Пчиња (село)

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето
Пчиња
Selo Pčinja (6).JPG

Панорама на Пчиња

Пчиња is located in Македонија
Пчиња
Местоположба на Пчиња во Македонија
Координати 42°2′22″N 21°45′21″E / 42.03944° СГШ; 21.75583° ИГД / 42.03944; 21.75583Координати: 42°2′22″N 21°45′21″E / 42.03944° СГШ; 21.75583° ИГД / 42.03944; 21.75583
Регион Скопска Блатија
Општина Куманово
Население 793 жит.
(поп. 2002)
Пошт. бр. 1323
Повик. бр. 031
Шифра на КО 17081, 17581
Надм. вис. 388 м
Пчиња на општинската карта
Пчиња во Општина Куманово.svg

Атарот на Пчиња во рамките на општината
Commons-logo.svg Пчиња на Ризницата

Пчиња — село во Општина Куманово, Македонија. Селото се наоѓа 7,9 км југоисточно од центарот на градот Куманово, а соседни села се Студена Бара, Вакав и Орашaц. Името го добило по реката Пчиња која тече низ самото село.

Историја[уреди | уреди извор]

Селото Пчиња
Реката Пчиња

Селото датира од пред IV век.Во близина на селото се пронајдени неколку населби од римско, доцноантичко, средновековно и железно време. Овие населби се наоѓале во близина на сегашното село и тоа:

Белуш, населба од римското време. На 1 км југоза­падно од селото, од левата страна на патот Долга-Нова Корија се среќаваат фрагменти од кера­мички садови, тегули, како и градежен материјал. Откри­ена е и една монета од Хадријан. (Р.П.)

Градиште, градиште од доцноантичкото време. На 2,5 км северно од селото, на висок рид со зарамнето плато, кое зафаќа површина од 250 х 100 м, се гле­да­ат остатоци од фортификација. На југоисточ­ниот дел на тврдината е зачуван ѕид од бедемот кој има дебелина од 1,70 м, граден од кршен камен и варов малтер. Во внатрешноста на тврдината се гледаат ѕи­дови од повеќе објекти, а се среќаваат и фраг­мен­­ти од керамички садови, питоси и мно­жество гра­­дежен материјал.

Грбиќ М., 1954, 124; Микулчиќ И., 1971а, 471; Микул­чиќ И., ТИР, 98. (Р.П.)

Манастир, средновековна утврдена населба и нек­ропола. На 3 км североисточно од селото, на висок рид со зарамнето плато се констатирани остатоци од помала утврдена населба со некропола. По повр­шината се среќаваат фрагменти од керамички садо­ви и множество градежен материјал.

Микулчиќ И., 1971а, 470; Микулчиќ И., ТИР, 98. (Р.П.)

Мијашки Рид, некропола од железното време. На околу 500 м северозападно од селото, лево од патот Куманово-Пчиња се издига блага височинка на која во нивата на Ратко Трендевски е откриен гроб ‡ циста, граден од делумно обработени камени пло­чи, ­поставен во правец североисток-југозапад, и во него се најдени нож и две копја од железо. Во 1988 година од страна на Народниот музеј во Куманово е извршено пробно ископување. Со сондата поста­вена близу до гробот бил откриен дел од темел на суво­ѕидица, граден од појадри камења, широк 0,85 м, чија функција не е дефинирана. Наодите се чу­ва­ат во Народниот музеј во Куманово. (Б.Ѓ., Л.Т.)

Св. Архангел, некропола од римското време. На ју­го­­источната периферија на селото, при изград­бата на училиштето се откриени гробови градени од те­гу­ли ‡ тип „на две води“. Дел од некрополата е униш­тен.

Микулчиќ И., 1971а, 470; Микулчиќ И., ТИР, 98. (Р.П.)

Селце, средновековно градиште. На 2 км се­ве­ро­источно од селото, на висок рид што има доми­нан­тна местоположба, постојат остатоци од средно­ве­ков­на тврдина. По површината се среќаваат фраг­мен­ти од керамички садови и множество градежен материјал. (Р.П.)

Славиште ‡ Гропче, средновековна населба и нек­ропола. На 3,5 км североисточно од селото, на десниот брег на Пчиња се откриени повеќе гробо­ви градени од камени плочи, а по површината се сре­ќаваат фрагменти од керамички садови и мно­жес­тво градежен материјал, што упатува на постоење на помала населба. (Р.П.)

Стари Јаз, некропола од доцноантичкото време. На 1 км источно од селото, на десниот брег на Пчиња се откриени гробови градени од тегули ‡ тип „на две води“. (Р.П.)

Црквиште, населба од железното и римското вре­ме. На 500 м западно од селото, во нивите на П. Величков се констатирани фрагменти од керамич­ки садови и куќен лепеж.

Микулчиќ И., 1971а, 470. (Р.П.) [7]

Селото Пчиња за време на владеењето на Османлиите од пред ХIV век, припаѓало во тимарот на Хусеин-Солак од Скопје, во состав на Нагоричанската нахија од Ќустендилскиот санџак.

Во турскиот дефтер од XVI век селото се спомнува под името Ипшиња и во него има 55 семејства и 52 неженети жители, односно во селото Пчиња во тоа време имало околу 205 жители, но точниот број не може да се утврди, земајќи предвид дека во тој период женските лица не се попишувале на попис.

Запис од Турски документи пописен дефтер за село Пчиња.
Запис од Попис село Пчиња пописен дефтер за село Пчиња.
Запис од Попис Село Пчиња пописен дефтер за село Пчиња.
Запис од Попис Село Пчиња пописен дефтер за село Пчиња.

Селото Пчиња пред XIX век било распространето на левиот брег на реката Пчиња, а во 1912 година се преселуваат и на десната страна од брегот на реката. Старото село се наоѓало во месноста наречена Црквиште на запад од сегашното село Пчиња, но од првите најстари куќи нема никакви траги, бидејќи истите биле градени од слаб материјал и покриени со слама и трска и повеќе личеле на колиби со по една соба која се викала огниште во кои живееле луѓето а во истата се чувал и добитокот. Исто така во таа просторија се чувала и храната. Во месноста Црквиште се наоѓаат остатоци од ќерамиди и друг материјал од глина. Преданието вели дека од населбата која била блиску до патот населението избегало и се засолнило во долниот дел од клисурата на реката Пчиња во трњак и пустињак поради големиот зулум кој правеле турските војници, заптии, башибозуци, качаци и разни други одметници.

Еден дел од сегашното село после 1912 година се преселило повторно од десната страна на селото, познато како Прекуречани. Најстара градба во селото е црквата „Света Богородица“ изградена 1869 година.

На 23 март 1895 една половина од селото изгорело во пожар во кој изгореле 25 куќи и амбари со жито. Овој запис е изваден од Цариградски гласник од 1 април 1895 година.

Запис од Цариградски гласник за пожарот во селото.
Местото на некогашното село Бислим.

Најстари семејства кој се помнат во селото Пчиња се: Пешеви, Рисјанови, Дојчинови, Новакови, Баратлинци, Велкови и Николеви. Подоцна во селото се доселуваат Ангелови (се доселиле од селото Бислим), Исповедници, Бабамарини кои се дел од Исповедници, Брњарци (доселени од село Брњарци, Скопско), Босневи (од Босна), Кичкови (од Кичево), Мавреви (од Маврово), Винчани (од селото Винце), Маравци (река Морава), а најдоцна се доселиле Сушичани (од селото Сушица, Скопско) во 1936 г.

Младина во село Пчиња (1964 г.)

Во 1935 година бил изграден дрвен мост. Во 1938 година е обновен дрвениот мост со бетонски столбови но повторна реконструкција е направена во 1940/1941 година сè до 1972 овој мост се употребувал.

За време на Втората светска војна било вклучено и селото Пчиња со свои војници, а и со свои жртви. Најмногу жртви имало во 1944.

Од 10 ноември до 22 декември 1972 траела изградбата на сегашниот бетонски мост на реката Пчиња која го поврзува селото. Градежните работи ги извеле тогашната Југословенска народна армија.

Во 1975 година е изградена првата амбуланта во с. Пчиња. Во 1995 е изградена и поштата, а истата е дадена во употреба на 11 ноември 1995 година.

Стопанство[уреди | уреди извор]

Во селото Пчиња има слаба економска зона. За време на социјализмот во селото имало неколку земјоделски комбинати и само две продавници. Но, по социјализмот во селото се отвараат повеќе мини-маркети. Во селото луѓето претежно се занимаваат со земјоделство и сточарство.

Религија[уреди | уреди извор]

Единствена религија во селото е православното христијанство. Во историјата на селото црквата се споменува пред XV век, а на стариот место Градиште се пронајдени црковни остатоци . На месноста Црквиште постоела црква. Во селото е црквата „Света Богородица“ изградена 1869 година. Селска слава на селото Пчиња е Спасовден. На 9 јуни 2016 година била осветена црквата посветена на Вознесението Христово.[1]

Демографија[уреди | уреди извор]

Според статистиката на Васил К’нчов („Македонија, Етнографија и статистика“) од 1900 година, во Пчиња живееле 330 жители, сите Македонци.

Според егзархискиот секретар Димитар Мишев, („La Macédoine et sa Population Chrétienne“) во 1905 година во Пчиња имало 504 Македонци, под врховенството на Бугарската егзархија.[2]

Според пописот од 2002 година, Пчиња има 793 жители - 789 Македонци и 4 Срби.[3]

На табелата е прикажан преглед на населението низ сите пописни години:[4]

Година 1900 1905 1948 1953 1961 1971 1981 1991 1994 2002
Население 330[5] 504[2] 984 1.097 1.184 1.011 896 852 777 793

Родови[уреди | уреди извор]

Пчиња e македонско село.

Според истражувањата од 1953 година, родови во Пчиња се:

  • Пешевци (7 к.), староседелци се.
  • Николеви ( 7 к ) , староседелци се.
  • Кара Велковци (6 к.), староседелци се.
  • Зотевци (14 к.), староседелци се.
  • Дуќевци (14 к.), староседелци се.
  • Ристевци (15 к.), староседелци се.
  • Воиновци (8 к.), староседелци се.
  • Анѓеловци (11 к.), доселени се од соседното раселено село Бислим. Старото име им е Сеќевци. Овде живеат од пред околу 200 години. Го знаат следното родословие: Милош (жив на 98 г. во 1953 година) Анѓел-Спасо, основачот на родот кој се доселил.
  • Моравци (8 к.), доселени се од некое село кај Горна Морава, во околината на Гнилане во Косово.
  • Босневци (14 к.), доселени се од некое место во Босна. Ги викаат и Домазетовци.
  • Мавревци (3 к.), доселени се од селото Маврово во Гостиварско.
  • Брњарци (2 к.), доселени се во XIX век од селото Брњарци.
  • Павковци (3 к.), доселени се од селото Вакв. Подалечното потекло не го знаат.
  • Баратлици (3 к.), доселени се од раселеното село Бислим.
  • Винчанци (2 к.), доселени се од селото Винце, подалечното потекло не го знаат.
  • Филиповци (4 к.), доселени се однекаде.
  • Дворјанци (3 к.), доселени се однекаде.
  • Костевци (1 к.), доселени се однекаде.
  • Дојчиновци (4 к.), доселени се однекаде.[6]

Општествени установи[уреди | уреди извор]

Основното училиште „Браќа Миладиновци“ во селото

Селото Пчиња најмногу се изградило во XX век. Во 1895 е изградена првата училница за воспитување на деца. Во првата година во школото учеле 16-17 ученици.

Во 1927/28 е изградено училишна зграда во која се учело, истата зграда во 1955/56 е назначена за осумгодишно училиште во селото. Првиот ученик во основното училиште бил Алексо Ангелов во 1895 г.

Самоуправа и политика[уреди | уреди извор]

Администрацијата во ова село ја врши месната Канцеларија во с. Пчиња. Со селото раководи месната заедница која ги решава проблемите на самото село и на жителите.

Културни и природни знаменитости[уреди | уреди извор]

Месноста Градиште

На 1,6 км северно од селото Пчиња се наоѓа подобро сочувано наоѓалиште, а тоа е наоѓалиштето Градиште. Градиште е опфатено со одбранбен бедем кој е приспособен на конфигурацијата на теренот. Темелот од ѕидот се гледа по должина на цела тераса, на неколку места ѕидот сѐ уште стои. Ѕидовите се дебели 1,60 метри.

Ова место датира од XIV век и се врзува за познатата воено-градителска дејност од времето на Јустинијан I кој таквите кули стануваат носители на одбранбена концепција на Византиското царство. Оваа тврдина настрадала страотно некаде во крајот од VI век и наскоро бил целосно напуштен. Во наоѓалиштето Градиште се најдени некој ретки археолошки пронајдоци како што се: рачка од скифос, дел од Хидрија, рачно изработен грнец, Амфори, двореден чешел изработен од коска, две монети од времето на Аркадиј (395-408 г.), монета кована во Кизик во времето на Хонориј (333 -350 год), монета од времето на Јустин I (518 - 527), монета од времето на Јустинијан (527 - 565) а исто така при копање на просторот од акрополата непосредно западно од северната челна кула биле извадени два-три камени столбови од стара црква.

Култура и спорт[уреди | уреди извор]

Во селото Пчиња во периодот од 1950 до 1960 бил формиран фудбалскиот клуб Пчиња (ФК Пчиња). Овој клуб отсекогаш се натпреварувал во Општинската кумановска лига. Во 1999 година овој клуб завршил со дејност, а по две години во 2001 бил формиран нов клуб ФК Пчиња којшто се натпреварувал во истата лига. Во 2009 година ФК Пчиња го сменила своето име во ФК Пчиња Јунајтед.

Иселеништво[уреди | уреди извор]

Најголемото иселување од селото Пчиња е во периодот од 1960 до 1980 година, каде што многу жители се имаат преселено во Куманово и Скопје.

Галерија[уреди | уреди извор]

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. Осветување на храм на Вознесението Христово во село Пчиња
  2. Отиди кај:2,0 2,1 Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, pp. 126-127.
  3. Попис на населението, домаќинствата и становите во Република Македонија, 2002 - Книга X
  4. Население на Република Македонија според изјаснувањето за етничката припадност, по населени места, според пописите на население 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 1994 и 2002 година (согласно територијалната организација од 1996 година). База на податоци МАКСтат. Државен завод за статистика.
  5. Кънчов, Васил. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 215.
  6. Трифуноски, Јован (1964). Сеоска насеља скопске котлине. Скопје.

7.https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%98%D0%B0:%D0%9F%D1%87%D0%B8%D1%9A%D0%B0_(%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%BE)

Надворешни врски[уреди | уреди извор]

  1. Осветување на храм на Вознесението Христово во село Пчиња
  2. 2,0 2,1 Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, pp. 126-127.
  3. Попис на населението, домаќинствата и становите во Република Македонија, 2002 - Книга X
  4. Население на Република Македонија според изјаснувањето за етничката припадност, по населени места, според пописите на население 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 1994 и 2002 година (согласно територијалната организација од 1996 година). База на податоци МАКСтат. Државен завод за статистика.
  5. Кънчов, Васил. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 215.
  6. Трифуноски, Јован (1964). Сеоска насеља скопске котлине. Скопје.