Псевдонаука

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето

Псевдонауката се состои од тврдења, верувања или практики кои се претставуват дека се и научни и фактички, но се некомпатибилни со научниот метод.[1][Забелешка 1] Псевдонауката често се карактеризира со контрадикторни, претерани или недокажани тврдења; потпирање на пристрасност на потврда отколку на ригорозни обиди за побивање; недостаток на отвореност за проценка од страна на други стручњаци; отсуство на систематски практики при развивање хипотези; и продолжува да постои долго време откако експериментално ќе бидат дискредитирани псевдонаучните хипотези.[2]

Псевдонауката може да биде штетна. Како пример е псевдонаучниот активизам против вакцинирање и промоција на хомеопатски лекови како алтернативни третмани на болести како рак може да резултира во луѓе кои ќе поминат важен медицински третман со докажани здравствени придобивки, што ќе доведе до смрт и лошо здравје.[4][5][6] Многу псевдонаучни теории за класификации по раса доведоа до расизам и геноцид.

Етимологија[уреди | уреди извор]

Зборот псевдонаука (pseudoscience) е изведен од грчкиот збор pseudo што значи лажен[7][8] and the English word science, from the Latin word scientia, meaning "knowledge". Although the term has been in use since at least the late 18th century (e.g., in 1796 by James Pettit Andrews in reference to alchemy[9][10]) и англискиот збор science изведен од латинскиот збор scientia, што значи „знаење“. Иако терминот се користел од крајот на 18 век (на пример, во 1796 година од Џејмс Петит Ендрјус во врска со алхемија), се чини дека концептот на псевдонаука, различен од вистинската или соодветната наука, станал пораспространет во средината на 19 век. Меѓу најраните употреби на „псевдонауката“ бил во напис во 1844 година во „Северен журнал за медицина“, број 387:

Тој спротивен вид на иновација што го изговара тоа што е признато како гранка на науката, е псевдонаука, составена само од таканаречени факти, поврзани заедно со погрешни сфаќања со која и врши маскирање на принципите.

Индикатори за можна псевдонаука[уреди | уреди извор]

Тема или практика може разумно да се нарече псевдонаучно кога е претставено како конзистентно со нормите на научно истражување, но очигледно не ги исполнува овие норми.

Хомеопатски препарат Rhus toxicodendron, добиен од отровен бршлен.

Употреба на нејасни, претерани или неиздржани тврдења[уреди | уреди извор]

  • Употреба на нејасни, претерани или неподдржани тврдења.[11]
  • Тврдење на научни тврдења кои се нејасни и непрецизни, и немаат специфични мерења.[12]
  • Поддржување на тврдења со мала или никаква објаснувачка моќ.[Забелешка 2]
  • Употреба на очигледен технички жаргон кој користи површни орнаменти на науката за да ги направи доказите неразбирливи на обичните граѓани.[14][15]
  • Некористење на оперативни дефиниции (т.е. јавно достапни дефиниции за променливите, поимите или предметите од интерес за лицата што не се однесуваат на дефиниторот да можат да ги мерат или тестираат независно).[13]}}
  • Некористење на принципот на парници, (т.е. небарање објаснувања што користат најмалку можни претпоставки кога се можни повеќе логични објаснувања).[16]
  • Недостаток на гранични услови: Повеќето добро поддржани научни теории поседуваат добро артикулирани ограничувања под кои предвидените феномени важат, односно не важат.[14]
  • Недостаток на ефективни контроли, како што се плацебо и двојно слепи, во експерименталниот дизајн.
  • Недостаток на разбирање на основните и утврдени принципи на физиката и инженерството.

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. 2,0 2,1 Hansson, Sven Ove (2008), „Science and Pseudoscience“, Stanford Encyclopedia of Philosophy, Metaphysics Research Lab, Stanford University, Section 2: The "science" of pseudoscience Занемарен непознатиот параметар |name-list-style= (help)
  2. Shermer (1997)
  3. Vyse, Stuart (10 July 2019). „What Should Become of a Monument to Pseudoscience?“. Skeptical Inquirer. Center for Inquiry. Посетено на 1 December 2019.
  4. „How anti-vax pseudoscience seeps into public discourse“. Salon. Посетено на 16 December 2020.
  5. „Anti-vaccination websites use 'science' and stories to support claims, study finds“. Johns Hopkins. Science Daily. Посетено на 16 December 2020.
  6. „pseudo“, The Free Dictionary, Farlex, Inc., 2015
  7. „Online Etymology Dictionary“. Douglas Harper. 2015.
  8. „pseudoscience“, Oxford English Dictionary (изд. 3rd.), Oxford University Press, September 2005 Invalid |mode=CS1 (help) (бара Претплата или членство во британска јавна библиотека .)
  9. Andrews & Henry (1796), стр. 87
  10. e.g. Gauch (2003), стр. 211 ff (Probability, "Common Blunders").
  11. Popper, Karl (1963). Conjectures and Refutations (PDF). Архивирано (PDF) од изворникот 13 October 2017. Занемарен непознатиот параметар |name-list-style= (help)
  12. 13,0 13,1 Churchland, Paul Montgomery (1999). Matter and Consciousness: A Contemporary Introduction to the Philosophy of Mind. MIT Press. стр. 90. ISBN 978-0262530743. Занемарен непознатиот параметар |name-list-style= (help)
  13. 14,0 14,1 Hines, Terence (1988). Pseudoscience and the Paranormal: A Critical Examination of the Evidence. Buffalo, NY: Prometheus Books. ISBN 978-0-87975-419-8. Занемарен непознатиот параметар |name-list-style= (help)
  14. Thagard (1978), стр. 223 ff
  15. Gauch (2003), стр. 269 ff
Грешка во наводот: Ознаката <ref> определена во <references> има групен атрибут „“ кој не се јавува во претходен текст..

Белешки[уреди | уреди извор]

  1. Definition:
    • "A pretended or spurious science; a collection of related beliefs about the world mistakenly regarded as being based on scientific method or as having the status that scientific truths now have". Oxford English Dictionary, second edition 1989.
    • "Many writers on pseudoscience have emphasized that pseudoscience is non-science posing as science. The foremost modern classic on the subject (Gardner 1957) bears the title Fads and Fallacies in the Name of Science. According to Brian Baigrie (1988, 438), '[w]hat is objectionable about these beliefs is that they masquerade as genuinely scientific ones.' These and many other authors assume that to be pseudoscientific, an activity or a teaching has to satisfy the following two criteria (Hansson 1996): (1) it is not scientific, and (2) its major proponents try to create the impression that it is scientific."[2]
    • '"claims presented so that they appear [to be] scientific even though they lack supporting evidence and plausibility"(p. 33). In contrast, science is "a set of methods designed to describe and interpret observed and inferred phenomena, past or present, and aimed at building a testable body of knowledge open to rejection or confirmation"(p. 17)'[3] (this was the definition adopted by the National Science Foundation)
  2. 'Most terms in theoretical physics, for example, do not enjoy at least some distinct connections with observables, but not of the simple sort that would permit operational definitions in terms of these observables. [..] If a restriction in favor of operational definitions were to be followed, therefore, most of theoretical physics would have to be dismissed as meaningless pseudoscience!'[13]

Библиографија[уреди | уреди извор]