерикански поседи источно од реката Мисисипи. Шпанија ѝ ја предала Флорида на Велика Британија, а како надоместок ја добила Луизијана од Франција.

Со Хубертусбуршки мировен договор биле завршени борбите меѓу Прусија, Австрија и Саксонија. Прусија ја задржала Шлезија, со што дефинитивно се потврдила како голема европска сила.

Последици

Седумгодишната војна довела до значителни промени во светската рамнотежа на силите. Велика Британија станала водечка колонијална и поморска сила, додека Прусија се зацврстила како една од најмоќните држави во Европа. Франција изгубила голем дел од својата прекуокеанска империја и западнала во сериозна финансиска криза, која подоцна придонела за избувнувањето на Француска револуција. Австрија не успеала да ја врати Шлезија, но спровела значајни воени и административни реформи.

За Велика Британија, победата истовремено значела и големи финансиски обврски. За да ги покрие трошоците од војната, британската влада вовела нови даноци во северноамериканските колонии. Незадоволството од тие мерки постепено довело до Американската револуција и создавањето на Соединети Американски Држави.