Пончо

Арауканоси и Уасо во Чиле, 19 век

Пазарна сцена, Руана во Богота, околу 1860 година

Перуански шалан кој танцува маринера на перуански коњ Пасо

Пончо е вид на едноставно обликувана, лабава горна облека со потекло од Америка, традиционално и сè уште обично изработена од ткаенина и дизајнирана да го одржува телото топло. Пончоата ги користеле индијанските народи на Андите, Голема Никоја, Патагонија и Долината на Мексико уште од предхиспанско време на територијата на Аргентина, Боливија, Бразил, Чиле, Колумбија, Костарика, Еквадор, Мексико, Никарагва, Перу, Уругвај и Венецуела, а исто така станале познати и во делови од САД. Пончото за дожд е направено од водоотпорен материјал дизајниран да го одржува телото суво од дожд.

Tипови

Во својата наједноставна форма, пончото е во суштина 1 голем лист ткаенина со отвор во центарот за главата. Често има дополнително парче ткаенина што служи како качулка. Водоотпорните пончоа обично се опремени со копчиња за затворање на страните откако пончото ќе се префрли преку телото, со отвори за рацете. Многу пончоа имаат качулки прикачени за да се заштитат од ветер и дожд. Една од традиционалните форми на пончо е пончото со качулка од волната на хималајски јак.

Алтернативните пончоа сега се дизајнирани како модни парчиња. Тие се со ист облик, но од различен материјал. Дизајнирани да изгледаат модерно и да обезбедат топлина и да останат удобни, наместо да штитат од ветер и дожд. Тие често се изработени од волнена преѓа, плетени или хеклани. Пончоата со празнични дизајни или бои може да се носат и на специјални настани.

Традиционални пончоси

Мапуче кацик Љонкон облечен во пончо во 1890 година

Пончото било едно од типичните облеки на многу јужноамерикански и мексикански култури. Иако истражувањата заклучиле дека неговото потекло може да биде од Мексико, Еквадор или Перу, не е познато каде е направено првото пончо. Пончото сега најчесто се поврзува со Америка. Како традиционална облека, локалните имиња и варијанти се:

• Руана, во студените региони на Колумбија и Венецуела.
• Пончо, во повеќето земји што зборуваат шпански јазик и низ целиот свет.
• Пала или Пончо, во Бразил (главно на југ).
• Чаманто, само во Централен Чиле, пончо на север и југ.
• Џоронго, обично поголем или со полна должина, и често се користи за посебни пригоди или јавање коњи во Мексико
• Габан, типичен во Мичоакан, Мексико.
• Кешкемитл во многу мексикански региони
• Пончо шилоте, тешко волнено пончо на архипелагот Чилое.
• Во Аргентина, секоја покраина има традиционален дизајн на пончо (материјал, боја и дизајн), од кои најпознат е „пончо салтењо“ на покраината Салта, кој е дури и вклучен како дел од знамето на покраината.

Војнички пончо

Swiss Alpenflage poncho

Пончото за прв пат редовно се користело во 1850 - тите од нерегуларните воени сили на Соединетите Американски Држави кои дејствувале во Западните рамнини на Соединетите Американски Држави. Овие рани воени пончи биле изработени од гута-перча муслин, водоотпорна ткаенина обложена со латекс.Пончите направени од гута - перча или ткаенина обложена со индиска гума биле официјално усвоени за време на Американската граѓанска војна, и како облека за дожд и како подлога за спиење. Иако првично биле наменети за коњанички сили, тие биле широко користени и од пешадијата; војниците на Унијата на генерал-мајор Шерман, лесно опремени и живееле од побарувачката за набавки од локалното население, носеле пончи за време на влажното време што се нашло за време на маршот низ Конфедеративна Џорџија до морето.

Американската армија повторно им издала пончо од водоотпорно гумирано платно на своите сили за време на Шпанско-американската војна од 1898 год. Две години подоцна, и Армијата и маринците биле принудени да издадат водоотпорни гумирани платнени пончо со високи јаки за време на Филипинско-американската војна во 1900 год. Со влегувањето на САД во Првата светска војна, и морнарите и маринците во Франција го носеле пончото; тоа било претпочитано пред мантилот за дожд поради неговата способност да ги држи и носителот и неговиот ранец суви, како и да служи како покрив за импровизирано засолниште.

За време на Втората светска војна, германската армија (Вермахт) ја издала Целтбан, пончо кое можело да се комбинира за да се формираат шатори. Типичен шатор за 4 лица користел 4 целтбани.

Планинарите и војниците можат да користат воени пончо за импровизирани шатори, подлоги за спиење и за други цели, освен за облека. Војниците имаат тенденција да користат пончо како замена за шатор бидејќи е пренослив и лесен за инсталирање.

Лидерите на АПЕК носат шамантос за време на самитот во 2004 година

Пончоси во Чиле

Кон крајот на осумнаесеттиот век, баскискиот навигатор Хозе де Мораледа напишал дека пончоата на островите Уиличе од Осорно се помалку шарени од оние на архипелагот Чилое.У иличе се главното домородно население на Чиле од реката Толтен до архипелагот Чилое. Пончо од Мапуче некогаш било многу ценето, а во деветнаесеттиот век пончото можело да се замени за неколку коњи или до 17кг јерба мате. Пончото Мапуче од деветнаесеттиот век било очигледно подобро од неавтохтоните чилеански текстили и со добар квалитет во споредба со современите европски волнени текстили.

Филм

• Клинт Иствуд е познат по тоа што носел пончо како главен лик во секој од филмовите во кои глумел за Серџо Леоне (За грст долари, За неколку долари повеќе и Добриот, лошиот и грдиот ). Ова му дало посебен изглед во споредба со другите каубојски ликови во вестерн филмовите, кои обично носеле крпи за прашина.

• Силвестер Сталоне импровизирал ад-хок пончо од фрлено индустриско платно како Џон Рамбо на снимањето на филмот „Прва крв“ од 1982 година. Зад сцената за време на снимањето, Сталоне го пронашол остатокот од платното под напуштен камион и го користел својот препознатлив нож за преживување за да направи дупка во горниот преклоп и да го претвори во пончото што го носел ликот на Рамбо, опишувајќи го како го спасил од ледено студениот и горчлив дожд на Северна Канада.

Поврзаности

• Агуајо, типично парче ткаенина од Андите.
• Баха јакна
• Наметка
• Кафтан
• Ребозо, подолг шал како шал без дупка, врзан околу рамото и може да се користи за носење бебе.
• Сарапе, облека слична на пончо традиционална за мексиканската држава Коахуила.

Надворешни врски

poncho во Викиречникот