Расина (река)
| Расина | |
|---|---|
 насипот во Брус | |
  местоположба на реката во Србија | |
| Местоположба | |
| Држава | Србија |
| Физички особености | |
| Извор | |
| • место | Бзенице, Александровац |
| Устие | |
• место | Бивоље, Крушевац |
• координати | 43°37′11″N 21°21′28″E / 43.61972°N 21.35778°E |
| Должина | 92 kм (302,000 ст)[1] |
| Големина на сливот | 990 km2 (380 ми)[2] |
| Особености на сливот | |
Расина е река во јужна централна Србија. 92 км долгата река, која тече низ српската област Расина, припаѓа на современиот Расински округ во Србија и се влева во Западна Морава во близина на градот Крушевац.
Нејзиното историско име е Арсен.
Расина извира од јужните падини на планината Гоч, во близина на селото Рашовка, се наоѓа југозападно од најпознатата српска бања, Врњачка Бања. Реката првично тече на југоисток, околу планините Жељин и Копаоник, веднаш до селата Митрово Поље, Бженица, Плеш, Јабланица, Грчак, Тоскиќи, Будиловина и Милентија. Кога Расина стига до малиот град Брус, таа навлегува во регионот на Горна Расина и продолжува до селата Тршановци, Лепенац и Разбојна.
Во овој дел реката достигнува до западната страна на планината Јастребац и прави широко, свртување кон север. На овој дел од патеката реката Расина истовремено прави југоисточна граница на регионот Александровачка Жупа. По селата Богише и Златари, Расина е брана кај селото Ќелије, со вештачкото езеро Ќелије.
Долниот дел на Расина е густо населен (села Суваја, Мајдево, Штитаре, Гркљане, Шогољ, Шавране, Горњи Степош, Буковица, Доњи Степош, Липовац, Мало Головоде, Доње Головоде), со административен центар на Расина Дистрикт, Рушевац. По нејзиниот долен тек, после Расина следи паралелен тек на реката Пепељуша, која се влева во Западна Морава. Седум километри по Крушевац, Расина се влева во Западна Морава кај селото Макрешане.
Расина одводнува површина од 990 км2 ,припаѓа на речниот слив на Црното Море и не е пловен.
Езеро Ќелије
[уреди | уреди извор]Резерварот се формирал во 1980 година, откако била изградена 52 м висока брана. Езерото било создадено како дел од регулационата програма на реката Голема Морава, односно како дел од проектот за намалување на количеството на седименти кои на крајот би стигнале до хидроелектраната Ѓердап I и нејзиното езеро Ѓердап. Користењето на езерската вода за водоводот во Крушевац не бил дел од првичниот проект. Во 1984 година била изградена пречистителна станица во селото Мајдево. Фабриката била реконструирана во 2012 година и поради зголемениот капацитет, на мрежата биле приклучени водоводите во општините Чиќевац и Варварин.[3]
Езерото било дизајнирано да служи за водоснабдување до 2030 година поради неговото намалување на употребливиот волумен, но ерозијата на почвата во сливотв е помала од предвидената и животниот век на езерото ќе биде значително подолг.
Во мај 2019 година, прелиминарното испитување на Институтот за зачувување на природата на Србија констатирал дека постои основа за правна заштита на езерото како споменик на природата.[4]
Наводи
[уреди | уреди извор]- ↑ Статистички годишник на Република Србија 2017 (PDF) (српски и англиски). Белград: Републички завод за статистика на Србија. октомври 2017. стр. 16. ISSN 0354-4206. Посетено на 30 мај 2018.
- ↑ Velika Morava River Basin, ICPDR, November 2009, p. 2
- ↑ R. Stanković (23 November 2017), „Vodovod-Kruševac produžava vek jezeru Ćelije za tri decenije“, Politika (српски): 15 Занемарен непознатиот параметар
|trans_title=(help) - ↑ Slavica Stuparušić (16 May 2019). „Rtanj, novo zaštićeno prirodno dobro“ [Rtanj, new protected natural monument]. Politika (српски). стр. 8.
Литература
[уреди | уреди извор]- Мала Просветна Енциклопедија, Трето издание (1985); Просвета;ISBN 86-07-00001-2
- Јован Ѓ. Марковиќ (1990): Енциклопедиски географски лексикон Југославије ; Свјетлост-Сараево;ISBN 86-01-02651-6