Подворка

Подворка
	Птичја подворка (Polygonum aviculare)
Научна класификација [ у ]
Царство:	Растенија
клад:	Скриеносеменици
клад:	Евдикоти
Ред:	Каранфиловидни
Семејство:	Подворки
Род:	Подворка; L.
Видови
	Во текстот.

Подворка (науч. Polygonum) — род од околу 130 видови на цветни растенија од семејството на подворките (Polygonaceae). Има повеќе растенија кои на македонски традиционално се се нарекуваат подворка, но денес се одвоени во други родови, претежно во Persicaria (моклишни подворки) и Bistorta (срченок).^[1] Покрај тоа, подворката често се меша со троскотот (Cynodon), кој е сосема несроден.

Родот претежно расте во северни умерени подрачја. Тој е многу разновиден, од полегнати тревести едногодишни билки до исправени тревести повеќегодишни растенија.

Видовите од родот се храна за ларвите на некои пеперутки и молци, а понекогаш и за луѓето. Највеќето видови се сметаат за коров во Европа и Северна Америка.

Опис

Кога е дефиниран потесно, родот подвборка се состои од едногодишни или повеќегодишни тревести растенија, ретко грмушести, со доста разгранети стебла. Листовите се распоредени наизменично, обично покуси од 2 см, подолги отколку што се широки. Имаат ципеста охреја (навлака околу стеблените членчиња). Цветовите обично се двополови, ретко еднополови, и имаат по пет (понекогаш четири) околуцветни ливчиња, каде надворешните се малку поинакви од внатрешните. Има четири до шест прашници и три (ретко две) столпчиња. Плодот е тристран.^[2]

Таксономија

Родот подворка како Polygonum прв го опишал Карл Линеј во 1754 г. Се смета дека научното име доаѓа од старогрчкото πολυ- (поли-, „многу“) и γόνυ (гону, „зглоб“) поради коленестото стебло.^[3]^[4] Меѓутоа, долго пред Линеј името на грчки и латински се користело за лековито растение.

Многу членови на семејството на подворките кои некогаш биле во Polygonum денес се сместени во други родови. Такви се видовите од денешните родови хелда (Fagopyrum), крилести подворки (Fallopia), моклишни подворки (Persicaria) и рејнутрија (Reynoutria),^[5] а постарите извори користат многу пошироки дефиниции за родот. Значајните промени во класификацијата се производ на молекуларните филогенетски проучувања во XXI век. Подвојувањето на родовите се смета за сè уште недовршено.^[5]

Видови

По податок од февруари 2019 г. базата Plants of the World Online прифаќа 129 видови.^[6] Во Македонија се присутни 14 видови и 1 подвид,^[7] тука означени со ^МК.

Polygonum acerosum Ledeb. ex Meisn.
Polygonum acetosum M.Bieb.
Polygonum achoreum S.F.Blake
Polygonum adenopodum Sam.
Polygonum afromontanum Greenway
Polygonum agreste Sumnev.
Polygonum ajanense (Regel & Tiling) Grig.
Polygonum albanicum Jáv.
Polygonum americanum (Fisch. & C.A.Mey.) T.M.Schust. & Reveal
Polygonum amgense Michaleva & Perfiljeva
Polygonum arenarium Waldst. & Kit. — песочна подворка ^МК
- Polygonum arenarium subsp. pulchellum (Loisel.) Thell. (syn. Polygonum pulchellum) — убава подворка ^МК
Polygonum arenastrum Boreau — пескољубива подворка ^МК
Polygonum argyrocoleon Steud. ex Kunze
Polygonum articulatum L.
Polygonum austiniae Greene
Polygonum aviculare L. — птичја подворка ^МК
Polygonum balansae Boiss.
Polygonum basiramia (Small) T.M.Schust. & Reveal
Polygonum bellardii All.
Polygonum biaristatum Aitch. & Hemsl.
Polygonum bidwelliae S.Watson
Polygonum bolanderi W.H.Brewer ex A.Gray
Polygonum boreale (Lange) Small
Polygonum bornmuelleri Litv.
Polygonum bowenkampii Phil.
Polygonum brasiliense K.Koch
Polygonum californicum Meisn.
Polygonum cascadense W.H.Baker
Polygonum caspicum Kom.
Polygonum ciliinode Michx.
Polygonum cognatum Meisn.
Polygonum corrigioloides Jaub. & Spach
Polygonum deciduum Boiss. & Noë
Polygonum delopyrum T.M.Schust. & Reveal
Polygonum dentoceras T.M.Schust. & Reveal
Polygonum douglasii Greene
Polygonum effusum Meisn.
Polygonum engelmannii Greene
Polygonum equisetiforme Sm.
Polygonum erectum L.
Polygonum exsertum Small
Polygonum fibrilliferum Kom.
Polygonum fimbriatum Elliott
Polygonum floribundum Schltdl. ex Spreng.
Polygonum fowleri B.L.Rob.
Polygonum fragile Sumnev.
Polygonum glaucum Nutt.
Polygonum gussonei Tod.
Polygonum heterophyllum Sol. ex Meisn.
Polygonum heterosepalum M.Peck & Ownbey
Polygonum hickmanii H.R.Hinds & Rand.Morgan
Polygonum huananense A.J.Li
Polygonum humifusum C.Merck ex K.Koch
Polygonum icaricum Rech.f.
Polygonum idaeum Hayek
Polygonum imberbe Sol. ex G.Forst.
Polygonum inflexum Kom.
Polygonum istanbulicum M.Keskin
Polygonum jaxarticum Sumnev.
Polygonum korotkovae Sumnev.
Polygonum kudriaschevii Vassilkovsk.
Polygonum lacerum Kunth
Polygonum liaotungense Kitag.
Polygonum longiocreatum Bartlett
Polygonum longipes Halácsy & Charrel
Polygonum majus (Meisn.) Piper
Polygonum marinense T.R.Mert. & P.H.Raven
Polygonum maritimum L.
Polygonum mezianum H.Gross
Polygonum minimum S.Watson
Polygonum molliiforme Boiss.
Polygonum myrtillifolium Kom.
Polygonum nesomii T.M.Schust. & Reveal
Polygonum nuttallii Small
Polygonum oxanum Kom.
Polygonum oxyspermum C.A.Mey. & Bunge
Polygonum palastinum Zohary
Polygonum papillosum Hartvig
Polygonum parksii (Cory) T.M.Schust. & Reveal
Polygonum paronychia Cham. & Schltdl.
Polygonum paronychioides C.A.Mey.
Polygonum parryi Greene
Polygonum patulum M.Bieb. — раширена подворка ^МК
Polygonum peruvianum Meisn.
Polygonum pinicola T.M.Schust. & Reveal
Polygonum plebeium R.Br.
Polygonum polycnemoides Jaub. & Spach
Polygonum polygaloides Meisn.
Polygonum polygamum Vent.
Polygonum polyneuron Franch. & Sav.
Polygonum pringlei Small
Polygonum pulvinatum Kom.
Polygonum ramosissimum Michx.
Polygonum rectum (Chrtek) H.Scholz
Polygonum recumbens Royle ex Bab.
Polygonum rigidum Skvortsov
Polygonum romanum Jacq.
Polygonum rottboellioides Jaub. & Spach
Polygonum rupestre Kar. & Kir.
Polygonum rurivagum Jord. ex Boreau — полска подворка ^МК
Polygonum sabulosum Vorosch.
Polygonum salsugineum M.Bieb.
Polygonum sanguinaria Remy
Polygonum sawatchense Small
Polygonum schistosum Czukav.
Polygonum scoparium Req. ex Loisel.
Polygonum sericeum Pall.
Polygonum serpyllaceum Jaub. & Spach
Polygonum shastense W.H.Brewer ex A.Gray
Polygonum simlense Royle ex Bab.
Polygonum smallianum T.M.Schust. & Reveal
Polygonum spergulariiforme Meisn. ex Small
Polygonum striatulum B.L.Rob.
Polygonum stypticum Cham. & Schltdl.
Polygonum subaphyllum Sumnev.
Polygonum tenoreanum E.Nardi & Raffaelli
Polygonum tenue Michx.
Polygonum tenuissimum A.I.Baranov & Skvortsov ex Vorosch.
Polygonum thymifolium Jaub. & Spach
Polygonum tiflisiense Kom.
Polygonum tubulosum Boiss.
Polygonum turgidum Thuill.
Polygonum turkestanicum Sumnev.
Polygonum undulatum (L.) P.J.Bergius
Polygonum utahense Brenckle & Cottam
Polygonum valerii A.K.Skvortsov
Polygonum volchovense Tzvelev
Polygonum vvedenskyi Sumnev.
Polygonum zaravschanicum Zakirov

Префрлени видови

Многу видови порано сместени во Polygonum се преместени во други родови од потсемејството Polygonoideae. Подолу се наведени некои синоними.^[8]

Префрлени во Bistorta

Polygonum amplexicaule → Bistorta amplexicaulis
Polygonum bistorta → Bistorta officinalis — лековита подворка ^МК
Polygonum bistortoides Pursh → Bistorta bistortoides
Polygonum tenuicaule Bisset & S.Moore → Bistorta tenuicaulis
Polygonum viviparum – alpine bistort → Bistorta vivipara — живородна подворка ^МК

Префрлени во Fagopyrum

Polygonum fagopyrum L. → Fagopyrum esculentum

Префрлени во Fallopia

Polygonum aubertii L.Henry → Fallopia aubertii
Polygonum baldschuanicum Regel → Fallopia baldschuanica
Polygonum convolvulus L. → Fallopia convolvulus
Polygonum dumetorum L. → Fallopia dumetorum
Polygonum scandens L. → Fallopia scandens

Префрлени во Koenigia

Polygonum alpinum → Koenigia alpina — алпска подворка ^МК
Polygonum campanulatum → Koenigia campanulata
Polygonum davisiae W.H. Brewer ex A. Gray и Polygonum newberryi Small → Koenigia davisiae
Polygonum molle → Koenigia mollis
Polygonum polystachyum Wall. ex Meisn. → Koenigia polystachya

Префрлени во Persicaria

Polygonum alatum → Persicaria nepalensis
Polygonum amphibium → Persicaria amphibia — водоземна подворка ^МК
Polygonum capitatum → Persicaria capitata
Polygonum chinense L. → Persicaria chinensis
Polygonum coccineum Muhl. ex Willd. → Persicaria amphibia
Polygonum filiforme Thunb. → Persicaria filiformis
Polygonum hydropiper → Persicaria hydropiper — пиперовидна подворка ^МК
Polygonum hydropiperoides Michx. → Persicaria hydropiperoides
Polygonum lapathifolium → Persicaria lapathifolia — голема подворка ^МК
Polygonum longisetum → Persicaria longiseta
Polygonum minus → Persicaria minor — мала подворка ^МК
Polygonum mite Schrank → Persicaria mitis (Schrank) Assenov — средна подворка ^МК
Polygonum nepalense → Persicaria nepalensis
Polygonum odoratum Lour. → Persicaria odorata
Polygonum orientale → Persicaria orientalis
Polygonum pensylvanicum → Persicaria pensylvanica
Polygonum perfoliata → Persicaria perfoliata
Polygonum persicaria → Persicaria maculosa — обична подворка ^МК
Polygonum praetermissum → Persicaria praetermissa
Polygonum punctatum Elliott → Persicaria punctata
Polygonum runcinatum → Persicaria runcinata
Polygonum sagittatum → Persicaria sagittata
Polygonum tinctorium → Persicaria tinctoria
Polygonum virginianum L. → Persicaria virginiana

Префрлени во Reynoutria

Polygonum multiflorum Thunb. → Reynoutria multiflora
Polygonum cuspidatum Siebold & Zucc. → Reynoutria japonica
Polygonum sachalinense F.Schmidt → Reynoutria sachalinensis

Неразрешени видови

Polygonum vaccinifolium Wall. е нерешено видово име. Можеби синоним е Persicaria vaccinifolia.

Употреба

Неколку видови се јадат зготвени,^[9] for example during famines.^[10] Сродната подворка (Polygonum cognatum), наречена „мадимак“, редовно се јаде во средишните делови на Турција.

Наводи

↑ Лозановски, Ристо (1994). „Терминологија од областа на плевелните растенија“. Македонска терминологија. МАНУ. XXIV (83–84): 138–139.
↑ Nogueira, I.; Ortiz, S.; Paiva, J.A.R. (2006). „Polygonum L.“. Flora Zambesiaca (online). 9. Royal Botanic Gardens, Kew. Посетено на 29 април 2019. Занемарен непознатиот параметар |name-list-style= (help)
↑ Hyam, R.; Pankhurst, R.J. (1995). Plants and their names : a concise dictionary. Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-866189-4. Занемарен непознатиот параметар |name-list-style= (help) стр. 404
↑ Coombes, Allen J. (1994). Dictionary of Plant Names. London: Hamlyn Books. ISBN 978-0-600-58187-1. стр. 148.
1 2 Schuster, Tanja M.; Reveal, James L.; Bayly, Michael J.; Kron, Kathleen A. (2015). „An updated molecular phylogeny of Polygonoideae (Polygonaceae): Relationships of Oxygonum, Pteroxygonum, and Rumex, and a new circumscription of Koenigia“. Taxon. 64 (6): 1188–1208. doi:10.12705/646.5. Занемарен непознатиот параметар |name-list-style= (help)
↑ „Polygonum: accepted species“. Plants of the World Online. Royal Botanic Gardens, Kew. Посетено на 28 февруари 2019.
↑ Мицевски, Кирил (1995). Флора на Република Македонија. Том I, св. 3. Скопје: МАНУ. стр. 440-449.
↑ „Search for Polygonum species“. Plants of the World Online. Royal Botanic Gardens, Kew. Посетено на 28 февруари 2019.
↑ Knotweed at NorthernBushCraft
↑ Łukasz Łuczaj (2008). „Archival data on wild food plants used in Poland in 1948“. J Ethnobiol Ethnomed. 4 (1): 4. doi:10.1186/1746-4269-4-4. PMC 2275233. PMID 18218132.

Надворешни врски

„Подворка“. — Енциклопедија на живиот свет.
„Polygonum“. Информативна мрежа за гермоплазмени ресурси. Служба за земјоделско истражување, Министерство за земјоделство на САД. (англиски)
Граѓансконаучни набљудувања: Подворка на iNaturalist

[ТермПлевРаст-1] Лозановски, Ристо (1994). „Терминологија од областа на плевелните растенија“. Македонска терминологија. МАНУ. XXIV (83–84): 138–139.

[NoguOrtiPaiv06-2] Nogueira, I.; Ortiz, S.; Paiva, J.A.R. (2006). „Polygonum L.“. Flora Zambesiaca (online). 9. Royal Botanic Gardens, Kew. Посетено на 29 април 2019. Занемарен непознатиот параметар |name-list-style= (help)

[HyamPank95-3] Hyam, R.; Pankhurst, R.J. (1995). Plants and their names : a concise dictionary. Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-866189-4. Занемарен непознатиот параметар |name-list-style= (help) стр. 404

[Coom94-4] Coombes, Allen J. (1994). Dictionary of Plant Names. London: Hamlyn Books. ISBN 978-0-600-58187-1. стр. 148.

[SchuReveBaylKron15-5] 1 2 Schuster, Tanja M.; Reveal, James L.; Bayly, Michael J.; Kron, Kathleen A. (2015). „An updated molecular phylogeny of Polygonoideae (Polygonaceae): Relationships of Oxygonum, Pteroxygonum, and Rumex, and a new circumscription of Koenigia“. Taxon. 64 (6): 1188–1208. doi:10.12705/646.5. Занемарен непознатиот параметар |name-list-style= (help)

[POWO_Polygonum-6] „Polygonum: accepted species“. Plants of the World Online. Royal Botanic Gardens, Kew. Посетено на 28 февруари 2019.

[ФлораМак1.3-7] Мицевски, Кирил (1995). Флора на Република Македонија. Том I, св. 3. Скопје: МАНУ. стр. 440-449.

[POWO_PolygonumSpp-8] „Search for Polygonum species“. Plants of the World Online. Royal Botanic Gardens, Kew. Посетено на 28 февруари 2019.

[9] Knotweed at NorthernBushCraft

[10] Łukasz Łuczaj (2008). „Archival data on wild food plants used in Poland in 1948“. J Ethnobiol Ethnomed. 4 (1): 4. doi:10.1186/1746-4269-4-4. PMC 2275233. PMID 18218132.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]