Прејди на содржината

ПФАС

Од Википедија — слободната енциклопедија
Водоотпорен материјал, DWR, кој во својот состав содржи флуор

ПФАС (пер- и полифлуороалкилни супстанци [1] или анг. PFASs [2]) се група на синтетички органофлуорни хемиски соединенија кои имаат повеќе атоми на флуор прикачени на алкилен ланец; според PubChem има 7 милиони такви хемикалии. [3] ПФАС започнале да се користат по пронаоѓањето на тефлонот во 1938 година за да се направат флуорополимерни облоги и производи кои се отпорни на топлина, масло, дамки, маснотии и вода. Тие сега се користат во разни производи вклучувајќи: водоотпорна ткаенина како најлон, панталони за јога, теписи, шампони, производи за женска хигиена, екрани за мобилни телефони, ѕидни бои, мебел, лепила, за пакување храна, нелепливи површини за готвење отпорни на топлина како тефлон, [4] противпожарна пена и изолација на електрични жици. [5] [6] ПФАС исто така се користат во козметичката индустрија, во повеќето козметички производи и производи за лична нега, вклучувајќи кармин, молив за очи, маскара, подлога, коректор, мелем за усни, руменило и лак за нокти. [7] [8]

Многу ПФАС како што се перфлуороктансулфонска киселина (ПФОС) и перфлуорооктаноинска киселина (ПФОА) претставуваат здравствени и еколошки проблеми бидејќи тие се постојани органски загадувачи; тие биле означени како „засекогаш хемикалии“ во една статија во Вашингтон пост во 2018 година. [9] Некои имаат полуживот над осум години поради врската јаглерод-флуор, една од најсилните во органската хемија. [10] [11] [12] [13] [14] Тие се движат низ почвите и водите, себиоакумулираат во рибите и дивиот свет, кои потоа се консумирани од луѓето. Резидуите сега најчесто се наоѓаат во дождот, водата за пиење и отпадните води. [10] [15] [16] Бидејќи ПФАС соединенијата се многу мобилни, тие лесно се апсорбираат преку човечката кожа, полуслузниците и преку солзните канали. [17] Поради големиот број на ПФАС, предизвик е да се проучуваат и проценат потенцијалните ризици по здравјето на луѓето и животната средина; потребни се повеќе истражувања кои се во тек. [18] [10] [19] [5]

Изложеноста на ПФАС, од кои некои се класифицирани како канцерогени и/или како ендокрини токсини, е поврзана со рак како што се рак на бубрезите, простатата и тестисите, улцеративен колитис, болест на тироидната жлезда, неоптимален одговор на антитела / намален имунитет, намалена плодност, хипертензивни нарушувања во бременоста, намален раст и развој на доенчињата и фетусот, кај децата дебелина, дислипидемија (ненормално висок холестерол ) и повисоки стапки на интерференција на хормони. [5] [20] [21]

Употребата на ПФАС е меѓународно регулирана со Стокхолмската конвенција за постојани органски загадувачи од 2009 година, при што некои јурисдикции, како што се Кина и Европската унија, планираат дополнителни намалувања и исклучувања. Сепак, големите производители и корисници како што се САД, Израел и Малезија не го ратификувале договорот, а хемиската индустрија лобира кај владите да ги намалат регулативите [22] или го преселуваат производството во земји како Тајланд, каде што има послаба регулатива. [23] [24] Во Соединетите Американски Држави, Републиканската партија го искористила правото на филибастер за предлог законите за регулирање на хемикалиите. [22] Прикривањата и супресијата на студиите во 2018 година од страна на администрацијата на Трамп довеле до двопартиско незадоволство. [25] [26]

Во јануари 2025 година, извештаите навеле дека трошоците за чистење на токсичното загадување со ПФАС во Обединетото Кралство и Европа би можеле да надминат 1,6 трилиони фунти во следните 20 години, во просек 84 милијарди фунти годишно. [27]

Наводи

[уреди | уреди извор]
  1. ↑ „Per- and Polyfluoroalkyl Substances (PFAS)“. 30 March 2016.
  2. ↑ Reconciling Terminology of the Universe of Per- and Polyfluoroalkyl Substances: Recommendations and Practical Guidance. OECD Series on Risk Management of Chemicals (англиски). OECD. 2021. стр. 23. doi:10.1787/e458e796-en. ISBN 978-92-64-51128-6.
  3. ↑ Schymanski, Emma L.; Zhang, Jian; Thiessen, Paul A.; Chirsir, Parviel; Kondic, Todor; Bolton, Evan E. (October 23, 2023). „Per- and Polyfluoroalkyl Substances (PFAS) in PubChem: 7 Million and Growing“. Environmental Science & Technology. American Chemical Society. 57 (44): 16918–16928. Bibcode:2023EnST...5716918S. doi:10.1021/acs.est.3c04855. PMC 10634333 Проверете ја вредноста |pmc= (help). PMID 37871188 Проверете ја вредноста |pmid= (help).
  4. ↑ Bagenstose, Kyle (March 7, 2022). „What are PFAS? A guide to understanding chemicals behind nonstick pans, cancer fears“. USA TODAY.
  5. 1 2 3 „PFAS Explained“. United States Environmental Protection Agency. 30 March 2016.
  6. ↑ „PFAS and Your Health“. Centers for Disease Control and Prevention. 17 January 2024. Посетено на 12 December 2024.
  7. ↑ Perkins, Tom (June 15, 2021). „Toxic 'forever chemicals' widespread in top makeup brands, study finds“. The Guardian. Архивирано од изворникот на July 7, 2021.
  8. ↑ „Fluorinated Compounds in North American Cosmetics“. Environmental Science & Technology Letters. 8 (7): 538–544. 15 June 2021. Bibcode:2021EnSTL...8..538W. doi:10.1021/acs.estlett.1c00240. |hdl-access= бара |hdl= (help)CS1-одржување: display-автори (link)
  9. ↑ „Opinion: These toxic chemicals are everywhere — even in your body. And they won't ever go away“. The Washington Post. January 2, 2018. ISSN 0190-8286. Архивирано од изворникот на May 9, 2019.
  10. 1 2 3 „Per- and Polyfluorinated Substances (PFAS) Factsheet“. Centers for Disease Control and Prevention. 18 January 2024. Архивирано од изворникот на 2024-10-05. Посетено на 2025-01-28.
  11. ↑ „Perfluoroalkyl and polyfluoroalkyl substances in the environment: terminology, classification, and origins“. Integrated Environmental Assessment and Management. 7 (4): 513–541. October 2011. Bibcode:2011IEAM....7..513B. doi:10.1002/ieam.258. PMC 3214619. PMID 21793199.CS1-одржување: display-автори (link)
  12. ↑ „Toxic 'Forever Chemicals' in Drinking Water Leave Military Families Reeling“. The New York Times. February 22, 2019. ISSN 0362-4331. Архивирано од изворникот на June 8, 2019.
  13. ↑ Kounang, Nadia (June 3, 2019). „FDA confirms PFAS chemicals are in the US food supply“. CNN. Архивирано од изворникот на June 8, 2019.
  14. ↑ „Companies deny responsibility for toxic 'forever chemicals' contamination“. The Guardian. September 11, 2019. Архивирано од изворникот на September 11, 2019.
  15. ↑ „Evidence for the Trophic Transfer of Perfluoroalkylated Substances in a Temperate Macrotidal Estuary“ (PDF). Environmental Science & Technology. 51 (15): 8450–8459. August 2017. Bibcode:2017EnST...51.8450M. doi:10.1021/acs.est.7b02399. PMID 28679050.CS1-одржување: display-автори (link)
  16. ↑ Elton, Charlotte (February 24, 2023). „'Frightening' scale of Europe's forever chemical pollution revealed“. Euronews.
  17. ↑ „Toxic 'Forever Chemicals' Widespread in Top Makeup Brands, Study Finds; Researchers Find Signs of PFAS in over Half of 231 Samples of Products Including Lipstick, Mascara and Foundation“. The Guardian. UK. 15 June 2021. Архивирано од изворникот на June 26, 2021.
  18. ↑ „Our Current Understanding of the Human Health and Environmental Risks of PFAS“. June 7, 2023.
  19. ↑ „Emerging chemical risks in Europe — 'PFAS'“. European Environment Agency. December 12, 2019.
  20. ↑ National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine (28 јули 2022). "New Report Calls for Expanded PFAS Testing for People With History of Elevated Exposure, Offers Advice for Clinical Treatment". Соопштение за печат.
  21. ↑ „Carcinogenicity of perfluorooctanoic acid and perfluorooctanesulfonic acid“. The Lancet. 25 (1): 16–17. November 2023. doi:10.1016/S1470-2045(23)00622-8. PMID 38043561 Проверете ја вредноста |pmid= (help).CS1-одржување: display-автори (link)
  22. 1 2 Perkins, Tom (January 13, 2023). „Bills to regulate toxic 'forever chemicals' died in Congress – with Republican help“. The Guardian. ISSN 0261-3077.
  23. ↑ DeWitt, Jamie C.; Glüge, Juliane; Cousins, Ian T.; Goldenman, Gretta; Herzke, Dorte; Lohmann, Rainer; Miller, Mark; Ng, Carla A.; Patton, Sharyle (April 22, 2024). „Zürich II Statement on Per- and Polyfluoroalkyl Substances (PFASs): Scientific and Regulatory Needs“. Environmental Science & Technology Letters. 11 (8): 786–797. Bibcode:2024EnSTL..11..786D. doi:10.1021/acs.estlett.4c00147. PMC 11325642 Проверете ја вредноста |pmc= (help). PMID 39156923 Проверете ја вредноста |pmid= (help). |hdl-access= бара |hdl= (help)
  24. ↑ „PFAS POLLUTION ACROSS THE MIDDLE EAST AND ASIA“ (PDF). International Pollutants Elimination Network. April 2019.
  25. ↑ Halpern, Michael (May 16, 2018). „Bipartisan Outrage as EPA, White House Try to Cover Up Chemical Health Assessment“. Cambridge, Massachusetts: Union of Concerned Scientists. Архивирано од изворникот на March 5, 2020.
  26. ↑ SNIDER, ANNIE (May 14, 2018). „White House, EPA headed off chemical pollution study“. Politico. Архивирано од изворникот на May 16, 2018.
  27. ↑ Hosea, Leana; Salvidge, Rachel (14 January 2025). „Cost to clean up toxic PFAS pollution could top £1.6tn in UK and Europe“. The Guardian.

 

Надворешни врски

[уреди | уреди извор]
Преземено од „https://mk.wikipedia.org/w/index.php?title=ПФАС&oldid=5336913“