Осман ибн Афан

Uthman عُثْمَان
Amir al-Mu'minin Khalifat Allah Raḍiya Ilāhu ʿAnhū
Calligraphic seal featuring Uthman's name, on display in the Hagia Sophia, Istanbul
3rd Caliph of the Rashidun Caliphate
На престол	6 November 644 – 17 June 656
Претходник	Umar
Наследник	Ali
Роден(а)	ок. 573/576 Hejaz, Arabia
Починал(а)	17 June 656 (aged 80/83) (12 Dhu al-Hijjah 35 AH) Medina, Hejaz, Rashidun Caliphate
Почивалиште	Jannat al-Baqi, Medina
Сопружник	Ruqayya bint Muhammad Umm Kulthum bint Muhammad Fakhita bint Ghazwan Asma bint Abi Jahl Umm al-Banin Mulayka bint Uyayna Fatima bint al-Walid Bint Khalid ibn Asid Umm 'Amr Umm Najm bint Jundab Ramla bint Shayba Bunana Na'ila bint al-Furafisa
Деца (among others)	Amr Aban Sa'id Abd Allah
Tribe	Quraysh (Banu Umayya)
Татко	Affan ibn Abi al-As
Мајка	Arwa bint Kurayz
Вероисповед	Islam

Осман ибн Афан, познат и како Усман ибн Афан, е една од централните фигури во раната исламска историја, чиј живот и дела оставиле длабок белег во развојот на исламот.

Ран живот

Роден околу 576 година во Мека, тој потекнувал од влијателното и богато племе Курејши, од клан Бану Умаја. Неговиот татко, Афан ибн Аби ал-Ас, бил успешен трговец, додека неговата мајка, Арва бинт Курејз, била поврзана со семејството на пророкот Мухамед преку нејзиното потекло. Уште пред да го прифати исламот, Осман бил познат во Мека по своето богатство, интелигенција и достоинствено однесување, што му донело углед меѓу Курејшите, иако неговиот клан често бил во ривалство со клан Хашим, од кој потекнувал Мухамед.

Прифаќање на исламот

Осман бил меѓу првите што го прифатиле исламот, убеден од својот близок пријател Абу Бакр околу 611 година, во време кога новата вера сè уште била во зародиш и соочена со силен отпор од меѓанските пагански елити. Неговото преобратување било храбар чекор, бидејќи го изложило на прогон од страна на Курејшите, кои го гледале исламот како закана за нивниот општествен поредок. Поради овие притисоци, Осман бил дел од групата муслимани што емигрирале во Абисинија, барајќи засолниште кај христијанскиот крал на оваа земја. Подоцна се вратил во Мека, а во 622 година учествувал во хиџрата, преселбата во Медина, каде муслиманската заедница почнала да се формира како политичка и духовна сила.

Еден од аспектите што го издвојуваат Осман во исламската историја е неговата блискост со пророкот Мухамед, зацврстена преку бракот со две од неговите ќерки. Прво се оженил со Рукаја, чија смрт била голем личен удар за него, а подоцна со Ум Кулсум. Овие бракови му го донеле прекарот „Зу-Нурајн“ или „оној со две светла“, што го одразува неговиот уникатен статус меѓу следбениците на Мухамед. Неговата поврзаност со пророкот не била само симболична; Осман бил активен учесник во заедницата, познат по својата великодушност. Тој често донирал значителни средства за поддршка на муслиманите, особено во тешки моменти. На пример, за време на подготовките за битката кај Табук, тој обезбедил голема финансиска и материјална помош за опремување на армијата. Исто така, придонел за проширувањето на џамијата во Медина, што било клучно за зајакнувањето на верскиот и општествен живот на заедницата.

Калифат

По смртта на пророкот Мухамед во 632 година, Осман продолжил да игра важна улога за време на калифатите на Абу Бакр и Омар ибн ал-Хатаб. Кога Омар бил смртно ранет во 644 година, тој оставил советодавно тело да го избере неговиот наследник. По интензивни консултации, Осман бил избран за третиот халиф, одлука што одразувала доверба во неговата побожност и искуство, но и предизвикала одредени несогласувања поради неговото потекло од Бану Умаја. Неговиот халифат, кој траел од 644 до 656 година, бил период на значително проширување на исламската империја. Под негово водство, муслиманските сили освоиле нови територии во Персија, Северна Африка и Кавказ. Осман исто така ја реорганизирал администрацијата на империјата и ја основал првата исламска морнарица, што овозможило поморски походи во Средоземјето.

Еден од најзначајните придонеси на Осман бил кодификацијата на Куранот. Во текот на неговото владеење, се појавиле разлики во начинот на кој Куранот се рецитирал во различни делови на империјата. За да се обезбеди единство, Осман формирал комисија предводена од Зајд ибн Сабит, која создала стандардизирана верзија на Куранот. Оваа верзија, позната како „Османов Куран“, била размножена и испратена во главните центри на империјата, а другите варијанти биле уништени за да се спречи конфузија. Овој потег, иако од клучно значење за зачувување на светата книга, предизвикал одредено незадоволство кај некои заедници.

Сепак, калифатот на Осман не бил без предизвици. Неговото владеење било обележано со растечко незадоволство, особено поради обвинувањата за непотизам. Осман поставил неколку членови на своето семејство од Бану Умаја на високи позиции, вклучително гувернери во клучни провинции. Ова било протолкувано од некои како фаворизирање на сопствениот клан, што ги разгорело тензиите меѓу различните фракции во империјата. Недоволното справување со економските и административните предизвици во новоосвоените територии дополнително ги влошило работите. Во последните години од неговиот халифат, незадоволството прераснало во отворен бунт, особено во Египет и Ирак.

Кулминацијата на овие тензии дошла во 656 година, кога група бунтовници од Египет и други региони ја опколиле куќата на Осман во Медина. И покрај можноста да побара воена заштита, Осман одбил да користи сила против своите муслимански браќа, верувајќи дека пролевањето крв би било спротивно на неговите принципи. На 17 јуни 656 година, бунтовниците упаднале во неговата куќа и го убиле додека читал Куран. Неговата смрт била трагичен момент во исламската историја и го означила почетокот на Првата фитна, период на граѓанска војна што ја поделил муслиманската заедница.

Наследство

Наследството на Осман е сложено и повеќеслојно. Во сунитскиот ислам, тој е почитуван како еден од „праведните халифи“ поради неговата побожност, великодушност и клучната улога во зачувувањето на Куранот. Меѓутоа, неговото владеење исто така ги поставило темелите за подлабоки поделби во исламската заедница, особено меѓу поддржувачите на Бану Умаја и оние што го поддржувале Али ибн Аби Талиб, кој станал четvrти халиф. Животот на Осман останува симбол на посветеност на верата, но и на предизвиците со кои се соочувала раната исламска заедница во обидот да балансира меѓу духовните идеали и политичките реалности.