Плоштад на Републиката (Белград)

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето
Плоштад на Републиката
Плоштад на Републиката
Карта на локација на центарот на Белград
Карта на локација на центарот на Белград

Плоштадот на Републиката е централниот градски плоштад во Белград, Србија. Се наоѓа во општината Стари град и се простира помеѓу „Градската кафеана“, киното „Јадран“, Народниот театар и Домот на војската на Србија.[1] Старото име на плоштадот било Театарски плоштад.

Историја[уреди | уреди извор]

Сегашниот плоштад е формиран по уривањето на Истанбулската порта (1866) и подигнувањето на зградата на Националниот театар (1869). Истанбулската порта, изградена од Австријците на почетокот на 18 век, се наоѓала помеѓу (тогаш сè уште неизградените) Споменик „Кнез Михајло„-Белград и Народниот театар. Тоа била најголемата и најубавата порта во време кога градот бил во опасност. Низ него го водел патот до Константинопол (Истанбул), по што го добил и името. Стамболската порта народот ја памети по тоа што Турците го егзекутирале „ксиромашниот народј“ на просторот пред неа со тоа што го вршеле егзикуција врз народот со набивање на колец.[2] За време на заземањето на Белград (1806), пред оваа порта бил смртно ранет Васа Чарапиќ, познат војсководец од Првото српско востание. Во спомен на овој настан, по неговото име е именувана улица во близина на ова место,[3] и подигнат е и споменик.[4]

По формирањето на српската влада и уривањето на Стамболската порта, просторот на денешниот Плоштад на Републиката долго време останал неизграден. Народниот театар повеќе од 30 години стоел како единствена голема зграда. Кога 18.6. декември 1882 година.[5] бил подигнат Споменик „Кнез Михајло„[6] започнало постепеното урбано формирање на овој плоштад. На местото на денешниот Национален музеј е подигната долга приземна зграда во која, меѓу другото, се наоѓало и познатото кафана „Дарданели“, местото на средби на уметничкиот свет. Зградата е урната во 1903 година. Подигната од Управата на фондовите (сегашна зграда на Народниот музеј). Во малиот парк до Народниот театар, до Втората светска војна, постоело познатото кафуле и кино „Коларац“ (зградата била сопственост на трговецот и филантроп Илија Милосављевиќ Коларац, т.е. земјиштето помеѓу Улицата „Македонска“, споменикот на кнезот Михајло, Театарот и Улицата на принцот Павле била сопственост на донацијата на Коларац).[7] Палатата во која се наоѓа киното „Јадран“ е изградена во 1930 година. Белградската општина во 1938 година ја усвоила „конечната регулатива“ на плоштадот.[8]

На просторот на денешниот Дом на печатот, до Втората светска војна имало стари приземни и еднокатни згради со дуќани. Повеќето од овие згради биле уништени за време на германското бомбардирање на 6 април 1941 година. По Втората светска војна биле отстранети трамвајските шини (тука меѓу двете војни имало трамвајска раскрница) и плоштадот на кој се наоѓал гробот и споменикот на војниците на Црвената армија кои паднале во борбата за ослободување на Белград во 1944 година набргу по ослободувањето.[9] (Нивните посмртни останки биле пренесени на гробиштата на ослободителите во Белград). Подоцна на овој плоштад е подигната најголемата зграда, Домот на печатот, во кој се сместени и Културниот центар на Белград со две галерии (Арт и Артгет), Меѓународниот прес центар, книжарницата „Столбови на културата“, „Градска кафана“ и други.

Една од најголемите згради на плоштадот е палатата Реинион од 1931 година.

Сообраќај[уреди | уреди извор]

До Плоштадот на Републиката може да се стигне со јавен превоз обезбеден од ГСП Белград.

Галерија[уреди | уреди извор]

Наводи[уреди | уреди извор]

 

  1. Трг републике на мапи Београда
  2. Београдске општинске новине, 1. март 1938.
  3. Васа Чарапић улица
  4. Упознајте Београд - Трг републике
  5. Програм светковине откривања споменика
  6. Скандал због споменика гологлавом кнезу („Вечерње новости“, 5. август 2013)
  7. "Политика", 21. мај 1937
  8. "Политика", 10. феб. 1938
  9. „ОВО ЈЕ ПЛОЧА КОЈА ЋЕ НА ТРГУ РЕПУБЛИКЕ ПОДСЕЋАТИ НА ЦРВЕНОАРМЕЈЦЕ“. beogradske.rs (српски). 10. 2019. Посетено на 30. 1. 2021. Проверете ги датумските вредности во: |accessdate=, |date= (help)

Литература[уреди | уреди извор]

Милан Леко, белградски улици и плоштади : 1872-2006, Белград : Институт за учебници, 2006 г.

Надворешни врски[уреди | уреди извор]