Прејди на содржината

Право на правично судење

Од Википедија — слободната енциклопедија

Правично судење — процес на судење кој „се спроведува праведно, правично и со процедурална регуларност од страна на непристрасен судија“.[1] Различни права поврзани со правичното судење се експлицитно прокламирани во Член 10 од Универзалната декларација за човекови права, Четвртиот, Петтиот, Шестиот, Седмиот и Четиринаесеттиот амандман на Уставот на Соединетите Американски Држави, Магна Карта врз која се темелат претходните амандмани, и Член 6 од Европската конвенција за човекови права, покрај бројни други устави и декларации низ целиот свет. Не постои обврзувачко меѓународно право кое дефинира што не е правично судење; на пример, правото на судење со порота и други важни процедури се разликуваат од нација до нација.

Дефиниција во меѓународното право

[уреди | уреди извор]

Правото на фер судење е многу корисно за истражување во бројни декларации кои го претставуваат обичајното меѓународно право, како што е Универзалната декларација за човекови права (УДЧП).[2] Иако УДЧП ги застапува некои права на фер судење, како што е претпоставката за невиност сè додека обвинетиот не се докаже за виновен, во членовите 6, 7, 8 и 11, клучната одредба е член 10 кој наведува дека:[3] the key provision is Article 10 which states that:[4]

Секој има право во целосна еднаквост на фер и јавно сослушување од независен и непристрасен трибунал, при утврдувањето на неговите права и обврски и за секое кривично обвинение против него.

Неколку години по усвојувањето на УДЧП, правото на фер судење беше подетално дефинирано во Меѓународниот пакт за граѓански и политички права (МПГПП). Правото на фер судење е заштитено во членовите 14 и 16 од МПГПП, кој е обврзувачки во меѓународното право за оние држави кои се негови страни.[5] Член 14(1) го утврдува основното право на фер судење, член 14(2) предвидува презумпција на невиност, а член 14(3) утврдува список на минимални права за фер судење во кривичните постапки. Член 14(5) го утврдува правото на осудено лице повисок суд да ја преиспита пресудата или казната, а член 14(7) забранува двојно осудување. Член 14(1) наведува дека:[6][7]

Сите лица се еднакви пред судовите и трибуналите. При утврдување на какво било кривично обвинение против него или на неговите права и обврски во судска постапка, секој има право на фер и јавно сослушување од страна на надлежен, независен и непристрасен трибунал основан со закон. Печатот и јавноста можат да бидат исклучени од целото или дел од судењето од причини на морал, јавен ред или национална безбедност во демократско општество, или кога тоа го бара интересот на приватниот живот на странките, или до степен што е строго неопходен според мислењето на судот во посебни околности каде што публицитетот би им наштетил на интересите на правдата; но секоја пресуда донесена во кривична постапка или во судска постапка ќе биде објавена јавно, освен кога интересот на малолетни лица бара поинаку или постапката се однесува на брачни спорови или старателство над деца.

Женевски конвенции

[уреди | уреди извор]

Женевските конвенции (ЖК) и нивните Дополнителни протоколи (ДП) бараат сите воени затвореници кои се соочуваат со судска постапка да добијат фер судење. На пример, членовите 102–108 од Третата Женевска конвенција од 1949 година ги детализираат барањата за правичност на судењата против воени затвореници. Други одредби бараат „фер и редовно судење“; „заштита на правилно судење и одбрана“; „непристрасен и редовно конституиран суд кој ги почитува општо признатите принципи на редовна судска постапка“; „редовно конституиран суд кој ги дава сите судски гаранции кои се признати како неопходни од цивилизираните народи“; и „суд кој нуди основни гаранции за независност и непристрасност“.[8]

Дефиниција во регионалното право

[уреди | уреди извор]

Правото на фер судење е вградено во членовите 3, 7 и 26 од Африканската повелба за човекови и народни права (ACHPR).[2]

Правото на фер судење е вградено и во членовите 5, 6 и 7 од Европската конвенција за човекови права и членовите 2 до 4 од 7-миот протокол кон конвенцијата.[2]

Правото на фер судење е дополнително вградено во членовите 3, 8, 9 и 10 од Американската конвенција за човекови права.[2]

Однос со други права

[уреди | уреди извор]

Правото на еднаквост пред законот понекогаш се смета за дел од правото на фер судење. Тоа обично се гарантира со посебен член во меѓународните инструменти за човекови права. Правото им дава право на поединците да бидат признати како субјект, а не како објект, на правото. Меѓународното право за човекови права не дозволува отстапување или исклучоци од ова човеково право. Тесно поврзана со правото на фер судење е забраната за ex post facto закон, или ретроактивно право, кое е вградено во инструментот за човекови права одделно од правото на фер судење и не може да биде ограничено од државите според Европската конвенција за човекови права и Американската конвенција за човекови права.[9]

Брзата правда има тенденција да се поврзува со квалитетот и праведноста на правдата. Правото на брзо судење и правото на фер судење може да биде тешко да се комбинираат.[10][11]

Права на фер судење

[уреди | уреди извор]

Правото на фер судење е дефинирано во бројни регионални и меѓународни инструменти за човекови права. Тоа е еден од најобемните инструменти за човекови права и сите меѓународни инструменти за човекови права го вградени во повеќе од еден член. Правото на фер судење е едно од најспорните човекови права и суштинска судска пракса што е воспоставена врз основа на толкувањето на ова човеково право. И покрај варијациите во формулацијата и поставувањето на различните права на фер судење, меѓународните инструменти за човекови права го дефинираат правото на фер судење на ист начин. Целта на правото е да се обезбеди правилно спроведување на правдата. Како минимум, правото на фер судење ги вклучува следните права на фер судење во граѓански и кривични постапки:[12]

  • право да се биде сослушан од надлежен, независен и непристрасен трибунал;
  • право на јавно рочиште;
  • право да се биде сослушан во разумен рок;
  • право на адвокат;
  • право на толкување.[2]

Државите можат да го ограничат правото на фер судење или да отстапат од правата на фер судење само под околности наведени во инструментите за човекови права.[2]

Во граѓански и кривични постапки

[уреди | уреди извор]

Европскиот суд за човекови права и Меѓуамериканскиот суд за човекови права разјаснија дека правото на фер судење се однесува на сите видови судски постапки, без разлика дали се граѓански или кривични. Според Европскиот суд за човекови права, Член 6 од Европската конвенција за човекови права и правата за фер судење се однесуваат на сите граѓански права и обврски создадени според домашното право и затоа на сите граѓански постапки (видете Апех Улдозотеинек Совецеге и други против Унгарија 2000).[2]

Во административни постапки

[уреди | уреди извор]

И Европскиот суд за човекови права и Меѓуамериканскиот суд за човекови права разјаснија дека правото на фер судење се однесува не само на судски постапки, туку и на административни постапки. Доколку е во прашање правото на поединецот според законот, спорот мора да се реши преку фер процес.[2]

Во посебни постапки

[уреди | уреди извор]

Во Европа, посебните постапки може да бидат предмет и на Член 6 од Европската конвенција за човекови права. Во Милс против Обединетото Кралство 2001 година, Европскиот суд за човекови права пресуди дека воениот суд е предмет на Член 6 бидејќи обвинетите биле обвинети за она што судот го сметал за сериозно кривично дело, напад со оружје и ранување.[13]

Африканската комисија за човекови и народни права (ACHPR) често се занимава со случаи каде што цивили се судени од воени трибунали за сериозни кривични дела. ACHPR смета дека на прв поглед воените судови не го задоволуваат правото на цивилите на фер судење (видете Проект за уставни права против Нигерија). Во овој поглед, ACHPR го потврди правото на адвокат како суштинско за гарантирање на фер судење. ACHPR сметаше дека поединците имаат право да го изберат својот адвокат и дека давањето на правото на вето на адвокат на воениот трибунал го крши правото на фер судење.[14]

Наводи

[уреди | уреди извор]
  1. ↑ „Legal Definition of FAIR TRIAL“. www.merriam-webster.com (англиски). Посетено на 2022-01-05.
  2. 1 2 3 4 5 6 7 8 Doebbler, Curtis (2006). Introduction to International Human Rights Law. CD Publishing. стр. 108. ISBN 978-0-9743570-2-7.
  3. ↑ Alfredsson, Gudmundur; Eide, Asbjorn (1999). The Universal Declaration of Human Rights: a common standard of achievement. Martinus Nijhoff Publishers. стр. 225. ISBN 978-90-411-1168-5.
  4. ↑ „Universal declaration of Human Rights“. United Nations.
  5. ↑ Doebbler, Curtis (2006). Introduction to International Human Rights Law. CD Publishing. стр. 107. ISBN 978-0-9743570-2-7.
  6. ↑ Alfredsson, Gudmundur; Eide, Asbjorn (1999). The Universal Declaration of Human Rights: a common standard of achievement. Martinus Nijhoff Publishers. стр. 225–226. ISBN 978-90-411-1168-5.
  7. ↑ „International Covenant on Civil and Political Rights“. Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights. Архивирано од изворникот на 2008-07-05.
  8. ↑ Nehal Bhuta, Joint Series on International Law and Armed Conflict: Fair Trial Guarantees in Armed Conflict, EJIL: Talk! Blog of the European Journal of European Law (September 22, 2016).
  9. ↑ Doebbler, Curtis (2006). Introduction to International Human Rights Law. CD Publishing. стр. 110. ISBN 978-0-9743570-2-7.
  10. ↑ Melcarne, Alessandro; Ramello, Giovanni B.; Spruk, Rok (2021). „Is justice delayed justice denied? An empirical approach“. International Review of Law and Economics. 65. doi:10.1016/j.irle.2020.105953. Занемарен непознатиот параметар |article-number= (help)
  11. ↑ Easton, Jo (2018). „Where to Draw the Line? Is Efficiency Encroaching on a Fair Justice System?“. The Political Quarterly. 89 (2): 246–253. doi:10.1111/1467-923X.12487. ISSN 0032-3179.
  12. ↑ Doebbler, Curtis (2006). Introduction to International Human Rights Law. CD Publishing. стр. 107–108. ISBN 978-0-9743570-2-7.
  13. ↑ The immunity could not be an obstacle: on the one hand, following a immunity resolution of the Senate, the judicial proceeding may raise jurisdictional dispute before the Constitutional Court ( ... ); on the other side (….) the citizen may submit an appeal to the European Court of Human Rights Buonomo, Giampiero (2002). „L'Italia "difende" il Regno Unito in nome del procuratore Cordova“. Diritto&Giustizia Edizione Online. Архивирано од изворникот на 2012-08-01. Посетено на 2016-03-26.
  14. ↑ Doebbler, Curtis (2006). Introduction to International Human Rights Law. CD Publishing. стр. 109. ISBN 978-0-9743570-2-7.
Преземено од „https://mk.wikipedia.org/w/index.php?title=Право_на_правично_судење&oldid=5573247“