Пурпурен здравец
| Пурпурен здравец | |
|---|---|
 | |
| Научна класификација [ у ] | |
| Царство: | Растенија |
| клад: | Скриеносеменици |
| клад: | Евдикоти |
| клад: | Розиди |
| Ред: | Здравцовидни |
| Семејство: | Здравци |
| Род: | Здравец (род) |
| Вид: | Пурпурен здравец |
| Научен назив | |
| Geranium purpureum Vill.[1] | |
| Синоними[2] | |
|
Homotypic synonyms
Heterotypic synonyms
| |
Пурпурен здравец (латински: Geranium purpureum) — вид цветно растение од семејството здравци. Потекнува од Европа, Африка и Западна Азија, а е воведен на сите континенти освен Антарктикот. По изглед е сличен на смрдливиот здравец, близок роднина.
Опис
[уреди | уреди извор]Општи одлики и стебло
[уреди | уреди извор]Пурпурниот здравец (латински: Geranium purpureum) е едногодишно растение, со висина од 10 до 40 см (поретко до 60 см). Растението е ароматично и честопати добива црвеникава боја.
Стеблата се вертикално поставени, тркалезни во пресек и разгранети. Стеблото, заедно со лисните дршки и дршките на цветовите и соцветијата, е покриено со долги, расперени прости и жлездести влакна.[3]
Листови
[уреди | уреди извор]Листовите имаат петаглест изглед и достигнуваат пречник од 2 до 4 см (поретко до 6 см). Во основата се насечени на 3 до 5 дела, кои потоа се двојнопересто насечени на помали делови со тапи врвови. Постои разлика во распоредот и должината на дршките:[3]
- Базалните (приземните) листови имаат многу долги дршки, кои се за 2,5 до 3 пати подолги од лиската (ламината).
- Стеблените листови се поставени наспрамно и имаат дршки кои се покуси од широчината на самите листови.
Базалните и долните стеблени листови се покриени со ретки влакна или се целосно голи на горната страна. Кај горните прицветни листови се појавуваат и карактеристични жлездести влакна. Прилисниците се многу мали, со јајцевиден облик, заострени на врвот и можат да бидат голи или влакнести.[3]
Соцветие и цвет
[уреди | уреди извор]Цветовите се развиваат по 2 заедно на долга заедничка дршка на соцветието, која обично е подолга од дршката на пазувниот лист.
Поединечните цветни дршки се куси и во почетокот се пократки од чашката, но со текот на развивањето на плодовите тие постепено се издолжуваат.[3]
Чашка и венче
[уреди | уреди извор]- Чашката е составена од чашкини ливчиња со должина од 4 до 6 мм. Тие имаат јајцевидно-копјест облик, 3 изразени жили и се покриени со долги, расперени жлездести влакна. На врвот се заострени и завршуваат со едно осилесто врвче со должина од 1 до 1,5 мм.
- Венчето има црвеникаво-розова боја. Венечните ливчиња се долги 5 до 10 мм. Нивниот проширен дел има обратно-јајцевидно-елиптичен облик и е речиси двапати подолг отколку што е широк. При основата, венечните ливчиња постепено се стеснуваат во долг дел со клиновиден облик.[3]
Прашници и плод
[уреди | уреди извор]- Прашниците содржат поленови зрна кои имаат карактеристична жолта боја.
- Плодот е составен од плодни делови со светло-кафеава боја. Тие обично се голи, а поретко можат да бидат влакнести. Во горниот дел имаат изразени хоризонтални ребра, додека во долниот дел брчките се со мрежест распоред и се помалку јасни. На самиот врв имаат 2 долги бели влакна и не отпаѓаат заедно со надворешните делови на клунестиот дел на плодот.
- Семките се со светлокафеава боја и имаат мазна површина.[3]
Идентификација
[уреди | уреди извор]
Geranium purpureum често се меша со Geranium robertianum, близок роднина. Главниот знак што ги разликува двата вида е големината на цветот. Венчето на Geranium purpureum е приближно 7,5 мм во пречник, додека оној на Geranium robertianum е барем двојно поголем (15–20 мм).[4] Идентификациски клуч за родот Geranium во Калифорнија ги разликува двата вида на следниов начин:[5]
- Пурпурен здравец: [6] венечни ливчиња (5,3-) 6,3-8,4 (-9,9) мм должина, (0,8–)1,5–2,0(–2,6) mm широки; прашниците (антерите) жолти; средниот дел од листот е 5–20(–38)-лобусиран во дисталната половина; мерикарпот со 1–4 прстени во облик на јака на врвот
- Смрдлив здравец: [7] венечни ливчиња (8,5–)10,5–12,5(–14,2) мм должина, (2,1–)2,6–4,5(–6,1) мм широки; прашниците (антерите) се виолетови; средниот дел од листот е 16–37(–49)-лобусен во дисталната половина; мерикарпот со 1–2(–3) прстени во облик на јака на врвот
Други клучеви ги нагласуваат влакната на чашките како препознатлива одлика.[4] Сите клучеви ја вклучуваат бојата на прашниците, но бидејќи двата вида имаат жолт полен, растенијата може да бидат тешки за разликување само врз основа на бојата на антерите. Geranium purpureum и Geranium robertianum имаат хромозомски број 2n = 32 и 2n = 64, соодветно.
Живеалиште
[уреди | уреди извор]Овој вид расте на тревести места, варовнички и серпентински карпи, како и на камењари. Се среќава на надморска височина до 1.000 м.[3]
Таксономија
[уреди | уреди извор]
Geranium purpureum првпат бил опишан и именуван од францускиот ботаничар Доминик Вилар во февруари 1786 година. [1] [8] Втор опис беше објавен од Вилар во јуни истата година.[9] Земени заедно, тој опиша растение кое расте на карпите со црвени лисја и мала црвеникаво-розова круна. Во 1788 година, тој дополнително ги опишал листовите како пердувести лобуси со 5 сегменти.[10] Конечно, тој објавил илустрација на Geranium purpureum во 1789 година.[11]
Geranium purpureum Vill. е член на родот Geranium од секцијата Ruberta во семејството Geraniaceae.[12] Од септември 2025[update] , името Geranium purpureum Vill. е широко прифатено.[2][13] Некои авторитети го прифаќаат името Geranium robertianum subsp. purpureum (Vill.) Nyman, [14] хомотипски синоним за Geranium purpureum Vill.[15]
Распространетост
[уреди | уреди извор]
Пурпурниот здравец се протега од Велика Британија кон југоисток до Кавказ, а автохтоните популации се среќаваат дури на југ, дури до Средна Африка.[2] Неавтохтоните популации се јавуваат на сите континенти освен на Антарктикот. Воведените популации често се наоѓаат по железничките коридори.[16][17][4]
Македонија
[уреди | уреди извор]Во Македонија, пурпурниот здравец е научно евидентиран на следниве месности:[3]
- Скопски Регион: Кисела Вода, клисурата на реката Треска, Жеденска Клисура и Таорска Клисура.
- Средиштен Регион: Велес (клисура Дервен и клисура на реката Бабуна) и клисурата Демир Капија.
- Јужен и Југозападен Регион: Кавадарци (помеѓу селата Рожден и Мајден), Кичево (планина Илиница), Мариово (месност Смрдливец), Валандово (селата Удово и Пепелиште) и Гевгелија (село Конско).
- Се посочува и за планината Даутица.
Наводи
[уреди | уреди извор]- 1 2 Меѓународна организација за растителни информации (IOPI). „Исход за Пурпурен здравец“ (HTML). Меѓународен индекс на растителни имиња. (англиски)
- 1 2 3 „Geranium purpureum Vill.“. Plants of the World Online. Кралски ботанички градини во Кју. Посетено на 2 септември 2025. (англиски)
- 1 2 3 4 5 6 7 8 Мицевски, Кирил (2005). ФЛОРА НА РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЈА, Том I, свеска 6. Скопје: МАНУ. стр. 1508-1509. ISBN 9989-101-46-9 (св. 6) Проверете ја вредноста
|isbn=: invalid character (help). Укажано повеќе од еден|pages=и|page=(help);|access-date=бара|url=(help) - 1 2 3 Kim и др. (2019).
- ↑ Aedo, Carlos (2024). „Key page for Geranium“. Jepson eFlora, Revision 13. University of California, Berkeley. Посетено на 4 September 2025.
- ↑ Aedo, Carlos (2024). „Geranium purpureum“. Jepson eFlora, Revision 13. University of California, Berkeley. Посетено на 4 September 2025.
- ↑ Aedo, Carlos (2024). „Geranium robertianum“. Jepson eFlora, Revision 13. University of California, Berkeley. Посетено на 6 September 2025.
- ↑ Villars (1786a).
- ↑ Villars (1786b).
- ↑ Villars (1788).
- ↑ Villars (1789).
- ↑ Aedo (2017).
- ↑ „Geranium purpureum Vill.“. World Flora Online. Посетено на 6 септември 2025.
- ↑ „Geranium robertianum L. ssp. purpureum (Vill.) Nyman“. 6 септември 2025. Занемарен непознатиот параметар
|symbol=(help) - ↑ „Geranium robertianum subsp. purpureum (Vill.) Nyman“. Plants of the World Online. Кралски ботанички градини во Кју. Посетено на 6 септември 2025. (англиски)
- ↑ „Little-Robin, Geranium purpureum Vill.“. Plant Atlas 2020. Botanical Society of Britain and Ireland. Посетено на 4 September 2025.
- ↑ Eliáš (2011).
Надворешни врски
[уреди | уреди извор]
Пурпурен здравец на Ризницата ?
Geranium purpureum на Викивидовите ?- Leonard, Peter (13 May 2020). „Herb Robert (Geranium robertianum) and Little Robin (Geranium purpureum)“. Посетено на 4 September 2025.
- Leonard, Peter (9 August 2019). „Geraniums and Storksbills Key Features“. Посетено на 4 September 2025.
- „Flora of North America species comparison“. Northwest Wildflowers. Посетено на 6 September 2025.
|