Процес (роман)

Од Википедија, слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
„Процес“  
ProcesKafka.jpg
македонското издание на Процес
Автор Франц Кафка
Наслов на
оригиналот
Der Process
Земја Австрија
Јазик Германски
Жанр(ови) Филозофски роман
Издавач Курт Волф Ферлаг, Минхен
Издадена 1925

Во своето дело „Процес“, Франц Кафка ја опишува судбината на една обвинета личност во светот на институциите и нејзината агонија при талкањето низ лавиринтот наречен бирократија. Извонредна алегорија за апсурдната борба на поединецот за зачувување на својот интегритет во машинеријата на инсинуациите и шпекулациите кои се обидуваат да ја разградат личноста. Наметнување на вина за случај базиран на сплет од околности кои заедно креираат димензија на испланиран, координиран хаос. Преку најразлични психолошки методи, со обвинувања и заплашувања, се создава слика на безизлезна состојба во која некој мора да ја превземе одговорноста. Влијанието на насоченото јавно мислење станува фатален при пресметката на таа одговорност.[1]

Кратка содржина[уреди]

Дејството се случува во непознат германски град, на почетокот на 20-тиот век. Едно утро, прокуристот Јозеф К. се буди во неговиот изнајмен стан, но на негово големо изненадување ќе се најде во друштво на двајца полициски агенти. Тие ќе му соопштат дека против него е покрената кривична постапка, но не му кажуваат по која основа е тој обвинет. Единствено му напоменуваат дека ќе си продолжи со вообичаената дневна рутина, се додека не пристигне ново известување за текот на неговиот процес. Влегувајќи во дневната соба, тој ќе затече и тројца од неговите колеги од работа како чепкаат по приватните работи на останатите потстанари во куќата на госпоѓата Брахмаер. Уште почудно за Јозеф К. колегите ни збор нема да изустат за нивната неочекувана посета кога тој ќе се сретне со нив на работното место во банката.[2]

По една седмица од ненадејниот упад на полициските службеници, на адреса на Јозеф ќе пристигне покана за судско рочиште, но во писмото стои само датумот на седницата, но не и локацијата каде треба истото да се одржи. Инстинктивно, К. се упатува во една руинирана куќа од сиромашните предградија, и неочекувано открива дека всушност судот се наоѓа во таванските простории на истата куќа. Салата за судење е тесна, несредена и непроветрена соба, преполна со поротници и сведоци за случајот на Јозеф. Судијата му забележал дека тој задоцнил еден час, но на негова добра волја, постапката можела да отпочне. За време на својата одбрана, К. аргументирано и со доза на иронија ќе се обиде да докаже дека кај него не постои никаква вина, но набрзо самиот ќе увиди дека неговите зборови немаат речиси никакво влијание врз главниот судија и поротниците, бидејќи сите тие се платени да говорат онака како им е наложено од повисоките инстанци. По крајот на седницата, Јозеф К. разгледувајќи ја старата куќа, ќе увиди дека таа освен судница истовремено е и сиропиталиште и во неа се сместени социјално најзагрозените семејства од градот. Низ разговор со тамошните службеници, ќе се увери во корумпираноста и нетранспарентноста на оваа судска институција. Поради лошиот и тежок воздух, ненадејно му се слошува и вработените се принудени да го изнесат надвор.

За неговиот процес ќе дознае и неговиот вујко, кој специјално ќе допатува кај Јозеф, со цел да дознае повеќе детали за истиот. По вујковата препорака, К. ќе најми сопствен адвокат, еден од еминентните експерти во правната област. Но, по повеќе средби и советувања со неговиот бранител, Јозеф К. доаѓа до заклучок дека адвокатот не ги презема потребните мерки за поволен исход на процесот, се сомнева во неговата ажурност и добра намера, за на крај решително да ја прекине соработката со него. При посетите во домот на адвокатот, Јозеф се среќава со уште еден негов клиент, лицето Блок, од кој дознава дека овие судски дејствија можат да траат повеќе години, без јасно навестување за нивниот конечен исход. Тој сакал што побргу да заврши неговиот процес, бидејќи му било јасно дека посветувал премногу време на него, што јасно се рефлектирало врз неговата тешко стекната репутација во банката.

Што се однесува до статусот кој го уживал во банката, вредно е да се спомене дека К. заземал значајно место во фирмата, но не и едно од оние највисоките. Бил во благ ривалитет со заменик-директорот, од кој често добивал нови задачи и обврски, кои му пречеле целосно да се посвети на процесот. За време на судската постапка, тој направил одредени пропусти во работата, па така малку по малку ја губел довербата кај своите претпоставени и клиентите на банката.[3] Во една ситуација, на Јозеф ќе му биде доверена задачата да го запознае почесниот италијански гостин со знаменитостите на градот. Било договорено да се чекаат кај старата катедрала, но гостинот нема да се појави во договореното време.

Наместо тоа, во катедралата К. ќе оствари средба со еден од црковните прислужници, со кој ќе поведе интересен разговор. Низ алегоричната приказна за човекот кој сакал да помине низ вратата и да влезе во законот, свештеникот се обидува да му ја покаже суштината на бирократското општество. Во такво опкружување, поединецот е оневозможен да стори било што како би го променил зацртаниот тек на настаните. Секој кој би се осмелил да промени и најситна работа на подобро, ќе биде уништен и деградиран до најнизок можен степен.

По оваа средба, следи втора посета во домот на Јозеф К. По точно една година од првата посета, на неговиот 31-ви роденден, двајца судски претставници му ја соопштуваат смртната пресуда. Го носат надвор од градот, близу каменоломот, како би ја извршиле страшната казна. Прво му даваат можност на К. да се самоубие, но откако тој ќе одбие да го стори тоа, тие самите го егзекутираат.

Ликот на Јозеф К.[уреди]

Германското издание на романот

Јозеф К. е банкарски прокурист (застапник) кој долги години минал во служба на својата фирма. Тој е воедно и главниот, носечки лик на ова дело, додека останатите ликови се целосно инструментализирани. На денот на неговиот 30-ти роденден му пристигнува известувањето дека против него е покренат судски процес. Низ целиот тек на романот, авторот не дава одговор ниту пак објаснување зошто е уапсен и за какво дело обвинет Јозеф К. Низ текот на сижето детално се прикажани предрасудите кои општеството ги има спрема поединците кои имаат проблеми со високите функционери и кои се осомничени за непостоечка вина. Целата проблематика на делото се состои во барањето одговор на две прашања:

  • Зошто е уапсен Јозеф К?
  • Каков е тој суд кој што му суди?

Некои литературни критичари го објаснуваат „Процес“ како хроника на судењето на овој протагонист. Еден од недостатоците во обработката на ликот на Јозеф К. е изоставувањето на психолошката компонента во неговиот развој. К. и без да сека почнува да се чувствува виновен, иако кај него не постои објективна вина. Овој судски процес и голготата низ која минува главниот јунак на моменти потсетува на Пеколот од Данте Алигери, најмногу поради мрачната атмосфера и психичката тортура на која е подложен К. Тој самиот не знае зошто е осомничен, ниту пред кого треба да ја докаже својата невиност. Процесот си тече со компјутерска прецизност, без оглед на напорите на К. тој да биде свртен во негова полза. На крајот, К. станува соучесник во сопственото погубување.

Околу прашањето каков е тој суд кој што му суди, некои читатели прават паралела со Страшниот суд, поместен од небото на Земјата, додека пак други тврдат дека се тоа две различни институции.[4] Пред да му биде изречена смртната пресуда, К. се подложува на непрекинато талкање низ правно-општествениот лавиринт, обидувајќи се да ја одгатне суштината на невидливиот суд. Низ тоа негово патешествие, ќе слушне различни мислења околу тоа како работи и функционира оваа установа. Скриената порака на сите тие разговори е дека без оглед на невиноста на обвенетиот, судската бирократија поседува моќ да ги отстрани сите оние кои се противат на веќе утврдената хиерархија.

Значење на делото[уреди]

Преку овој алегоричен роман, Кафка ја критикува бирократијата на Австро-унгарската власт, која била имуна на сѐ што е човечко и човекот го поистоветувала со формулар. Тој сметал дека тогашните судови биле премногу исполитизирани за да му овозможат да поединецот да се брани, па аналогно на тоа таквите институции не носеле правилни одлуки. Дел од литературните експерти ја поврзуваат пораката на „Процес“ со еврејското прашање, односно прашањето за вина е одредено според припадноста на поединецот во определена групација, нација или класа. Преку карактерот на Јозеф К. се согледува дека луѓето спротивно на своето достоинство им се додворуваат на властите како би ја придобиле нивната наклонетост.

Идејата на ова дело е немоќта на човекот како единка да ги разбере принципите и механизмите на власта, како и неможноста за отпор спрема неа. Кафка го кренал гласот против малите луѓе кои ја барале милоста на големите. Во идејата на романот некако потајно провејува нишка за апсурдноста на постоењето, што подоцна ќе ги инспирира Албер Ками и Жан Пол Сартр да ги постават темелите на егзистенцијализмот.[5] Што се однесува до темата, таа е пеколот на човековата интелектуална свест во борбата против бирократијата и злото кое го наметнува власта.

Уметнички преработки[уреди]

Филмски адаптации[уреди]

Театарски адаптации[уреди]

  • Сценаристот и драмски режисер Стивен Беркоф приспособил неколку од романите на Кафка за сценска изведба. Неговата верзија на „Процес“ била премиерно одиграна во Лондон, 1970 год, додека во пишана форма верзијата била издадена 1981 год.
  • Грег Ален, драмски сценарист од Чикаго, направил доста успешна театарска претстава темелена на овој роман. Истата била на репертоарот на локалните театри неколку месеци.
  • Драмата Јозеф К. е напишана од Том Базден, која претставува современа верзија на култниот роман, а својата премиера ја доживеала во театарот во Нотинг Хил, Лондон.
  • Готфрид фон Еинем ја создал операта Der Prozeß, што било прв случај некој да компонира музичко дело базирано врз дејството во романот.
  • Французинот Серж Ламот направил сопствена драмска преработка на „Процес“ во 2004 год., која одреден период се прикажувала низ театрите во Монтреал и Отава.

Препорачана литература[уреди]

  • „Oxford World's Classics“, 4 октомври 2009, во превод на Мајк Мичел, ISBN 978-0-19-923829-3
  • „Dover Thrift Editions“, 22 јули 2009, во превод на Дејвид Вили, ISBN 978-0-486-47061-0
  • „Penguin Modern Classics“, 29 јуни 2000, во превод на Идрис Пери, ISBN 978-0-14-118290-2
  • „Schocken Books“, 25 мај 1999, во превод на Бреон Мичел, ISBN 978-0-8052-0999-0
  • „Everyman's Library“, 30 јуни 1992, во превод на Вил и Едвин Мур, ISBN 978-0-679-40994-6

Поврзано[уреди]

Наводи[уреди]

Надворешни врски[уреди]