Прејди на содржината

Опсада на Мариупол

Од Википедија — слободната енциклопедија
Опсада на Мариупол
Дел од Јужен Театар на Руската инвазија на Украина

Оштетени згради во Мариупол, 16 март 2022 година
Датум 24 февруари– 20 мај 2022
(2 месеци, 3 недели и 5 денови)
Место Мариупол, Донечка Област, Украина
47°05′53″N 37°36′36″E / 47.098°N 37.61°E / 47.098; 37.61
Исход Руска победа[1][2]
Територијални
промени		 Русија го освоила градот Мариупол
Завојувани страни
 Украина
Команданти и водачи
Михаил Мизинцев[3][4] Володимир Баранјук зароб.[5][6]
Сергиј Волински зароб.[7]
Денис Прокопенко зароб.[8][9]
Вклучени единици
Руски вооружени сили

Вооружени сили на Донечка Република

 Украински вооружени сили


Внатре во Мариупол:[16]

Други инволвирани сили:
Сила
14,000[27] 3,500[27]–8,000[28][29]
Жртви и загуби
според Украина:
6,500 убиени
80 уништени тенкови
100 уништени други оклопни возила[30][31] 		според Русија:
4,200+ убиени,[б 2]
3,917 заробени[б 3]
277 побегнати[34]

според Украина:
906+ убиени,[35][36][37][38][39]
3,500+ заробени,[40]
1 побегнат[41]
Според ООН:
1,348 убиени цивили
(вкупниот број се смета дека е многу поголем)[42][43][44]
според Русија:
3,000+ убиени цивили[45]
според Украина:
25,000+ убиени цивили[46][47]
50,000+ прогонети[48]
Според Програма за податоци за судирот Упсала:
27,000 до 88,000 вкупно убиени (најголем дел од нив, цивили)[49]

Опсадата на Мариупол — опсада која започнала на 24 февруари 2022 година и траела до 20 мај, како дел од руската инвазија на Украина. Во опсадата имало борби меѓу руските вооружени сили (заедно со Народната милиција на Донечката Народна Република) и украинските вооружени сили за контрола над градот Мариупол во југоисточна Украина. Во траење од речиси три месеци, опсадата завршила со победа на Русија и Народната милиција на Донечката Народна РепубликаДонечката Народна Република, бидејќи Украина ја изгубила контролата врз градот среде руската офанзива во источна Украина и офанзивата во јужна Украина; сите украински војници кои останале во градот се предале во Азовстал на 20 мај 2022 година,[50][51] откако им било наредено да престанат со борбите.[21][52][53][54]

Мариупол се наоѓа во украинската Донечка Област, а по опсадата, првично бил контролиран од Донечката Народна Република, поддржана од окупаторските руски трупи. Сепак, подоцна бил подложен на руска анексија на југоисточна Украина и останува под директна руска контрола од 2024 година.

За време на руската опсада, Црвениот крст ја опишал ситуацијата во Мариупол како „апокалиптична“, додека украинските власти ја обвиниле Русија за потикнување на голема хуманитарна криза во градот.[55][56] Украинските власти објавиле дека биле убиени приближно 25.000 цивили [46][47] и дека најмалку 95% од градот бил уништен за време на борбите, првенствено од големите руски бомбардирања.[57] Во официјалното соопштение, Обединетите нации ја потврдиле смртта на 1.348 цивили во Мариупол, но предупредиле дека вистинскиот биланс на загинати е веројатно илјадници поголем, истовремено известувајќи дека 90% од станбените згради во градот биле оштетени или целосно уништени.[42][43][44]

Големите борбени операции во градот практично завршиле на 16 мај 2022 година, откако украинскиот Азовски полк се предадел во Железара и челичарница Азовстал.[1][58][59][60][61] Некои западни извештаи ја опишале опсадата како пирова [62][63] или симболична [64] руска победа, а други забележуваат дека хуманитарното влијание на преземањето е „катастрофа на угледот“ за Русија.[65] Сепак, загубата на градот претставува значаен пораз за Украина.[66]

Врз основа на анализата на масовните гробници, Хјуман рајтс воч проценил дека најмалку 10.284 луѓе загинале во Мариупол од март 2022 до февруари 2023 година, но претпоставува дека тоа е недоволно пребројување.[67]

Позадина

[уреди | уреди извор]

Мариупол се смета за главен стратешки град и затоа бил цел на руските сили. Тој бил најголемиот град во делот на Донечката Област контролиран од Украина, [б 4] [68] и исто така бил еден од најголемите градови во Украина каде се зборува руски. Мариупол бил главен индустриски центар, дом на заводот за Железо и челик Илич и Азовстал и најголемиот град на Азовското Море.[69]

Контролата на неговото пристаниште на западниот брег на Азовското Море е од витално значење за економијата на Украина. За Русија, тоа би овозможило копнен пат до Крим и целосна контрола над морето,[70] со што би го олеснило преминувањето на рускиот морски сообраќај.[71]

Во 2014 година, по Револуцијата на достоинството, Мариупол бил зафатен од проруски протести против новата влада. Тензиите избиле во војната во Донбас на почетокот на мај, а за време на немирите, милициите на сепаратистичката и поддржана од Русија Донечка Народна Република (ДНР) ја презеле контролата врз градот и ги принудиле украинските трупи да го напуштат за време на првата битка за Мариупол.[72] Меѓутоа, следниот месец, украинските сили го вратиле градот преку офанзива.[73] Во август, ДНР и руските трупи го зазеле селото Новоазовск, 45 км источно од Мариупол во близина на руско-украинската граница.[74]

Со заземањето на градот и обновувањето на силите, во септември Донечката Народна Република се обидела повторно да го заземе градот во втората битка за Мариупол. Борбите стигнале до источните предградија, но сепаратистите на крајот биле одбиени.[75] Во октомври, тогашниот премиер на ДНР Александар Захарченко ветил дека ќе го врати градот.[76] Мариупол тогаш бил неселективно бомбардиран со ракети во јануари 2015 година. Плашејќи се од идна трета офанзива во Мариупол, во февруари украинските сили извршиле ненадеен напад во Широкине, село кое се наоѓа на 11. км источно од Мариупол со цел да се протераат сепаратистичките сили од границите на градот и да се создаде тампон зона.[77][78] Сепаратистите се повлекле од Широкине четири месеци подоцна.[79] Судирот бил замрзнат кога бил потпишан договорот за прекин на огнот (Минск II) во 2015 година.[80]

Во 2018 година повторно дошло до тензија во регионот околу Мариупол, бидејќи крајбрежната стража на руската Федерална служба за безбедност (ФСБ) пукала и заробила три брода на украинската морнарица откако тие се обиделе да преминат од Црното Море во Азовското Море преку Керчкиот Проток на пат кон пристаништето Мариупол. Инцидентот во Керчкиот Проток ги зголемил тензиите, а Украина накратко прогласила воена состојба поради стравувањата дека ќе избие војна меѓу двете земји.[81]

Една од најинструменталните групи за повторно заземање и последователна одбрана на Мариупол бил Азовскиот баталјон, украинска доброволна милиција, контроверзна за нејзините неонацистички и ултранационалистички членови.[82][83][84] До ноември 2014 година Азов бил интегриран во Националната гарда на Украина, со Мариупол како нејзино седиште.[85] Бидејќи една од наведените цели на Владимир Путин за инвазијата била „денацификацијата“ на Украина, Мариупол претставувал важна идеолошка и симболична цел за руските сили.[86][87]

Пред опсадата, околу 100.000 жители го напуштиле Мариупол, според заменик-градоначалникот на градот.[88]

Пред да падне под руските сили, градот го бранеле украинските копнени сили, украинската поморска пешадија, Националната гарда на Украина (првенствено Азовскиот полк [17]), Територијалните одбранбени сили на Украина и нерегуларните сили.

Напредување кон Мариупол

[уреди | уреди извор]

Прелиминарно гранатирање и напредување на градот

[уреди | уреди извор]

На 24 февруари, денот кога започнала инвазијата, руската артилерија го бомбардирала градот, при што наводно биле повредени 26 лица.[89][90]

Утрото на 25 февруари, руските сили напредувале од територијата на ДНР на исток кон Мариупол. Тие наишле на украински сили во близина на селото Павлопил, кои го одбиле рускиот напредок.[91] Градоначалникот на Мариупол, Вадим Бојченко, изјавил дека 22 руски тенкови биле уништени во престрелката.[92][93] Таа вечер, руската морнарица, потпирајќи се на можностите обезбедени од Црноморската флота, наводно започнала амфибиски напад на брегот на Азовското Море, 70 километри западно од Мариупол.[94] Претставник на американската одбрана изјавил дека Русите можеби распоредиле илјадници маринци од овој поморски мостобран.[95][96][97]

На 26 февруари, руските сили продолжиле да го бомбардираат Мариупол со артилерија.[98] Подоцна, владата на Грција објавила дека десет етнички грчки цивили биле убиени во руските напади во Мариупол, шест во селото Сартана и четворица во селото Бухас.[99][100]

Утрото на 27 февруари, градоначалникот Бојченко изјавил дека руска тенковска колона напредувала кон Мариупол од Донечката Народна Република, но овој напад бил одбиен од украинските сили, при што биле заробени шест руски војници.[101] Подоцна истиот ден, 6-годишно девојче во Мариупол било убиено од руско гранатирање.[102] Павло Кириленко, гувернер на Донечката област, изјавил дека борбите во Мариупол продолжиле во текот на ноќта на 27 февруари.[103]

Во текот на целиот 28 февруари, градот останал под украинска контрола и покрај тоа што бил опколен од руски војници и постојано гранатиран.[104][105] Струјата, гасот и интернет конекцијата до поголемиот дел од градот биле прекинати во текот на вечерта.[106] Подоцна, според Радио Слободна Европа, рускиот генерал-мајор Андреј Суховецки бил убиен од украински снајперист во близина на Мариупол, но други извори потврдиле дека бил убиен за време на офанзивата во Киев.[107][108]

Опкружување

[уреди | уреди извор]
Станбена зграда оштетена за време на гранатирање во Мариупол, 2 март 2022 година

На 1 март, Денис Пушилин, шефот на ДНР, објавил дека силите на ДНР речиси целосно го опколиле блискиот град Волноваха и дека наскоро ќе го сторат истото и со Мариупол.[109] Руската артилерија подоцна го бомбардирала Мариупол, ранувајќи над 21 лице.[110]

Градот бил целосно опколен на 2 март,[111] по што опсадата се засилила.[112] Руско гранатирање убило тинејџер и ранило уште двајца тинејџери кои играле фудбал надвор.[113][114] Бојченко објавил дека градот страда од прекин на вода и имал огромни жртви. Тој исто така изјавил дека руските сили ги спречуваат цивилите да излезат.[115][116]

Руско бомбардирање на Мариупол, 3 март 2022 година
Чад од многу згради среде масовното руско бомбардирање во Мариупол, 3 март 2022 година

Подоцна, на 2 март, руската артилерија го нападнала густо населениот кварт на Мариупол, гранатирајќи го речиси 15 часа. Како резултат на тоа, населбата била масовно оштетена, а заменик-градоначалникот Сергиј Орлов изјавил дека „мнајмалку стотици луѓе се мртви“.[117][118]

Утрото на 3 март, градот повторно бил гранатиран од руските трупи.[119] Едуард Басурин, портпаролот на милицијата на ДНР, официјално ги повикал опколените украински сили во Мариупол да се предадат или да се соочат со „целни удари“.[120] Портпаролот на руското Министерство за одбрана Игор Конашенков известил дека силите на ДНР ја зацвртиле опсадата и дека биле заземени три блиски населби.[121]

На 4 март, Бојченко изјавил дека залихите на градот се при крај и повикак на хуманитарен коридор за евакуација и украинско воено засилување.[122][123] Тој, исто така, изјавик дека руските БМ-21 Град ги гранатираат болниците во градот и дека жителите на Мариупол повеќе немаат топлина, вода или струја.[124] Подоцна истиот ден, бил предложен привремен прекин на огнот за регионот на Мариупол со цел да им се овозможи на граѓаните да се евакуираат.[125]

На 5 март, украинската влада ја објавила својата желба да евакуира 200.000 цивили од Мариупол. Меѓународниот комитет на Црвениот крст (МКЦК) објавил дека ќе дејствува како гарант за нов прекин на огнот за да се овозможи оваа евакуација.[126] Црвениот крст ја опишал ситуацијата во Мариупол како „исклучително страшна“.[127] По тридневно гранатирање, бил најавен прекин на огнот кој требало да важи од 11 до 16 часот.[128] Цивилите почнале да се евакуираат од Мариупол по хуманитарниот коридор до градот Запорожје. Додека цивилите влегувале во коридорот за евакуација, руските сили продолжиле со гранатирање на градот, принудувајќи ги евакуираните да се вратат назад.[129]

Украинските власти подоцна известиле дека руските сили не го почитувале примирјето и продолжиле да го гранатираат градот.[130] Руските власти ги обвиниле украинските сили дека не дозволуваат цивилите да се евакуираат кон Русија.[131] Донечката Народна Република објавила дека само 17 цивили биле евакуирани од Мариупол.[132]

На 6 март, Црвениот крст објавил дека вториот обид за евакуација на цивили од Мариупол повторно не успеал.[133] Антон Херашченко, украински функционер, изјавил дека вториот обид за хуманитарен коридор за цивили во Мариупол завршил со руско бомбардирање.[133] Црвениот крст известил дека во Мариупол имало „погубни сцени на човечко страдање“.[134] Подоцна утрото, Ина Совсун, украински пратеник во парламентот, изјавила дека цевководот за гориво што го снабдува Мариупол бил оштетен од руските сили, оставајќи повеќе од 700.000 луѓе без топлина и сугерирала дека луѓето може да се замрзнат до смрт, бидејќи температурата во тоа време често паѓала под 0 °C (32 °F).[135] Бомбардирањето ја погодило и последната функционална мобилна кула во градот.[136]

На 7 март, директорот за операции на Меѓународниот комитет на Црвениот крст (МКЦК) изјавил дека договорите за хуманитарен коридор биле направени само во принцип, без прецизност потребна за имплементација, и изјавил дека се потребни рути, време и дали може да се внесе стока во градот. Тимот на МКЦК открил дека еден од предложените коридорски патишта е миниран, а МКЦК ги олеснува разговорите меѓу руските и украинските сили.[137][138]

На 8 март бил направен уште еден обид за евакуација на цивили, но украинската влада ја обвинила Русија дека повторно го прекршила примирјето со бомбардирање на коридорот за евакуација.[139]

На 9 март, Асошиејтед прес објавил дека голем број украински цивили и војници биле закопани од градските работници во масовна гробница на една од гробиштата во градот. Руски гранатирања ги погодиле гробиштата претходниот ден, прекинувајќи ги погребите и оштетувајќи ѕид.[140][141] Подоцна, друг обид за прекин на огнот пропаднал откако Орлов објавил дека руски војници отвориле оган врз градежните работници и местата за евакуација. Орлов го опишал недостигот на снабдување во градот како толку тежок што жителите го топеле снегот за да добијат вода.[142] Подоцна истиот ден, градскиот совет на Мариупол издал соопштение дека руски воздушен напад извршил удар и уништил породилно одделение и детска болница.[143][144][145] Украинските власти соопштиле дека загинале тројца цивили, а најмалку 17 биле ранети.[146]

Урбанистички напредок

[уреди | уреди извор]

Руско влегување во градот

[уреди | уреди извор]
Улиците во Мариупол, 12 март 2022 година

Украинската војска на 12 март изјавила дека руските сили ја зазеле источната периферија на Мариупол.[147] Подоцна, конвој со возила од 82 етнички Грци можел да го напушти градот преку хуманитарен коридор.[148][149]

На 13 март, Бојченко изјавил дека руските сили го бомбардирале градот најмалку 22 пати во претходните 24 часа, со сто бомби, и додал дека последните резерви на храна и вода во градот биле исцрпени.[150][151] Украинското Министерство за внатрешни работи соопштило дека Националната гарда на Украина во текот на денот со артилериски напади оштетила неколку руски оклопни возила.[152] Исмаил Хаџиоглу, началникот на локалната џамија Султан Сулејман, изјавил дека 86 турски граѓани во градот чекаат евакуација од турската влада.[153]

На повеќе од 160 автомобили има било дозволено да го напуштат градот на 14 март во 13:00 часот по локално време, прва евакуација дозволена за време на опсадата. Руското Министерство за одбрана соопштило дека 450 тони хуманитарна помош биле донесени во градот откако руските сили ја освоиле периферијата.[154] Украинските воени претставници подоцна убиле 150 руски војници и уништиле 10 руски возила.[155]

Бегалци во Мариупол, 12 март 2022 година

Истиот ден, Рамзан Кадиров, шефот на Чеченија, изјавил дека чеченските војници учествувале во опсадата и накратко влегле во Мариупол пред да се повлечат. Кадиров, исто така, изјавил дека Адам Делимханов, близок сојузник и член на Државната дума, бил командант на чеченските сили во Мариупол.[156] Погребот на капетанот Алексеј Глушчак од ГРУ бил одржан во Тјумењ, а било откриено дека тој починал во близина на Мариупол, најверојатно во раните фази на опсадата.[157]

На 15 март, на околу 4.000 возила со околу 20.000 цивили им било дозволено да го напуштат градот.[158]

Украинскиот владин претставник Антон Херашченко изјавил дека рускиот генерал-мајор Олег Митјаев, командант на 150-та моторизирана дивизија, бил убиен кога руските сили се обиделе да упаднат во градот.[11][159] Донечкиот регионален драмски театар, кој засолнувал стотици цивили, бил погоден од руски воздушен напад на 16 март и уништен.[160] Павло Кириленко, гувернерот на Донечката област, подоцна изјавил дека руските сили го нападнале и базенот Нептун.[161]

На 18 март, силите на ДНР соопштиле дека го зазеле аеродромот во Мариупол од украинските сили.[162] Судирите подоцна стигнале до центарот на градот, според градоначалникот [163] и на 19 март, руските и украинските сили започнале борби во фабриката за челик Азовстал.[164] Истиот ден, претседателот Володимир Зеленски им доделил на полковникот Володимир Барањук и мајорот Денис Прокопенко, водачи на одбраната во Мариупол, орден „Херој на Украина“, највисоката воена награда во земјата.[165][166] За тоа време, додека се обидувал да ги пренесе убиените и ранетите во болницата во Азовстал, мајорот Микита Надточи, командант на вториот баталјон на Азовскиот полк, бил ранет во руски воздушен напад.[167]

Руски тенк уништен од украинските војници во Мариупол
Украински војници напаѓаат руски тенк во Мариупол

На 20 март, градскиот совет на Мариупол тврдел дека руските сили насилно прогониле „неколку илјади“ луѓе во кампови и оддалечени градови во Русија во текот на претходната недела.[168][169][170] Русија го негирала обвинението.[170] Истиот ден, зградата на уметничкото училиште, во која биле засолнети околу 400 луѓе, била уништена во руско бомбардирање. Градскиот совет на Мариупол го објавил соопштението преку услугата за инстант пораки Телеграм, истакнувајќи дека многу од оние кои се засолнуваат во училиштето се жени, деца и постари лица. Сепак, Петро Андриушченко, советник на градоначалникот на Мариупол, изразил загриженост дека нема точна бројка за тоа колку луѓе го користат училиштето како засолниште.[171] Немало и информации за жртви.[172]

Наредбата од Министерството за одбрана на Русија да се предаде, да го остави оружјето и да се евакуира градот била поднесена на 20 март, барајќи писмен одговор до 02:00 часот следниот ден.[173] Ултиматумот го отфрлиле украинската влада и градоначалникот на Мариупол.[174] До тој момент, еден од командантите на украинскиот баталјон во градот опишал како „бомби паѓаат на секои 10 минути“.

Гранатирана станбена зграда во Мариупол, 23 март 2022 година

На 21 март, била извршена првата евакуација со хеликоптер од Азовстал бидејќи биле евакуирани осум или девет тешко ранети војници,[175] вклучувајќи го и ранетиот мајор Надточи. Два украински хеликоптери Мил Ми-8 полетале во Азовстал како дел од Операцијата „Воздушен коридор“, носејќи тим на специјални сили со сандаци со ракети Стинџер и Џавелин, како и сателитски интернет систем.[175] „Операцијата Воздушен коридор“ траела до 7 април, кога бил соборен еден хеликоптер, по што следело соборување на вториот хеликоптер кој бил испратен како дел од спасувачките напори за потрага по преживеани од првото соборување. Четворицата припадници на специјалните сили на вториот хеликоптер загинале, заедно со екипажот на хеликоптерот.[175] Украина тврдела дека 85 тешко ранети војници биле евакуирани како дел од „Операцијата Воздушен коридор“ за време на седум мисии во постројката Азовстал за снабдување или доставување засилување со помош на околу 16 Ми-8, во парови или четири, од кои два биле соборени, заедно со спасувачкиот хеликоптер, според Кирило Буданов.[176]

За разлика од тоа, украинскиот претседател Зеленски изјавил дека 90% од пилотите на хеликоптери испратени во Мариупол за време на опсадата за да ги надополнат украинските сили и да ги евакуираат ранетите, биле изгубени поради руската воздушна одбрана.[177] Според Русија, еден украински хеликоптер Мил Ми-8 бил соборен на 28 март,[178] додека се движел кон Мариупол за да ги евакуира водачите на Азовскиот полк.[179] Покрај тоа, Русија објавила дека нејзините сили собориле уште два украински Ми-8 на 5 април, додека тие уште еднаш се обидувале да ги евакуираат командантите на Азов.[180] Тајмс подоцна објавил, по интервјуирањето на украинските учесници, дека од 21 март до 11 мај, 15 хеликоптери и 45 авионски екипаж извршиле речиси 30 обиди за спасувачки мисии кои доставувале муниција, опрема, лекови и евакуирале ранети, при што 6 летови биле успешни и 3 хеликоптери биле соборени со 23 загинати во една несреќа.[181]

На 23 март, месните власти, вклучително и градоначалникот, го напуштиле градот поради влошената ситуација.[182] Следниот ден, руските сили влегле во центарот на Мариупол,[183] освојувајќи ја православната црква Посредство на Богородица. Градската администрација тврдела дека Русите се обидувале да ги деморализираат жителите со јавно кажани тврдења за руски победи, вклучително и изјави дека Одеса е заробена.[184]

Вадим Бојченко на 27 март изјавил дека додека Мариупол сè уште бил под украинска контрола, руските сили влегле длабоко во градот и дека на населението во градот му била потребна „целосна евакуација“.[185] До тој момент, украинските војници останале без храна и чиста вода за пиење, а еден аналитичар верувал дека украинските сили нема да можат да се борат повеќе од неколку дена. Сепак, украинските офицери одбиле да се евакуираат од градот, бидејќи не сакале да ги напуштат ранетите и загинатите војници и цивили.[186] Бил уништен и компјутерскиот музеј „Club 8bit“.[187]

На 28 март, градоначалникот Вадим Бојченко изјавил дека „денес сме во рацете на окупаторите“ во телевизиско интервју,[188] и портпаролот на канцеларијата на градоначалникот на Мариупол објавил дека „речиси 5.000 луѓе“ биле убиени во градот од почетокот на опсадата.[189][190][191] Украинската влада проценила дека „од 20.000 до 30.000“ жители на Мариупол биле насилно испратени [192] во кампови во Русија под руска воена контрола. Во текот на денот, руските сили ја зазеле административната зграда во северниот округ Калмиуски и воениот штаб на Азовскиот полк.[193] Следниот ден, било објавено дека руските сили најверојатно ги поделиле украинските трупи во градот на два дела, а можеби дури и на три.[194]

На 2 април, руските сили ја зазеле зградата на СБУ во центарот на Мариупол,[195] по што немало повеќе информации за борби во областа. На 4 април, еден украински баталјон се предал,[196] при што руските официјални лица изјавиле дека два дена подоцна заробиле 267 украински маринци од 503-от баталјон на украинските поморски сили.[197] Поради предавањето, биле прекинати линиите меѓу украинската 36-та одделна поморска бригада и Азовскиот полк.[196] На 7 април, ДНР објавила дека центарот на Мариупол бил исчистен од украинските сили.[198]

Во меѓувреме, руските трупи започнале напредување од југозапад на 1 април, оставајќи ја украинската војска во делумна контрола на областа околу пристаништето во југозападниот дел на Мариупол до 7 април.[198] На 4 април, ракета на руската морнарица погодила товарен брод со знаме на Доминика со седиште во Малта, што резултирало со пожар на бродот.[199] Покрај тоа, на 7 април, руските сили зазеле мост што водел до фабриката за челик Азовстал.[200] Следниот ден, руските трупи го зазеле јужниот дел на пристаништето во Мариупол.[201]

На 10 април, руските сили го зазеле рибарското пристаниште, одвојувајќи ги украинските војници во пристаништето од оние во фабриката за челик Азовстал во два дела, додека можниот трет бил центриран на фабриката за челик Илич на север.[202] Следниот ден, силите на ДНР тврделе дека зазеле 80% од Мариупол. Местните украински сили очекувале градот наскоро да падне, бидејќи им снемувало муниција, а аналитичарите од Институтот за проучување на војната верувале дека Мариупол ќе падне за една недела.[203][204]

Завршни борби

[уреди | уреди извор]

На 11 април, руските медиуми објавиле дека 160 украински војници од 36-та одделна поморска бригада биле заробени со нивната опрема.[205]

Во текот на ноќта помеѓу 11 и 12 април,[206] Барањук ја предводел 36-та одделна поморска бригада во обид да излезе од руското опкружување во фабриката за челик Илич на север. Откако биле забележани, тие се разделиле во помали групи,[207] при што некои од нив успеале да се поврзат со борците на Азовскиот полк во фабриката Азовстал на југоисток.[208][209] Голем број украински војници или биле убиени или биле заробени за време на пробивањето. Судбината на Барањук првично останала непозната. Подоцна, ДНР тврдела дека го идентификувала телото на Барањук откако нивните специјални сили го блокирале украинскиот пробив. Сепак, на 8 мај, Барањук се појавил жив во интервју за РТ, заедно со началникот на штабот на 36-та бригада, Дмитро Кормијанков. Тие биле фатени за време на обидот за пробивање.

Отприлика во исто време на 11 април, 16 членови од одредот на тенковскиот баталјон на 17-та тенковска бригада, кои вршеле операции за поддршка на 36-та бригада, не го следеле планот на Барањук и наместо тоа ја пробиле опсадата. За пренос користеле два тенкови, противвоздушни пушки и автомобили, а откако избувнале продолжиле пеш 175 км до пристигнување на пријателските украински позиции. За да ги доведе своите луѓе на безбедно, командантот на единицата, потполковник Олег Груѕевич, бил награден со медалот Херој на Украина.

На 12 април, Ејден Аслин, Британец кој се борел со украинските маринци, пријавил дека неговата единица ќе се предаде бидејќи им снемала муниција, храна и други резерви.[210] Потоа, во вечерните часови,[211] Русија изјавила дека 1.026 маринци од 36-та одделна морска бригада се предале во фабриката за челик Илич, вклучувајќи 162 офицери и 400 ранети борци.[212][213] Подоцна, Русија соопштила дека заробила дополнителни 134 украински војници, со што вкупниот број на затвореници достигнал 1.160.[214] Украина потврдила дека речиси 1.000 маринци биле заробени, вклучувајќи ги и ранетите и оние кои останале во фабриката Илич.[215] На 13 април, руските сили ја обезбедиле фабриката Илич, намалувајќи го бројот на неосвоени места во Мариупол на две, додека Русија исто така објавила дека ја презела целосната контрола над трговското пристаниште на Мариупол,[216] што било потврдено три дена подоцна.[217] Командантот на Азовскиот полк, Прокопенко, ги критикувал војниците кои се предале, а истовремено ги пофалил оние што успеале да се поврзат со неговата единица.[218] Прокопенко, како и украинскиот разузнавач Илија Самоиленко, исто така, го обвиниле Барањук за големите загуби нанесени на украинските сили, наведувајќи дека неговите акции биле некоординирани. Според Прокопенко, обидот за пробивање на Барањук бил направен без предупредување до другите единици и правецот на нападот не бил претходно договорен, додека Самоиленко го нарекол Барањук „кукавица“, наведувајќи дека се обидел да побегне од градот, „земајќи со себе луѓе, тенкови и муниција“.[219]

Украинскиот воен експерт Олег Жданов тврдел дека до тој момент руската 810-тата поморска пешадиска бригада, првично испратена од Феодосија, претрпела исклучително тешки загуби за време на опсадата, до степен што била „уништена двапати“.[220]

Отпор во фабриката за челик Азовстал

[уреди | уреди извор]

Повлекување во Азовстал

[уреди | уреди извор]
Челичарницата „Азовстал“ во 2014 година
Опсадата на Мариупол на 15 април 2022 година

На 15 април, украинскиот воен командант упатил молба да дојде воено засилување и да ја „разбие опсадата“ на Мариупол. Тој исто така изјавил дека „ситуацијата е критична, а борбите се жестоки“, но дека испраќањето засилување и пробивањето на опсадата „може да се направи и тоа мора да се направи што е можно поскоро“.[221] Истиот ден, портпаролот на украинското Министерство за одбрана, Олександер Мотузијаник, објавил дека Русија почнала да користи бомбардери со долг дострел Ту-22М3 за да напаѓа цели во Мариупол.[222] Челичарницата Азовстал, срцето на еден од преостанатите џебови на отпорот, била добро одбранета и опишана како „градска тврдина“, бидејќи фабриката за челик претставувала огромен комплекс што го отежнувало лоцирањето на украинските сили и имало работилници кои тешко се уништувале од воздух. Дополнително, комплексот содржел систем од подземни тунели, што би го направило предизвикот за расчистувањето на целиот комплекс.[223] Во текот на денот, руските сили ја зазеле базата на 12-та оперативна бригада на украинската национална гарда, во западен Мариупол.[224]

На 16 април, трупите на ДНР зазеле полициска станица во близина на плажата на Мариупол и било потврдено дека руските сили го зазеле Центарот за контрола на сообраќајот на бродовите на пристаништето. Неколку дена по заземањето на пристаништето, на 20 април, офицер на украински маринци тврдел дека силите на маринците и оние од фабриката Азовстал извршиле операција за евакуација на околу 500 припадници на украинската гранична стража и Националната полиција од пристаништето, бидејќи им снемало муниција. Според офицерот, украинските сили од Азовстал направиле оклопен пробив до пристаништето и обезбедиле покривен оган, додека 500-те опколени војници се повлекле во постројката Азовстал. Потоа, Русија објавила дека сите урбани области на градот биле исчистени, тврдејќи дека украинските сили останале само во фабриката за челик Азовстал. Сепак, било објавено дека борбите продолжиле во близина на улицата Флоскаја во западниот Приморски Округ.

На 18 април, се проценува дека 95% од градот биле уништени во борбите. Украинските војници го игнорирале рускиот ултиматум да се предадат, решавајќи да се борат до крај. Русија се заканила дека ќе ги „уништи“ оние кои продолжиле да се борат.[225] Воен експерт проценил дека до тој момент би можело да има од 500 до 800 украински војници кои се држат во градот,[226] додека руските власти процениле дека 2.500 украински војници и 400 странски доброволци се држат во фабриката Азовстал.

Опсада на Азовстал

[уреди | уреди извор]

На 20 април, руските и силите на ДНР направиле мал напредок на периферијата на фабриката Азовстал.[227] Истиот ден Украина ја обвинила Русија за бомбардирање на болница во која биле засолнети 300 луѓе. Серги Тарута, поранешен гувернер на регионот Донецк и роден во Мариупол, изјавил дека 300 луѓе, вклучително и ранети војници и цивили со деца, биле засолнети во болницата.[228] На 21 април, рускиот претседател Владимир Путин им наредил на руските трупи да не напаѓаат во фабриката за челик Азовстал, туку да ја блокираат додека на украинските сили не им снема залихи. Тој, исто така, објавил дека „Завршувањето на борбената работа за ослободување на Мариупол претставува успех“, додека еден украински функционер ги отфрлил коментарите на Путин, велејќи дека изборот на Русија да спроведе блокада поради упадот во фабриката за челик значи дека Русија ја признала нивната неспособност физички да го заземе Мариупол.[229][230] Генералот Сер Ричард Баронс, поранешен командант на Здружената команда на Обединетото Кралство, оценил дека битката за централата повеќе не е „навистина релевантна“ во однос на контролата на градот и неговите патишта, бидејќи Русија и Крим веќе биле поврзани. Според неговото мислење, поразувањето на украинските сили во централата би било „навистина тешко“ за руските трупи без „огромни трошоци за двете страни“.[231] И покрај нарачаната блокада, руските сили напредувале на 20 метри на некои од украинските позиции.[232]

На 22 април, западниот округ Приморски се сметал дека е исчистен од руските сили, без повеќе извештаи за борби, при што сите преостанати украински сили биле опколени во фабриката за челик Азовстал.[52] Стотици цивили, исто така, нашле засолниште во фабриката.[233] На 23 април, според Украина, воздушните напади и очигледниот копнен напад повторно започнале врз челичарницата Азовстал. Советникот на украинскиот претседател изјавил дека: „Непријателот се обидува да го задуши конечниот отпор на бранителите на Мариупол во областа Азовстал“.[234] Сепак, ова не можело да се потврди независно.[235] Шефот на украинската безбедност Олексеј Данилов тврдел дека ноќе, хеликоптер го снабдувал Азовстал.[236] Истиот ден било објавено дека Русија ги прераспоредува силите од Мариупол на други фронтови во источна Украина, при што Русија наводно прераспоредила 12 единици од Мариупол.[236] Следниот ден, руските сили продолжиле со бомбардирањето на украинските позиции во фабриката за челик Азовстал, со извештаи дека руските сили можеби планирале нов напад врз објектот.[237] Во меѓувреме, украинските резерви на муниција се намалувале, додека храната и водата биле при крај.[238] Во текот на ноќта меѓу 27 и 28 април, наводно биле извршени најтешките воздушни напади врз Азовстал, со повеќе од 50 напади од авиони Ту-22М3, Су-25 и Су-24 кои го погодиле објектот, според Украина. Украина тврдела дека била погодена воена теренска болница, при што бројот на ранети се зголемил од 170 пред нападот на повеќе од 600 по бомбардирањето.[239][240]

Евакуација на цивили

[уреди | уреди извор]
Автобуси на Меѓународниот комитет на Црвениот Крст (МКЦК) се подготвуваат за евакуација на 8 мај 2022 година до Запорожје

На 30 април, Обединетите нации и Меѓународниот комитет на Црвениот крст (МКЦК) започнале со евакуација преку хуманитарен коридор.[241][242] Овој коридор бил направен по патувањето на генералниот секретар на Обединетите нации Антонио Гутереш во Москва претходната недела, каде што тој лично посредувал за договор. На 30 април, 20 цивили ја напуштиле фабриката за челик Азовстал, додека руските медиуми тврделе дека бројката е 25. Во тек биле разговори за ослободување на преостанатите околу 1.000 цивили.[243][244] Најмалку две од сопругите на членовите на Азовскиот полк повикале на истовремена евакуација на околу 2.000 сили кои ќе останат по евакуацијата на цивилите, истакнувајќи ја загриженоста за третман како заробеници од страна на Русите и недостатокот на медицински и прехранбени резерви.[245]

На 2 мај, околу 100 цивили биле пријавени дека биле евакуирани.[246] Руските авиони, според американското Министерство за одбрана, користеле гравитациски бомби во Мариупол.[247] Исто така, било објавено дека руските копнени сили се повлекуваат од градот, веројатно за да ги зацврстат своите позиции на друго место во Донбас, каде што Русија спроведувала офанзива од големи размери. Според еден функционер на американското Министерство за одбрана: „Во голема мера напорите околу Мариупол за Русите сега се во доменот на воздушните напади“.[248] На 3 мај, руските сили во Мариупол повторно ги започнале своите напади врз Азовстал.[249] Тие започнале напад врз фабриката за челик во она што било наречено „тешки крвави битки“.[250] Следниот ден било објавено дека Русите упаднале во фабриката.[251] Украинскиот политичар Дејвид Арахамија изјавил: „Обидите за упад во централата продолжуваат втор ден. Руските трупи веќе се на територијата на Азовстал“.[252] На 5 мај, на околу 300 цивили им било дозволено да заминат поради тоа што Русија отворила хуманитарни коридори. Овие коридори работеле од 8 до 18 часот.[253] Украинските сили го обвиниле рускиот успех на електричар кој им дал информации на руските сили за мрежата на подземните тунели, тврдејќи: „Вчера, Русите почнаа да ги напаѓаат овие тунели, користејќи ги информациите што ги добиле од предавникот“.[254]

На 5 мај, медиумот Телеграф објавил дека Русија го засилила бомбардирањето на бункерите на фабриката за челик со употреба на термобарски бомби за да го зголеми уништувањето на распоредената огнена моќ против преостанатите украински војници кои изгубиле секаков контакт со владата во Киев; во својата последна комуникација, Зеленски го овластил командантот на опколената фабрика за челик да се предаде по потреба под притисок на зголемените руски напади.[255]

На 6 мај, според Обединетите нации, вкупно околу 500 цивили биле евакуирани. Азовскиот полк објавил дека еден борец загинал и шестмина биле ранети додека помагал во евакуацијата на цивилите.[256] На 7 мај, украинската влада објавила дека сите преостанати жени, деца и стари лица кои биле во фабриката за челик Азовстал биле евакуирани.[257][258][259]

Украинско предавање

[уреди | уреди извор]
Бомбардирање на Азовстал, мај 2022 година

На 8 мај, командантот на 36-та одделна поморска бригада, Сергиј Волински, побарал „виша сила да најде начин да го открие нашето спасување“. Што се однесувало до нивните моментални услови, „Се чувствувам како да сум слетал во пеколно реално шоу во кое ние војниците се бориме за нашите животи и целиот свет ја гледа оваа интересна епизода. Болка, страдање, глад, беда, солзи, стравови, смрт. Сето тоа е реално“. Претседателот Зеленски ветил дека „работиме на евакуација на нашата војска“.[260]

На 9 мај, Донечката Народна Република одржала парада за Денот на победата во Мариупол. На настанот учествувал лидерот на Републиката Денис Пушилин.[261] Во исто време, во близина на Мариупол се одржал состанок на кој учествувале руски воени претставници и украински команданти од Азовстал, меѓу кои и мајорот Прокопенко, кои биле донесени на местото на состанокот со руски оклопни возила од Азовстал. На средбата биле договорени условите за предавање на Украинците.[262]

На 10 мај, украинските власти најавиле дека над 1.000 украински војници, од кои стотици биле ранети, останале заробени во челичарницата Азовстал.[263][264]

Институтот за проучување на војна (ИПВ) забележал недостаток на руска копнена офанзива на 12 мај,[265] но забележал дека руските сили најверојатно го обезбедиле автопатот М14 следниот ден.[266]

Руски војници со украински затвореници по падот на Азовстал, мај 2022 година

На 16 мај, Александар Ходаковски, командант на бригадата на ДНР стационирана во близина на Азовстал, изјавил дека група од девет војници излегла од фабриката за да преговара под бело знаме.[267] Истиот ден, украинскиот Генералштаб објавил дека гарнизонот Мариупол ја „исполнил својата борбена мисија“ и дека започнала „евакуацијата“ од фабриката за челик Азовстал. Војската соопштила дека 264 војници, од кои 53 тешко ранети, биле префрлени со автобуси во областите контролирани од руските сили.[1] Командантот на Азовскиот полк Денис Прокопенко направил објава на социјалните мрежи во која се кажал: „Со цел да се спасат животи, целиот гарнизон Мариупол ја спроведува одобрената одлука на Врховната воена команда и се надева на поддршка од украинскиот народ“. Ранетите украински војници од фабриката Азовстал биле однесени на лекување во градот Новоазовск, контролиран од ДНР.[268] Евакуацијата на ранетите војници била проследена во следните денови со предавање на остатокот од гарнизонот. Украинскиот заменик министер за одбрана Хана Малијар изјавила: „Благодарение на бранителите на Мариупол, Украина доби критично важно време да формира резерви и да ги прегрупира силите и да добие помош од партнерите. И тие ги исполнија сите свои задачи. Но, невозможно е да се деблокира Азовстал со воени средства“.[269]

Рускиот прес-секретар Дмитриј Песков изјавил дека рускиот претседател Владимир Путин гарантирал дека борците кои се предале ќе бидат третирани „во согласност со меѓународните стандарди“, додека претседателот Зеленски во обраќањето изјавил дека „работата за враќање на момчињата дома продолжува, а на оваа работа и треба деликатес – и време“. Некои истакнати руски пратеници ја повикале владата да негира размена на затвореници за членовите на Азовскиот полк.[270] МКЦК ги регистрирал предадените војници како воени заробеници на барање на двете страни, собирајќи информации за контакт со нивните семејства.[271]

На 18 мај, руската артилерија и авиони уште еднаш ги бомбардирала преостанатите бранители на Азовстал. Раководството на ДНР тврдело дека местните високи украински команданти сè уште не се предале.[272] Според руски извори, последните бранители се предале на 20 мај, меѓу кои и потполковник Прокопенко, мајорот Волински и капетанот Свјатослав Паламар, заменик командант на Азовскиот полк.[273][274] Руското Министерство за одбрана тврдело дека вкупно 2.439 затвореници биле фатени во Азовстал помеѓу 16 и 20 мај, и дека фабриката за челик веќе е под контрола на руските сили и силите на ДНР.[275][276][277]

Последици

[уреди | уреди извор]

Уривање на згради и русификација на градот

[уреди | уреди извор]

На 18 мај, Денис Пушилин објавил дека Азовстал ќе биде урнат од Донечката Народна Република, а Мариупол ќе биде претворен во туристички град. На 26 мај, Русија повторно го отворил пристаништето Мариупол за комерцијални бродови по отстранувањето на мините.[278]

Во месеците откако ја презеле контролата врз градот, руските власти урнале многу оштетени згради, а понекогаш дури и ги извлекувале останатите жители. Биле изградени и некои нови куќи. Асошиејтед прес го опишал овој тековен процес како обид да се „искоренат сите остатоци од Украина“ и да се прикријат „доказите за воените злосторства“. Местните училишта започнале да ја користат руската наставна програма, телевизиските и радио емитуваните на руски јазик и многу имиња на улици биле заменети со нивните имиња од советскиот период.[279]

Последни украински чувари и воени заробеници

[уреди | уреди извор]

Руските блогери на Телеграм споделиле видео, наводно, на кое се гледа како руски војници напаѓаат некои преостанати украински засолништа во Азовстал на 22 мај.[280] Шефот на ДНР Денис Пушилин тврдел дека некои украински засолништа биле откриени и окупирани во областа на фабриката Азовстал.[281]

Во експлозија во затворот Оленивка на 29 јули 2022 година, загинале 53 украински воени затвореници од Мариупол, а 75 биле ранети.[282] И украинските и руските власти меѓусебно се обвиниле за нападот на затворот.[283][284] Од 30 јули не постоела независна потврда за тоа што се случило.[285]

На 21 септември 2022 година, 215 украински воени затвореници од Мариупол биле ослободени преку размена на затвореници.[286] Според договорот, командантот на украинскиот Азовски полк Денис Прокопенко и четворица други високи украински команданти од опсадата на Азовстал требало да останат во Турција до крајот на војната.[287]

Улогата на градската власт

[уреди | уреди извор]

Градоначалникот на Мариупол Вадим Бојченко бил принуден да го напушти Мариупол на 27 февруари на инсистирање на украинските специјални служби кои изјавиле дека руските диверзантски групи сакале да го фатат.[288]

Првиот заменик градоначалник Михаило Кохут останал во Мариупол, во име на Бојченко, кој бил одговорен за насоката на комуналната работа и одбраната на градот.[289] Според шефот на патролната полиција на Мариупол, Михаило Вершинин, Кохут помогнал во одбраната на градот од руските напаѓачи и ги координирал акциите на јавните комунални претпријатија под интензивно гранатирање.[290] Кохут го одржал својот последен состанок со комуналните претпријатија на 19 март, во тоа време во градот се воделе улични борби. Последниот шеф на јавните служби го напуштил градот на 24 март.[291]

Тврдење за појава на колера

[уреди | уреди извор]

Украинскиот парламент на 30 април 2022 година изјавил дека условите за живеење во градот биле намалени на „средновековни“ нивоа и дека поголемиот дел од градската санитарна и здравствена инфраструктура била уништена, што потенцијално ги изложило граѓаните на градот во ризик од болести.[292] Кон крајот на април, градскиот совет на Мариупол повикал на евакуација на 100.000 жители, предупредувајќи на „смртоносните епидемии“ во градот.[293]

На 28 април 2022 година, Роспотребнадзор издал резолуција од 40 параграфи со која се повикува на преземање дополнителни мерки во однос на водата за пиење и отпадна вода, особено на местата кои станале места за украински бегалци (конкретно Белгород, Област Брјанск, Курск, Ростов и Воронеж), како и давање информации на граѓаните дека украинските бегалци во Русија ќе бидат тестирани за колера.

На 17 мај 2022 година, Светската здравствена организација предупредила на можноста од појава на колера во Украина, при што Регионалниот директор на СЗО за Европа Ханс Клуге изјавил дека: „Загрижени сме поради потенцијалната епидемија на колера во окупираните области каде што водоводната и санитарната инфраструктура е оштетена или уништена“. Ваквата загриженост ја повторила и менаџерката на СЗО за инциденти во Украина, Дорит Ницан, која пријавила „мочуришта“ со отпадна вода на улиците на Мариупол и тврдела дека постојат случаи на мешање на канализација и вода за пиење во градот.[294]

На 6 јуни 2022 година, заменик-министерот за здравство на Украина, Игор Кузин, предупредил од потенцијална епидемија на колера во градот; велејќи дека сите предуслови за избувнување биле веќе присутни. Покрај Мариупол, украинските оперативни сили тестирале почва и вода за пиење во Киев, Житомир, Чернигов и Сумската област. Набргу по неговата објава, руските окупациони власти вовеле карантин во градот.[295]

Градоначалникот Бојченко на 11-ти јуни изјавил дека во градот имало колера бидејќи санитарните системи биле срушени и трупови скапувале по улиците.[296]

Медицинските власти во Украина и Русија предупредиле дека колерата можела да се прошири надвор од Мариупол, при што руските владини претставници во областите што граничат со Украина формирале лаборатории за лекување на колера. Украинскиот епидемиолог Лудмила Мухарска предупредила дека епидемијата може да се прошири низ остатокот од Донбас и дека се можни епидемии на цревни инфекции, дизентерија, салмонелоза и хепатит А и Е. Други епидемиолози изјавиле дека поради ротациите на руските војници кои се борат во Украина и депортацијата на Украинците во филтрационите логори во Русија, ширењето на епидемијата на колера во Русија станало неизбежно.[297]

Украински ракетни напади

[уреди | уреди извор]

Во мај 2023 година, украинската војска започнала со ракетни напади со долг дострел врз руските позиции во Мариупол, кои почнале да го претвораат градот и околните села во воено-логистички центар. На 26 мај, Украинците тврделе дека убиле 250 руски војници во напад на челичарницата Азовстал, а уште 200 биле убиени претходната недела.[298] На 29 мај, Украинците тврделе дека повторно го погодиле Мариупол, овој пат погодувајќи го Здравствениот центар на Јалта, при што 650 руски војници биле сместени таму. Тие тврделе и дека убиле 100 Руси, а раниле над 400 во нападот.[299]

Жртви

[уреди | уреди извор]

Воени жртви

[уреди | уреди извор]

Русија соопштила дека повеќе од 4.000 украински војници загинале до почетокот на опсадата на постројката Азовстал во средината на април и дека телата на уште 152 украински војници биле пронајдени во нефункционален камион-ладилник во Азовстал по опсадата на објектот. Под нив биле пронајдени експлозиви способни да ги уништат телата. Било изјавено дека телата ќе и бидат предадени на Украина.[300][301] До 12 јуни, Русија ги вратила телата на околу 220 загинати украински војници, од кои сите се бореле во челичарницата Азовстал, додека „исто толку тела“ сè уште останале во Мариупол. Третина од нив биле војници од единицата Азов.[302] Потоа, биле вратени уште 145 тела на убиените во Мариупол.[303][304][305] Од март 2024 година, украинските некролози ги запишале имињата на 798 украински војници убиени за време на опсадата.[306] Првично, Државното биро за истраги одлучило да ја затвори постапката против 277 војници од 501-от посебен поморски пешадиски баталјон поради сомневање дека дезертирале.[307] Меѓутоа, подоцна откриле дека командантите на баталјонот пребегнале во Русија и го измамиле баталјонот да се предаде.[308]

Според податоците на Украина, околу 6.500 руски војници биле убиени за време на опсадата, од кои околу четири илјади биле само од „една од трите насоки на напад на Мариупол“.[309] Тие, исто така, соопштиле дека 810-та поморска пешадиска бригада на руската Црноморска флота претрпела 158 убиени, 500 ранети и 70 исчезнати војници до средината на април.[310] Покрај тоа, Украина тврдела дека 14 припадници на специјалните сили на руската спецназ ГРУ биле убиени до крајот на март.[311]

Според Русија, околу 3.917 украински војници биле заробени за време на опсадата, [б 5] додека Украина потврдила дека повеќе од 3.500 војници, со дополнителен баталјон, биле заробени. Околу 700 од нив биле членови на баталјонот Азов.[313] На 8 јуни, над 1.000 воени заробеници биле префрлени од ДНР во Русија.[314]

Цивилни жртви

[уреди | уреди извор]

Заменик-градоначалникот на Мариупол, Сергиј Орлов, на 9 март изјавил дека најмалку 1.170 цивили во градот биле убиени во градот од почетокот на руската инвазија, а мртвите биле закопувани во масовни гробници.[315] На 11 март, градскиот совет изјавил дека најмалку 1.582 цивили биле убиени за време на опсадата, зголемувајќи го тој број на 13 март на 2.187 убиени до последниот датум.[316][317] На 14 март, Олексиј Арестович, советник на украинскиот претседател, изјавил дека повеќе од 2.500 цивили биле убиени во опсадата на Мариупол.[318] Сепак, градскиот совет подоцна појаснил дека бројката изнесувала 2.357 цивили.[319]

Пјотр Андриушченко, советник на градската влада, сепак изјавил дека пребројувањето на советот е неточно и проценил дека вкупниот број на убиени цивили може да достигне до 20.000 лица. „Њујорк тајмс“ објавил дека властите во градот се мачеле да одговорат за тоа колку цивили загинале или исчезнале за време на опсадата. Видеата објавени на Телеграм покажале дека жителите на населбата Черемушки биле принудени да ги закопуваат телата во двор, додека други морале да ја претворат зградата на поштата во импровизирана мртовечница, натрупувајќи ја со мртви тела.[320]

На 16 март, Асошиејтед прес (АП) објавил дека документирал дека голем дел од загинатите се „деца и мајки“, спротивно на тврдењата на руската влада дека цивилите не биле цел.[321] Исто така, било објавено дека лекарите во Мариупол соопштиле дека лекуваат „10 повредени цивили на секој повреден украински војник“.[321]

На 11 април, градоначалникот на Мариупол, Вадим Бојченко, изјавил дека над 10.000 цивили загинале во руската опсада на Мариупол.[322] На 12 април, градските власти објавиле дека биле убиени до 20.000 цивили. Истиот ден, градоначалникот на градот известил дека биле убиени околу 21.000 цивили.[323] Ажурираниот број на загинати во Украина следниот месец покажал дека бројот на убиени цивили бил најмалку 22.000.[324]

До средината на јуни, Обединетите нации соопштиле дека ја потврдиле смртта на 1.348 цивили, но изјавиле дека вистинската бројка на загинати е „веројатно илјадници повеќе“.[42][43][44]

На 29 август, претседателот на телевизијата Мариупол, волонтер и граѓански активист Микола Осиченко изјавил за ТВ Днепар дека, според инсајдерски информации, моментално биле документирани 87.000 смртни случаи во мртовечниците во Мариупол. Освен тоа, 26.750 тела биле закопани во масовни гробници, а многу повеќе биле закопани во дворовите на станбените блокови и приватни куќи или се наоѓаат уште под урнатините.[325]

Во почетокот на ноември, Украина изјавила дека во Мариупол биле убиени најмалку 25.000 цивили.[46][47] Кон крајот на декември, врз основа на откривањето на 10.300 нови масовни гробници, Асошиејтед прес проценил дека вистинската бројка на загинати може да биде до три пати поголема од таа бројка.[326] Програмата за податоци за воени судири проценува дека вкупниот биланс на загинати како резултат на опсадата се движи од 27.000 до 88.000 жртви, повеќето од нив цивили.

Според едно истражување од 2023 година на Хјуман рајтс воч и две други организации, имало најмалку 8.034 прекумерни смртни случаи во Мариупол помеѓу март 2022 година и февруари 2023 година.[327]

Грчкото малцинство во Украина, кое е концентрирано во и околу Мариупол, било силно погодено од борбите. Сартана и Волноваха, два градови кои се наоѓаат во близина на Мариупол со значително грчко население, биле силно погодени од руските сили и речиси целосно уништени.[328] Заменик-градоначалникот на Мариупол, Сергиј Орлов, изјавил дека „половина од убиените од руските бомбардирања“ се етнички Руси кои живееле во Украина.

Хуманитарна состојба

[уреди | уреди извор]
Гранатирана станбена зграда за време на деноноќни напади, 3 март 2022 година

На 6 март, Петро Андриушченко, советник на градоначалникот на Мариупол, известил дека луѓето „пиеле од баричките на улиците“ поради загубата на проточна вода во градот предизвикана од деноноќните руски гранатирања и бомбардирања. Тој изјавил и дека немало ниту топлина, струја ниту телефонска услуга.[329] Според американските власти, цивилите не можеле да го евакуираат градот поради повеќекратните прекршувања на примирјето, нападите на договорените коридори за евакуација и директните напади врз цивилите кои се обидувале да се евакуираат.[330]

На 14 март, друг портпарол на Меѓународниот комитет на Црвениот крст објавил дека „стотици илјади“ луѓе во градот „се соочуваат со екстремен или целосен недостиг на основни потреби како храна, вода и лекови“.[331] На 15 март, заменик-премиерката на Украина Ирина Верешчук ги обвинила руските сили дека зеле околу 400 цивили како заложници откако зазеле болница во градот.[332] Украинските власти ги обвиниле руските сили дека пукале во конвој за евакуација и повредиле пет цивили на 16 март.[333] На 18 март, украинските власти изјавиле дека повеќе од 350.000 луѓе се засолнети под опсада во Мариупол, сè уште без пристап до храна или вода.[334]

На 21 март, CNN објавил дека официјален претставник во Мариупол изјавил дека луѓето се плашат, поради постојаното бомбардирање и гранатирање, да ги напуштат своите подземни засолништа дури и за да добијат храна и вода, што значи дека се обидуваат да пијат помалку и да јадат помалку.[170] На 22 март, CNN објавил дека руската армија конфискувала 11 автобуси кои се упатувале во градот со цел да ги евакуира граѓаните.[335] Фокс њуз подоцна објавил дека барем некои од автобусите биле полни со хуманитарни материјали кои биле земени. Исто така, било објавено дека 15 хуманитарни работници во автобусите биле уапсени додека се обидувале да внесат храна во Мариупол.[336] CNN, исто така, објавил дека до тој датум, сите обиди да се внесат празни автобуси во Мариупол за да се евакуираат цивилите не успеале. На 23 март, Зеленски објавил дека 100.000 цивили сè уште не можеле да излезат од Мариупол и дека биле заробени во „нехумани услови“ без храна, проточна вода или лекови.[337]

На 1 април, спасувачките напори на ОН за пренос на стотици цивилни преживеани надвор од Мариупол со 50 автобуси не успеале.[338]

На крајот, МКЦК објавил дека помогнал да се олесни безбедното евакуирање на над 10.000 цивили од Мариупол и Суми.[339]

Воени злосторства извршени од руските сили

[уреди | уреди извор]

За време на опсадата, руските сили извршиле бројни воени злосторства. Некои медиуми ги опишале злосторствата што се случиле како најлошите видени во 21 век.[340]

На 25 март, рускиот генерал-полковник [341] Михаил Мизинцев бил обвинет од украинските власти дека наредил бомбардирање и на Детската и породилната болница во Мариупол и на градскиот театар каде што биле засолнети 1.200 цивили. Мизинцев го добил прекарот „Мариуполскиот касап“ од западните и украинските извори како резултат на неговата наводна улога во опсадата,[3][4][342] и санкциониран од Обединетото Кралство. Обвинет за лично насочување на воените злосторства за време на опсадата, Мизинцев ги обвинил украинските војници дека создале „страшна човечка катастрофа“, а дополнително тврдел дека ќе дозволи безбеден излез на украинските цивили од Мариупол. Тврдењата на Мизинцев биле отфрлени од вицепремиерката на Украина Ирина Верешчук како „манипулација“.[343]

Пукање на контролни пунктови за евакуација

[уреди | уреди извор]

На 7-ми март, американскиот амбасадор во Организацијата за безбедност и соработка во Европа, Мајкл Карпентер, ги опишал двата инциденти што се случиле во Мариупол на 5 и 6 март како воени злосторства. Тој изјавил дека на двата датума, руските сили ги бомбардирале договорените коридори за евакуација додека цивилите се обидувале истите да ги искористат.

Бомбардирање на породилишта и детска болница

[уреди | уреди извор]
Последиците од бомбардирањето на детската болница и породилиштето во Мариупол, 9 март 2022 година

На 9 март, откако воздушен напад оштетил породилно и детска болница, Зеленски на Твитер објавил дека нападот е „злосторство“ заедно со видео од урнатините на зградата.[344] Болницата била уништена.[345] Загинале три лица, меѓу кои и една млада девојка, а најмалку 16 биле повредени; властите изјавиле дека многу повеќе пациенти и болнички персонал биле затрупани под урнатините од експлозијата.[346]

Рускиот министер за надворешни работи Сергеј Лавров изјавил дека зградата порано била породилиште, а Русија ја бомбардирала бидејќи била окупирана од Азовскиот полк.[347][348]

Подоцна истиот ден, портпаролката на руското Министерство за надворешни работи Марија Захарова го отфрлила бомбардирањето на болницата како „информативен тероризам“, додека портпаролот на руското Министерство за одбрана Игор Конашенков го нарекол бомбардирањето инсценирано.[349]

Потоа, попладнето на 10 март, Руската амбасада во Обединетото Кралство во твит објавило дека две повредени бремени жени кои биле видени како се евакуирани по нападот, всушност глумеле облечени во „реална шминка“, и дека породилното одделение било окупирано од Азовскиот полк и дека немало жени или деца откако установата била „неоперативна“.[350] Твитот подоцна бил отстранет од Твитер поради кршење на нивните правила за дезинформации.[350] Дмитриј Песков, прес-секретарот на рускиот претседател, веднаш по бомбардирањето изјавил дека руската влада ќе го истражи инцидентот.

Обвинението од Русија потоа почнало да се шири на интернет во Русија, вклучително и на социјалните мрежи на руски „Телеграм“, кој има илјадници следбеници.[351] Твитер потоа ги симнал објавите на амбасадата.

Бремената жена снимена како ја носат ранета на носилки (обвинета од Русија дека е глумица) била преместена во друга болница, а потоа починала на 13 март, откако нејзиното дете се родило мртво. Таа претрпела бројни повреди во бомбардирањето, вклучително и смачкана карлица и отцепен колк, што придонело за мртво раѓање на нејзиното дете.[352] Кога виделе дека го изгубила бебето, медицинските работници рекле дека плачела: „Убијте ме сега“.[353] Триесет минути подоцна, таа исто така починала.

Руските тврдења дека видеата се лажни и дека бомбардираната болница се употребувала како воена станица биле разоткриени од истражувачките новинари.[354] На 22 март, рускиот новинар Александар Невзоров бил обвинет според рускиот закон за „лажни информации“ откако објавил информација за руското гранатирање на породилиште во Мариупол.[355] Според новиот закон усвоен на 4 март, тој може да биде осуден на затворска казна до 15 години.[356]

Бомбардирање на регионален театар

[уреди | уреди извор]
Донечкиот регионален драмски театар бил бомбардиран на 16 март

На 16 март, Донечкиот регионален драмски театар бил погоден и во голема мера уништен од воздушен напад.[333] Градскиот совет на Мариупол ја обвинил Русија дека е насочена кон драмскиот театар, каде што биле засолнети најмалку стотици цивили.[357] „Хјуман рајтс воч“ изјавил дека театарот засолнувал најмалку 500 цивили.[358] Сергиј Тарута, поранешен гувернер на Донечката област, изјавил дека 1.300 цивили биле засолнети внатре.[359]

Сателитската снимка направена од Maxar Technologies на 14 март покажала дека рускиот збор за „деца“ е напишан со големи бели букви на тротоарот и во предниот и од задниот дел на театарот, што јасно покажува дека цивилите се засолнуваат внатре.[360] Украинскиот министер за надворешни работи Дмитро Кулеба изјавил дека Русија „не можела да знае дека ова е цивилно засолниште“. Според Врховната Рада,  станало невозможно да се започнат спасувачки операции во театарот поради тековното гранатирање.[361] Градскиот совет исто така изјавил дека пристапот до засолништето во театарот бил блокиран од шутот кој бил направен.[362] Руското Министерство за одбрана негирало дека ја нападнало зградата и го обвинил Азовскиот полк за кревањето во воздух.[363]

Според Тарута, засолништето за бомби во подрумот, каде што луѓето се засолнувале, можело да се спротивстави на нападот. Преживеаните почнале да излегуваат од остатоците од театарот на 17 март. Повеќе од 130 цивили биле спасени од подрумот до 18 март, според украинските власти, а спасувачите допрва требало да ги пронајдат жртвите. Градскиот совет соопштил дека според првичните информации немало загинати, но едно лице било тешко рането.[364]

Асошијетед прес објавил дека 600 цивили биле убиени за време на воздушниот напад,[365] двојно повеќе од официјалната бројка дадена од украинската влада.

Масовно гранатирање на станбени области

[уреди | уреди извор]
Воена штета во Мариупол, 12 март 2022 година

На 2 март, заменик-градоначалникот Сергиј Орлов објавил дека руската артилерија целела на густо населена населба во Мариупол, гранатирајќи ја речиси 15 часа. Тој изјавил дека една населена станбена област на левиот брег на градот била „речиси целосно уништена“.[117]

Сателитските фотографии од Мариупол, од утрото на 9 март, направени од Maxar Technologies, покажале „голема штета“ на високи станови, станбени куќи, намирници и друга цивилна инфраструктура. Ова било утврдено со споредба на фотографиите пред и по нападите.[366] Советот на Мариупол дал изјава дека штетите на градот биле „огромни“. Се проценува дека приближно 80% од домовите во градот биле значително оштетени, од кои речиси 30% не се поправаат.[367] Известувајќи од Мариупол, репортерот на Ројтерс, Павел Климов, изјавил дека „наоколу се поцрнетите слоеви“ од живеалиштата на блок-кулите.[368]

На 16 март, BBC News објавил дека речиси постојаните руски напади ги претвориле станбените населби во „пустелија“.[369] Истиот ден медиумот објавил дека добил снимка од беспилотно летало на која се гледа „огромен степен на штета, со оган и чад што излегуваат од станбените блокови и поцрнети улици во урнатини“. Еден жител на градот за BBC News изјавил дека „во областа на левиот брег, нема станбена зграда која е недопрена, и дека целата населба е изгорена до темел“. Левиот брег содржел густо населена станбена област. Таа изјавила и дека центарот на градот е „непрепознатлив“. Истиот ден Институтот за проучување на војната (ISW) објавил дека руските сили продолжиле да вршат воени злосторства во Мариупол, вклучително и „насочување кон цивилна инфраструктура“.[370]

На 18 март, генерал-полковник Џим Хокенхал, началник на одбранбеното разузнавање на Обединетото Кралство (Велика Британија), опишал „континуирано таргетирање на цивили во Мариупол“.[371] Украинските власти изјавиле дека околу 90% од зградите во Мариупол биле оштетени или уништени.[334] Истиот ден, Скај њуз од Обединетото Кралство ги опишал видео снимките на кои биле прикажани „цивилни области оставени непрепознатливи од бомбардирањето“. Скај њуз исто така го цитирал Црвениот крст кој го опишува „Апокалиптичното уништување во Мариупол“. На 19 март 2022 година, еден украински полицаец во Мариупол направил видео во кое кажал дека „Деца, постари луѓе умираат. Градот е уништен и е избришан од лицето на земјата“. Видеото било потврдено од Асошијетед прес.[372]

Владата на Мариупол на 28 март соопштила дека 90% од сите згради во Мариупол биле оштетени од гранатирање, а 40% од сите објекти во градот биле уништени.[373] Објавената статистика изброила и дека 90% од болниците во Мариупол биле оштетени, и 23 училишта и 28 градинки биле уништени од руското гранатирање.[374]

До 18 април, украинските власти процениле дека најмалку 95% од Мариупол бил уништен во борбите, главно како резултат на руските бомбардирања.[57]

На 12 април, градските власти објавиле дека биле убиени до 20.000 цивили.[322] Истиот ден, градоначалникот на градот известил дека биле убиени околу 21.000 цивили.[323]

Наводна употреба на хемиско оружје

[уреди | уреди извор]

На 11 април 2022 година, Едуард Басурин, портпарол на Донечката Народна Република, ја повикал Русија да донесе „хемиски сили“ за да ги „исуши бенките“, сметајќи на украинските сили во Азовстал.[375] Подоцна истиот ден, Азовскиот полк ги обвинил руските сили дека користеле „отровна супстанца од непознато потекло“ во Мариупол, предизвикувајќи респираторни проблеми. Портпаролот на Пентагон изјавил дека извештаите не се потврдени, но тие ја одразиле загриженоста за потенцијалната руска употреба на хемиски агенси.[376][377] Подоцна Украина изјавила дека ги истражува наводите. Во инцидентот биле повредени тројца украински војници.[378]

Од 2022 година, според експертите, било прерано да се каже што точно се случило,[379] Официјални лица на Обединетото Кралство и Украина изјавиле дека се сомневаат во употреба на бел фосфор, кој вообичаено не се смета за хемиско оружје во меѓународното право.[380]

Медиумско покривање

[уреди | уреди извор]

Членот на персоналот на Асошијетед прес, Мстислав Чернов и хонорарецот Евгениј Малолетка, кои работат за АП, останале во Мариупол од крајот на февруари до 11 март. Тие биле меѓу ретките новинари и, според АП, единствените меѓународни новинари во Мариупол во тој период, а нивните фотографии биле широко употребени од западните медиуми за покривање на опсадата и ситуацијата во градот.[381] Според Чернов, на 11 март тие биле во болница и фотографирале, кога биле евакуирани од градот со помош на украински војници. Успеале да побегнат од Мариупол неповредени, а во тој момент, како што изјавил, не останале новинари во градот.[382]

Сведоштвата од фабриката за челик Азовстал биле достапни преку системот за сателитски врски Starlink.[383] Илјадници украински војници отсечени во Мариупол можеле да го користат Starlink за да испраќаат и објавуваат онлајн фотографии и видеа до надворешниот свет, пред да мораат да се предадат во мај.[384]

Известувањето во медиумите под државна контрола во Русија ја претставило инвазијата како ослободителна мисија и ги обвинила украинските војници за напад на цивилни цели во Мариупол.[385][386] Во март 2023 година, за време на посетата на градот на претседателот Путин, Марат Хуснулин уверил дека руските сили не користеле артилериски оган врз станбени згради за време на нивното напредување кон Мариупол, додека ги обвинил украинските сили за уништување при нивното повлекување.[387] Претходно, голем број видеа за време на опсадата, покажале руски тенкови како пукаат врз станбени згради.[388][389] Истиот ден кога Путин разговарал со Хуснулин, руска „Известија“ објавил интервју со командант на руска минофрлачка батерија 2S4 „Тјулпан“ кој опишал дека нивните минофрлачи биле толку моќни што биле во можност да урнат деветкатни повеќестанбени блокови конкретно за време на опсадата на Мариупол.[390]

Гардијан забележал во текстот за Мариупол објавен по рускиот напад на породилното одделение во Мариупол дека „Цели населени места претворени во урнатини, напади врз цивилни цели и бомбардирање на излезни правци на бегалците се дел од бруталната кампања на Москва во Сирија“,[391] додека Вашингтон пост под наслов „Руската војна во Украина се надоврзува на тактиката што ја користеше во Сирија, велат експертите“ ги поврзуваат ефектите врз цивилното население како „смалување на резервите на храна. Без струја или вода. Руски тенкови шетаат по улиците. Ноќите се испрекинати со гранатирање“ Украинските власти предупредиле дека оваа битка ризикува „да стане втор Алеп“. Тимот за цивилна одбрана на Сирија изјавил дека „сакаат да ги испразнат тие градови од нивното население, така што ќе биде поевтино за Русија да го преземе“ и навистина некои проценки биле дека 75% од населението на Мариупол си заминало до 31 март.[392]

На 10 март 2024 година, креаторите на документарниот филм 20 дена во Мариупол биле наградени со Оскар во категоријата „Најдобар документарен игран филм“, првиот Оскар во историјата на Украина.[393]

Белешки

[уреди | уреди извор]
  1. 1 2 3 National Guard of Ukraine
  2. ↑ More than 4,000 claimed killed before the start of the Azovstal siege mid-April,[32] со уште 152 тела се вели дека биле пронајдени по опсадата на Азовстал,[33] или вкупно 4,152+ убиени (заокружено на 4.200, што претставува соодветен степен на прецизност
  3. ↑ Грешка во наводот: Погрешна ознака <ref>; нема зададено текст за наводите по име "UkrainianPOW".
  4. ↑ Најголемиот град де јуре во Донечката област е Донецк, кој е де факто под контрола на ДПР од 2014 година.
  5. ↑ 1.478 тврделе дека се предале пред почетокот на опсадата на Азовстал во средината на април,[29] со уште 2.439 за кои се вели дека се предале по опсадата на Азовстал,[312] за вкупно 3.917 затвореници за кои се тврди дека се земени.

Наводи

[уреди | уреди извор]
  1. 1 2 3 Hopkins, Valerie; Nechepurenko, Ivan; Santora, Marc (16 May 2022). „Ukrainian authorities declare an end to the combat mission in Mariupol after weeks of Russian siege“. The New York Times (англиски). ISSN 0362-4331. Архивирано од изворникот на 16 May 2022. Посетено на 17 May 2022.
  2. ↑ „A timeline of how the Azovstal steelworks in Mariupol fell“. The Week (англиски). Посетено на 2022-06-11.
  3. 1 2 Taylor, Adam; Branigin, William (1 April 2022). „Russian general dubbed 'butcher of Mariupol' is a mystery to experts“. The Washington Post. Посетено на 21 July 2022.
  4. 1 2 Batchelor, Tom (25 March 2022). „'Butcher of Mariupol' accused of ordering maternity hospital bombing six years after destroying Aleppo“. The Independent. Посетено на 30 March 2022.
  5. ↑ „Russian media claim Ukrainian Marine commander in captivity after leaving Azovmash plant“. 8 May 2022.
  6. ↑ „Two defenders of Mariupol became Heroes of Ukraine“. 19 March 2022. Архивирано од изворникот 24 March 2022. Посетено на 19 March 2022.
  7. ↑ „Повернений з полону захисник Маріуполя із Полтави Сергій Волинський "Волина" перебуватиме у Туреччині: що відомо“ (Ukrainian).CS1-одржување: непрепознаен јазик (link)
  8. ↑ „На "Азовстали" сдался командир батальона "Азов"“ (руски). RBK Group. 20 May 2022.
  9. ↑ Official appeal of Azov commander, the major Denis Prokopenko, to the world community. Національний Корпус. 7 March 2022. https://www.youtube.com/watch?v=ajKa2X_-Q74.
  10. 1 2 3 „Russian Invasion Of Ukraine: The Battle Of Mariupol, Or A Ukrainian Stalingrad“. Warsaw Institute. 15 March 2022. Посетено на 7 May 2022.
  11. 1 2 „Fourth Russian general killed in fighting, Ukraine says“. The Washington Times. Associated Press. 15 March 2022. Архивирано од изворникот на 16 March 2022. Посетено на 16 March 2022.
  12. ↑ Clark, Mason; Barros, George; Stepanenko, Kateryna (16 March 2022). „Russian Offensive Campaign Assessment, March 16“ (англиски). Institute for the Study of War. Архивирано од изворникот 23 March 2022. Посетено на 19 March 2022.
  13. 1 2 Mendick, Robert (28 March 2022). „Devastated Mariupol teeters on the brink, but Ukrainian troops refuse to abandon the fallen“. Yahoo! News.
  14. ↑ Matthew Loh (6 April 2022). „A soldier wearing Nazi imagery was given a medal by a Russia-backed separatist republic for killing Ukrainian 'nationalists'“. Yahoo! Sports. Архивирано од изворникот на 2022-04-11. Посетено на 11 April 2022.
  15. ↑ Steshin, Dmitry (15 March 2022). „Александр Ходаковский: Мы в Мариуполь две недели вгрызаемся. А тут приехали чеченцы – красивые, бородатые — чуть колонной на город не пошли“. Komsomolskaya Pravda (руски).
  16. 1 2 3 4 Zelenskyy, Volodymyr (19 March 2022). „Meaningful talks on peace and security for Ukraine are the only chance for Russia to reduce the damage from its own mistakes“. President of Ukraine. Посетено на 2 April 2022.
  17. 1 2 Goncharenko, Roman (16 March 2022). „The Azov Battalion: Extremists defending Mariupol“. Deutsche Welle. Архивирано од изворникот на 23 March 2022. Посетено на 19 March 2022. The city of Mariupol, which has a population of 500,000, is primarily being defended by the Azov Battalion.
  18. ↑ Kovalenko, Serhiy (2 April 2022). „Дмитро Апухтін героїчно загинув, обороняючи Маріуполь“. ArmyInform (украински).
  19. ↑ „Олег Грудзевич. Командир, який вивів свій підрозділ з окупованого Маріуполя“. Главком | Glavcom (украински). 2022-08-13. Посетено на 2022-08-26.
  20. 1 2 Tom Bateman (13 April 2022). „Ukraine: The critical fight for 'heart of this war' Mariupol“. BBC News. Посетено на 27 April 2022. I want to separately address those heroes who are having a very hard time. Those who defend Mariupol. A marine battalion of the 36th marine brigade, Azov special operations detachment, 12th operational brigade of the National Guard of Ukraine. Subdivisions of the State Border Guard Service. Volunteers of the "Right Sector". The 555th military hospital and National Police employees.
  21. 1 2 Roman Petrenko (20 April 2022). „Marines and "Azov" rescue 500 fighters from the port of Mariupol – media“. Pravda. Посетено на 25 April 2022.
  22. ↑ „Russian invasion update: Ukraine repels tank attack, captures six Russians in Mariupol“. Ukrinform. 27 February 2022. Посетено на 27 April 2022.
  23. ↑ Thomas Eydoux (30 March 2022). „In Mariupol, a war of images to prove who controls the city“. The Observers – France 24. Посетено на 27 April 2022.
  24. ↑ Криворіжця Миколу Ніконова, капітана 2 рангу, посмертно нагородили Зіркою Героя України
  25. ↑ MacKinnon, Mark (13 April 2022). „Fight for Mariupol not over, commander of foreign legion says, despite Russian claims more than 1,000 Ukrainian marines surrendered“. The Globe and Mail (англиски). Посетено на 8 May 2022.
  26. ↑ Adler, Nils; King, Laura (28 January 2022). „'Everything that needs to be done': Ukraine citizen soldiers prepare for Russia threat“. Los Angeles Times (англиски). Архивирано од изворникот 23 March 2022. Посетено на 21 March 2022. Its defenders — both the regular Ukraine army and the irregular forces mustering for battle
  27. 1 2 „Hundreds of thousands face catastrophe in Mariupol“. The Economist. 21 March 2022. Архивирано од изворникот 24 March 2022. Посетено на 21 March 2022. Ukrainian forces in Mariupol are vastly outnumbered, with 3,500 soldiers facing 14,000 invaders, around a tenth of the total estimated Russian force in the country.
  28. ↑ „Putin says Russia has seized Mariupol, calls off storm of Ukrainian troops“. Fortune.
  29. 1 2 „Over 8,000 Ukrainian troops, mercenaries were in Mariupol at time of encirclement — Shoigu“. TASS.
  30. ↑ „Ukraine's 3rd Separate Assault Brigade: Everything you need to know“. global.espreso.tv.
  31. ↑ „Оборона Маріуполя: ЗСУ знищили щонайменше 6 500 загарбників“.
  32. ↑ „Russia Says All Urban Areas of Mariupol Cleared of Ukrainian Forces“. Voice of America.
  33. ↑ „Mariupol mayor's aide challenges rebel claim of mass body find“. BBC News. 31 May 2022.
  34. ↑ „Disappearing of the 501st Marine Battalion: Unknown Circumstances of Captivity - MIHR“. МІПЛ.
  35. ↑ „As part of exchanges with Russia, Ukraine received more than 400 bodies of soldiers“. Посетено на 12 July 2022.
  36. ↑ „Ukraine returned the bodies of another 45 fallen soldiers – News“. 19 July 2022. Архивирано од изворникот на 19 July 2022. Посетено на 19 July 2022.
  37. ↑ „Another transfer of bodies took place: 17 fallen defenders returned – News“. 9 August 2022. Архивирано од изворникот на 12 August 2022. Посетено на 11 August 2022.
  38. ↑ „Another 16 bodies of dead defenders who defended Mariupol were brought to Kyiv – News“. 10 August 2022. Архивирано од изворникот на 12 August 2022. Посетено на 11 August 2022.
  39. ↑ „541 bodies of Ukrainian defenders brought back to Ukraine Commissioner for Missing Persons“. Yahoo News. 27 August 2022.
  40. ↑ More than 1,000 reported surrendered before the start of the Azovstal siege mid-April, „Azov Regiment believes Russian troops should have been stopped on Crimeas border“. Ukrayinska Pravda. 8 May 2022 – преку Yahoo! News. with another 2,500 surrendering following the Azovstal siege, Leo Sands (6 June 2022). „Ukraine war: Severodonetsk and Lysychansk are dead cities – Zelensky“. BBC News. for a total of 3,500+ prisoners taken.
  41. ↑ „Commander linked to capture of 277 Ukrainian military personnel in Mariupol charged with high treason“. english.nv.ua.
  42. 1 2 3 „High Commissioner updates the Human Rights Council on Mariupol, Ukraine“. Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights.
  43. 1 2 3 Regan, Helen; Khalil, Hafsa; Guy, Jack; Upright, Ed; Hammond, Elise; Vogt, Adrienne; Sangal, Aditi (17 June 2022). „UN says more than 1,300 civilians killed in Mariupol — but true toll "likely thousands higher"“. CNN.
  44. 1 2 3 „UN says more than 1,300 civilians killed in Mariupol — but true toll "likely thousands higher"“. 17 June 2022.
  45. ↑ „Russia says 3,000 civilians killed in Mariupol, blames Ukraine“. anews.
  46. 1 2 3 „The agony of not knowing, as Mariupol mass burial sites grow“. BBC News. 7 November 2022. Посетено на 10 Nov 2022.
  47. 1 2 3 Cookman, Liz (24 February 2023). „'I had no idea I'd never go back': Mariupol survivors, a year on“. Al Jazeera. Посетено на 30 April 2024.
  48. ↑ „Occupying forces have deported more than 50,000 Mariupol residents to Russia and temporarily occupied territories of Donetsk and Luhansk oblasts“. Ukrayinska Pravda (англиски). Посетено на 2022-06-14.
  49. ↑ „Ukraine: Number of Deaths“. Uppsala Conflict Data Program. August 17, 2024.
  50. ↑ „Russia says remaining 531 Azovstal defenders surrender, steelworks siege over“. 20 May 2022.
  51. ↑ „Ukraine: Mariupol Residents Trapped by Russian Assault – Ukraine“. ReliefWeb. 8 March 2022. Архивирано од изворникот на 9 March 2022. Посетено на 9 March 2022.
  52. 1 2 Clarke, Mason; Barros, George; Stepanenko, Kateryna; Hird, Karolina (22 April 2022). „Russian Offensive Campaign Assessment, April 22“. Institute for the Study of War. Посетено на 22 April 2022.
  53. ↑ „Ukraine war: Last Ukrainian troops in Mariupol told to stop defence of city“. Sky News.
  54. ↑ „Russia Says All Urban Areas of Mariupol Cleared of Ukrainian Forces“. Voice of America. 16 April 2022. Архивирано од изворникот на 18 April 2022. Посетено на 18 April 2022.
  55. ↑ „Russia accused of 'holding 400,000 people hostage' in Mariupol“. The Guardian. 9 March 2022. Архивирано од изворникот на 9 March 2022. Посетено на 9 March 2022.
  56. ↑ „Photos: Mariupol residents suffer as Russian forces lay siege“. Al Jazeera. Архивирано од изворникот на 9 March 2022. Посетено на 9 March 2022.
  57. 1 2 Holly Ellyatt (18 April 2022). „Mariupol hasn't surrendered to Russia, PM says; at least 5 dead, 20 injured in Kharkiv attack“. CNBC. Архивирано од изворникот на 18 April 2022. Посетено на 18 April 2022.
  58. ↑ „Hundreds of Ukrainian troops evacuated from Mariupol steelworks after 82-day assault“. The Guardian (англиски). 2022-05-17. Посетено на 2022-05-17.
  59. ↑ „Минобороны показало кадры сдачи в плен украинских военных с "Азовстали"“ (руски). RBK Group. 17 May 2022. Посетено на 2022-05-17.
  60. ↑ „UPDATE 3-Azovstal siege ends as hundreds of Ukrainian fighters surrender – Reuters witness“. Yahoo! Finance (англиски). Посетено на 2022-05-18.
  61. ↑ „Fate of hundreds of Ukrainian fighters uncertain after surrender“ (англиски). Al Jazeera. Посетено на 2022-05-18.
  62. ↑ „Mariupol a 'Pyrrhic victory' for Russia: military analyst“ (англиски). Deutsche Welle. 2022-05-18. Архивирано од изворникот на 2022-10-01. Посетено на 2022-05-20.
  63. ↑ Spencer, Richard (2022-05-17). „Defiance of Azovstal steelworks defenders ensures Putin wins only a pyrrhic victory“. The Times (англиски). London. ISSN 0140-0460. Посетено на 2022-05-20.
  64. ↑ Prince, Todd (2022-05-18). „Russia's Capture Of Azovstal: Symbolic Success, 'Pyrrhic' Victory?“ (англиски). Radio Free Europe/Radio Liberty. Посетено на 2022-05-20.
  65. ↑ „Ukraine ends Mariupol battle; Azovstal steel plant fighters evacuated…“. The Washington Post. 2022-05-18. Архивирано од изворникот на 18 May 2022. Посетено на 2022-05-18.
  66. ↑ Harrison, Virginia (17 May 2022). „Hundreds of Ukrainian troops evacuated from Mariupol steelworks after 82-day assault“. The Guardian. Посетено на 21 May 2022. The evacuation is likely to mark the end of the longest and bloodiest battle of the Ukraine war and a significant defeat for Ukraine.
  67. ↑ „Beneath the Rubble: Documenting Devastation and Loss in Mariupol“. Human Rights Watch. 8 February 2024. Посетено на 10 February 2024.
  68. ↑ „Public Opinion Survey of Residents of Ukraine“ (PDF). Архивирано од изворникот (PDF) на 22 August 2017. Посетено на 12 March 2022.
  69. ↑ Lourie, Richard (26 October 2018). „Putin's bridge over troubled waters“. The Globe and Mail. Архивирано од изворникот на 19 January 2019. Посетено на 12 March 2022.
  70. ↑ „The Azov Sea, symbolic prize of Russia-Ukraine war“. France 24. 1 March 2022. Архивирано од изворникот на 13 March 2022. Посетено на 13 March 2022.
  71. ↑ "Russian dominance in the Black Sea: The Sea of Azov" Архивирано на 19 март 2022 г., Middle East Institute, Luke Coffey, 25 September 2020. Retrieved 23 March 2022.
  72. ↑ Blair, David (10 May 2014). „Ukraine: Security forces abandon Mariupol ahead of referendum“. The Daily Telegraph. Архивирано од изворникот на 19 February 2022. Посетено на 12 March 2022.
  73. ↑ „Ukraine crisis: Kiev forces win back Mariupol“ (англиски). BBC News. 2014-06-13. Посетено на 2022-05-19.
  74. ↑ „Russia opens 3rd front with a new offensive: Ukrainian, Western officials“. CNBC. 2014-08-28. Архивирано од изворникот на 2014-08-28. Посетено на 2022-05-19.
  75. ↑ „Ukraine fighting subsides after ceasefire agreement“. The Irish Times (англиски). Посетено на 2022-05-19.
  76. ↑ „Ukraine rebels end ceasefire before polls“ (англиски). Al Jazeera. Посетено на 13 April 2022.
  77. ↑ „Ukrainian forces launch offensive near Mariupol, east Ukraine: Kiev“ (англиски). Reuters. 10 February 2015. Посетено на 24 April 2022.
  78. ↑ „Ukraine's Azov regiment claims to have launched offensive on Novoazovsk – February 10, 2015“. Kyiv Post. 10 February 2015. Посетено на 24 April 2022.
  79. ↑ „Ukraine Rebels Leave Front Towns“ (англиски). Radio Free Europe/Radio Liberty. 3 July 2015. Посетено на 24 April 2022.
  80. ↑ „Ukraine crisis: Kiev forces win back Mariupol“. BBC News. 13 June 2014. Архивирано од изворникот на 21 February 2022. Посетено на 12 March 2022.
  81. ↑ „Kiev declares martial law after Russian seizure of Ukrainian ships in Black Sea“. The Independent (англиски). 2020-08-30. Посетено на 2022-12-27.
  82. ↑ Pancevski, Bojan. „Kiev lets loose Men in Black“. The Times (англиски). London. ISSN 0140-0460. Посетено на 12 March 2022.
  83. ↑ „Ukraine crisis: the neo-Nazi brigade fighting pro-Russian separatists“. The Daily Telegraph. 5 July 2018. Архивирано од изворникот на 5 July 2018. Посетено на 24 April 2022.
  84. ↑ „Azov fighters are Ukraine's greatest weapon and may be its greatest threat“. The Guardian (англиски). 10 September 2014. Посетено на 24 April 2022.
  85. ↑ „Ultra-nationalist Ukrainian battalion gears up for more fighting“. Reuters. 24 January 2016. Архивирано од изворникот на 24 January 2016. Посетено на 10 April 2022.
  86. ↑ „The Azov Battalion: How Putin built a false premise for a war against "Nazis" in Ukraine“ (англиски). CBS News. 22 March 2022. Посетено на 10 April 2022.
  87. ↑ „Azov Regiment takes centre stage in Ukraine propaganda war“ (англиски). France 24. 25 March 2022. Посетено на 10 April 2022.
  88. ↑ „'Why? Why? Why?' Ukraine's Mariupol descends into despair“ (англиски). Associated Press. 16 March 2022. Архивирано од изворникот на 15 March 2022. Посетено на 17 March 2022.
  89. ↑ Vasovic, Aleksandar (24 February 2022). „Port city of Mariupol comes under fire after Russia invades Ukraine“. Reuters. Архивирано од изворникот на 26 February 2022. Посетено на 25 February 2022.
  90. ↑ „Ukraine Crisis: Protecting civilians 'Priority Number One'; Guterres releases $20M for humanitarian support“. UN News. 24 February 2022. Архивирано од изворникот на 1 March 2022.
  91. ↑ „Battle ongoing near Mariupol – mayor“. Ukrinform. 25 February 2022. Архивирано од изворникот на 25 February 2022. Посетено на 25 February 2022.
  92. ↑ „Fierce battles raging in all directions near Mariupol – mayor“. Interfax-Ukraine. Архивирано од изворникот на 26 February 2022. Посетено на 25 February 2022.
  93. ↑ Richárd, Jabronka (25 February 2022). „Így áll most a háború Ukrajnában: több nagyvárosban harcok dúlnak, megtámadtak egy orosz repülőteret“. Ellenszél (унгарски). Архивирано од изворникот на 26 February 2022. Посетено на 25 February 2022.
  94. ↑ „Russian Navy Carries Out Amphibious Assault Near Mariupol“. The Maritime Executive. Архивирано од изворникот на 25 February 2022. Посетено на 25 February 2022.
  95. ↑ „'Amphibious assault' underway west of Mariupol on the Sea of Azov, senior US defense official says“. CNN. 25 February 2022. Архивирано од изворникот на 25 February 2022. Посетено на 25 February 2022.
  96. ↑ „Russian forces are about 31 miles outside southeastern Ukrainian city of Mariupol, US defense official says“. CNN. 27 February 2022. Архивирано од изворникот на 27 February 2022. Посетено на 27 February 2022.
  97. ↑ „Russian advance slowed by Ukrainian resistance and logistical setbacks, U.S. defense official says“. CBS News. Архивирано од изворникот на 27 February 2022. Посетено на 27 February 2022.
  98. ↑ „Russia orders troops to hasten their advance as Mariupol remains under heavy shelling“. ABC News. 26 February 2022. Архивирано од изворникот на 27 February 2022. Посетено на 26 February 2022.
  99. ↑ Kokkinidis, Tasos (26 February 2022). „At Least Six Greeks Killed in Russian Attacks at Mariupol, Ukraine“. Greek Reporter. Архивирано од изворникот на 26 February 2022. Посетено на 26 February 2022.
  100. ↑ Georgiopoulos, George (26 February 2022). „Greece says 10 expats killed in Ukraine, summons Russian ambassador“. Reuters. Архивирано од изворникот на 27 February 2022. Посетено на 26 February 2022.
  101. ↑ „Russian invasion update: Ukraine repels tank attack, captures six Russians in Mariupol“. Ukrinform. 27 February 2022. Архивирано од изворникот на 27 February 2022. Посетено на 27 February 2022.
  102. ↑ „A shelling, a young girl, and hopeless moments in a hospital“. Associated Press. 27 February 2022. Архивирано од изворникот на 1 March 2022. Посетено на 28 February 2022.
  103. ↑ „Fighting around Ukraine's Mariupol throughout the night – regional governor“. Reuters. 28 February 2022. Архивирано од изворникот на 6 March 2022. Посетено на 28 February 2022.
  104. ↑ „Russian invasion update: Mariupol remains Ukrainian controlled“. Ukrinform. 28 February 2022. Архивирано од изворникот на 28 February 2022. Посетено на 28 February 2022.
  105. ↑ Trevithick, Joseph (27 February 2022). „Strategic Ukrainian Port Of Mariupol Now Surrounded By Russian Forces“. The Drive. Архивирано од изворникот на 28 February 2022. Посетено на 28 February 2022.
  106. ↑ Свобода, Радіо (March 2022). „Маріуполь частково залишився без електрики, газу та інтернету“ (украински). Radio Free Europe/Radio Liberty. Архивирано од изворникот на 1 March 2022. Посетено на 1 March 2022.
  107. ↑ Mukhina, Anna; Krutov, Mark (3 March 2022). „'Звоните в ФСБ'. В Россию пошли первые "похоронки"“ (руски). Radio Free Europe/Radio Liberty. Архивирано од изворникот на 5 March 2022. Посетено на 4 March 2022.
  108. ↑ Potocka, Joanna (4 March 2022). „Rosyjski generał zabity przez snajpera na Ukrainie. Kim był Andriej Suchowiecki?“ (полски). Архивирано од изворникот на 10 March 2022. Посетено на 10 March 2022.
  109. ↑ „Russian-backed separatist leader expects his forces to surround Mariupol on Tuesday“. CNN. 1 March 2022. Архивирано од изворникот на 4 March 2022. Посетено на 1 March 2022.
  110. ↑ „Маріуполь – під шквалом російської реактивної артилерії, обстріли без упину. ВІДЕО“. March 2022. Архивирано од изворникот на 1 March 2022. Посетено на 2 March 2022.
  111. ↑ Hunder, Max (30 March 2022). „Timeline: Russia's siege of the Ukrainian city of Mariupol“. Reuters.
  112. ↑ „Ukrainian city of Mariupol 'near to humanitarian catastrophe' after bombardment“. BBC News. 2 March 2022. Архивирано од изворникот на 2 March 2022. Посетено на 2 March 2022.
  113. ↑ „Ukraine leader Volodymyr Zelensky vows to hold fast as 2,000 civilian deaths blamed on Russia's invasion“. CBS News. Архивирано од изворникот на 2 March 2022. Посетено на 2 March 2022.
  114. ↑ „Most of the world lines up against Moscow, attacks intensify“. Associated Press. 2 March 2022. Архивирано од изворникот на 3 March 2022. Посетено на 2 March 2022.
  115. ↑ „Mariupol mayor reports mass casualties from nonstop Russian attack“. Reuters. 2 March 2022. Архивирано од изворникот на 6 March 2022. Посетено на 2 March 2022.
  116. ↑ „WATCH: Hundreds of casualties reported after fighting in Mariupol, Ukraine“. Euro Weekly News. 2 March 2022. Архивирано од изворникот на 6 March 2022. Посетено на 2 March 2022.
  117. 1 2 Gunter, Joel (2 March 2022). „Ukrainian city of Mariupol 'near to humanitarian catastrophe' after bombardment“. BBC News. Архивирано од изворникот на 2 March 2022. Посетено на 2 March 2022.
  118. ↑ „Hundreds feared dead from 15-hour Russian attack on Mariupol, Ukraine“. New York Post. 2 March 2022. Архивирано од изворникот на 2 March 2022. Посетено на 2 March 2022.
  119. ↑ „Mariupol under siege: 'We are being completely cut off'“. BBC News. 3 March 2022. Архивирано од изворникот на 3 March 2022. Посетено на 3 March 2022.
  120. ↑ „Pro-Russian separatists threaten Ukraine's Mariupol with strikes“. Reuters. 3 March 2022. Архивирано од изворникот на 3 March 2022. Посетено на 3 March 2022.
  121. ↑ Tim Lister, Olga Voitovych and Laura Smith-Spark (3 March 2022). „Russia squeezes southern Ukraine amid warning 'worst is yet to come'“. CNN. Архивирано од изворникот на 6 March 2022. Посетено на 4 March 2022.
  122. ↑ „Besieged Ukrainian city of Mariupol appeals for help“. Reuters. 4 March 2022. Архивирано од изворникот на 5 March 2022. Посетено на 4 March 2022.
  123. ↑ „UN Security Council in emergency meeting after Russia seizes second Ukrainian nuclear plant“. ABC News. 4 March 2022. Архивирано од изворникот на 5 March 2022. Посетено на 4 March 2022.
  124. ↑ „Results in talks on humanitarian corridors for Mariupol not yet achieved – adviser to interior minister“. Ukrinform. 4 March 2022. Архивирано од изворникот на 4 March 2022. Посетено на 4 March 2022.
  125. ↑ Drake, Andrew; Ebel, Francesca; Karmanau, Yuras; Chernov, Mstyslav (4 March 2022). „Reports: Russia to observe ceasefire in 2 areas of Ukraine“. Associated Press. Архивирано од изворникот на 6 March 2022. Посетено на 4 March 2022.
  126. ↑ „Red Cross acting as ceasefire guarantor to allow evacuation of Mariupol, Volnovakha – report“. The Times of Israel. Архивирано од изворникот на 6 March 2022.
  127. ↑ Hamza Mohamed and Nadim Asrar, Al Jazeera (5 Mar 2022) "Russia-Ukraine live news: Mariupol evacuation halted" Архивирано на {{{2}}}.
  128. ↑ „Siege of Mariupol: Fresh Russian attacks throw evacuation into chaos“. BBC News. 5 March 2022. Архивирано од изворникот на 6 March 2022.
  129. ↑ Joel Gunter (5 March 2022). „Siege of Mariupol: Fresh Russian attacks throw evacuation into chaos“. BBC News. Архивирано од изворникот на 6 March 2022. Посетено на 5 March 2022.
  130. ↑ „Siege of Mariupol: Fresh Russian attacks throw evacuation into chaos“. BBC News. 5 March 2022. Архивирано од изворникот на 6 March 2022. Посетено на 5 March 2022.
  131. ↑ „UK accuses Russia of using Mariupol ceasefire plan to reset forces“. Reuters. 5 March 2022. Архивирано од изворникот на 6 March 2022. Посетено на 6 March 2022.
  132. ↑ Polityuk, Pavel; Vasovic, Aleksandar (5 March 2022). „Kyiv, Moscow trade blame over failed evacuation as Russian assault grinds on“. The StarPhoenix. Saskatoon, Saskatchewan, Canada. Reuters. Посетено на 5 March 2022.
  133. 1 2 „Ukraine: Second attempt to evacuate civilians from Mariupol fails“. Deutsche Welle. 6 March 2022. Архивирано од изворникот на 6 March 2022. Посетено на 6 March 2022.
  134. ↑ Gunter, Joel (6 March 2022). „Mariupol: Fires, no water, and bodies in the street“. BBC News. Архивирано од изворникот на 9 March 2022. Посетено на 6 March 2022.
  135. ↑ Braithwaite, Sharon (6 March 2022). „Ukrainian MP: Russia has damaged Donetsk-Mariupol pipeline, leaving over 700,000 people without heat“. CNN. Архивирано од изворникот на 6 March 2022. Посетено на 6 March 2022.
  136. ↑ Marsi, Federica. „Anguished Ukrainians await news of relatives in besieged Mariupol“. Al Jazeera. Архивирано од изворникот на 9 March 2022. Посетено на 9 March 2022.
  137. ↑ Today 7 Mar 2022. 7 March 2022. https://www.bbc.co.uk/sounds/play/m001546h.
  138. ↑ Rahman, Khaleda (7 March 2022). „Evacuation Route Offered to Fleeing Ukrainians Was Mined—Red Cross“. Newsweek. Архивирано од изворникот на 9 March 2022. Посетено на 7 March 2022.
  139. ↑ Zaks, Dmitry; Clark, Dave (8 March 2022). „Ukraine accuses Russia of attacking humanitarian corridors as civilians flee cities“. The Times of Israel. Agence France-Presse. Архивирано од изворникот на 8 March 2022. Посетено на 8 March 2022.
  140. ↑ Mstyslav Chernov (9 March 2022). „Besieged Ukraine city of Mariupol buries dead in mass grave“. Mariupol, Ukraine: CTV News. Архивирано од изворникот на 13 March 2022. Посетено на 12 March 2022.
  141. ↑ „Mass grave set up in Mariupol as morgues overflow“. BBC News. 9 March 2022. Архивирано од изворникот на 9 March 2022. Посетено на 9 March 2022.
  142. ↑ „War in Ukraine live updates: Russia fires on civilian evacuation points in Mariupol, deputy mayor says“. NPR. Архивирано од изворникот на 9 March 2022. Посетено на 9 March 2022.
  143. ↑ „Mariupol says children's hospital destroyed by Russian bombing“. National Post. 9 March 2022. Посетено на 9 March 2022.
  144. ↑ „Attacks hits Ukraine children's hospital, officials say“. Associated Press. 9 March 2022. Архивирано од изворникот на 10 March 2022. Посетено на 9 March 2022.
  145. ↑ Harding, Luke (9 March 2022). „'Pure genocide': civilian targets in Mariupol 'annihilated' by Russian attacks“. The Guardian. Архивирано од изворникот на 9 March 2022. Посетено на 9 March 2022.
  146. ↑ „Ukraine war: Three dead as maternity hospital hit by Russian air strike“. BBC News. Associated Press. 9 March 2022. Архивирано од изворникот на 9 March 2022. Посетено на 10 March 2022.
  147. ↑ Chernov, Mstyslav; Karmanu, Yuras (12 March 2022). „Russian troops push towards Kyiv, key cities blockaded“. Associated Press. Архивирано од изворникот на 14 March 2022. Посетено на 12 March 2022.
  148. ↑ Nedos, Vassilis. „Greek convoy makes it out of Mariupol“. Kathimerini. Архивирано од изворникот на 11 March 2022. Посетено на 3 March 2022.
  149. ↑ „Humanitarian corridor for Greek expatriates in Mariupol“. Kathimerini. Архивирано од изворникот на 4 March 2022. Посетено на 4 March 2022.
  150. ↑ „Ukraine's Mariupol city says 2,187 residents killed since start of war“. Devdiscourse. Reuters. Архивирано од изворникот на 13 March 2022. Посетено на 13 March 2022.
  151. ↑ „Ukraine's Mariupol says city's last reserves of food and water are running out“. Reuters. Архивирано од изворникот на 14 March 2022. Посетено на 13 March 2022.
  152. ↑ Olga Gluschenko (13 March 2022). „Оборона Мариуполя: уничтожена бронетехника и живая сила врага“. Ukrayinska Pravda (руски). Архивирано од изворникот на 14 March 2022. Посетено на 14 March 2022.
  153. ↑ „Turkey to evacuate citizens in Mariupol mosque: FM“. Hurriyet Daily News. 13 March 2022. Архивирано од изворникот на 14 March 2022. Посетено на 14 March 2022.
  154. ↑ „First convoy of civilians escapes besieged Mariupol“. Al Jazeera. 14 March 2022. Архивирано од изворникот на 14 March 2022. Посетено на 14 March 2022.
  155. ↑ Olga Gluschenko (15 March 2022). „ЗСУ відбили атаки на Маріуполь, знищили ворожу техніку і 150 загарбників – штаб“. Ukrayinska Pravda (украински). Архивирано од изворникот на 14 March 2022. Посетено на 15 March 2022.
  156. ↑ Rasheed, Jillian Kestler-D'Amours, Zaheena. „US warns China not to help Russia; Moscow-Kyiv talks to resume“. Al Jazeera. Архивирано од изворникот на 15 March 2022. Посетено на 15 March 2022.
  157. ↑ Stewart, Will (14 March 2022). „Ukraine war: Russia admits first loss of GRU intelligence officer“. Evening Standard. London. Архивирано од изворникот на 14 March 2022. Посетено на 15 March 2022.
  158. ↑ Andy Hayes (15 March 2022). „Ukraine war: 20,000 flee Mariupol in biggest evacuation yet from besieged port city“. Sky News. Архивирано од изворникот на 15 March 2022. Посетено на 16 March 2022.
  159. ↑ „Fourth Russian general killed in Ukraine, claims president Zelensky“. MSN (англиски). Архивирано од изворникот на 18 March 2022. Посетено на 18 March 2022.
  160. ↑ Andrea Rosa (18 March 2022). „Ukraine rescuers search Mariupol theater rubble as Russian attacks continue“. PBS. Associated Press. Архивирано од изворникот на 23 March 2022. Посетено на 18 March 2022.
  161. ↑ Natalie Drier (16 March 2022). „Russia attacks Ukraine: Mariupol theater used as shelter bombed“. KIRO-TV. Архивирано од изворникот на 16 March 2022. Посетено на 16 March 2022.
  162. ↑ „Мариупольский аэропорт полностью перешел под контроль ДНР“. RIA Novosti. 18 March 2022. Архивирано од изворникот на 23 March 2022. Посетено на 19 March 2022.
  163. ↑ „Fighting Reaches Center Of Mariupol As Putin Puts Up Defiant Appearance“. Radio Free Europe/Radio Liberty. 18 March 2022. Архивирано од изворникот на 23 March 2022. Посетено на 18 March 2022.
  164. ↑ „Russians push deeper into Mariupol as locals plead for help“. Toronto Star (англиски). 19 March 2022. ISSN 0319-0781. Архивирано од изворникот на 19 March 2022. Посетено на 19 March 2022.
  165. ↑ „Meaningful talks on peace and security for Ukraine are the only chance for Russia to reduce the damage from its own mistakes – address by President Volodymyr Zelenskyy“.
  166. ↑ Zelensky, Volodymyr. War Speeches I: February – March 2022. lmverlag. ISBN 9789083172798 – преку Google Books.
  167. ↑ „Azov Regiment Commander Denys Prokopenko hands over his command“. Yahoo! News (англиски). Посетено на 2022-09-15.
  168. ↑ Bondarenko, Khrystyna; Watson, Ivan; Stapleton, AnneClaire; Booth, Tom; Alasaar, Alaa (19 March 2022). „Mariupol residents are being forced to go to Russia, city council says“ (англиски). CNN. Посетено на 28 March 2022.
  169. ↑ „Mariupol says Russia forcefully deported thousands of people“ (англиски). Reuters. 20 March 2022. Архивирано од изворникот на 21 March 2022. Посетено на 20 March 2022.
  170. 1 2 3 Bondarenko, Khrystyna; Watson, Ivan; Stapleton, AnneClair (21 March 2022). „'Bombs falling every 10 minutes,' says Ukrainian officer in Mariupol“ (англиски). Dnipro: CNN. Архивирано од изворникот на 23 March 2022. Посетено на 24 March 2022.
  171. ↑ Dafoe, Taylor (2022-03-21). „Russian Forces Bombed an Art School in Ukraine, Where Hundreds of Civilians Had Taken Shelter“. Artnet (англиски). Архивирано од изворникот на 2022-06-05. Посетено на 2022-06-16.
  172. ↑ „Russian forces bomb school sheltering 400 people in Mariupol, city council says“ (англиски). CNN. 20 March 2022. Архивирано од изворникот на 22 March 2022. Посетено на 20 March 2022.
  173. ↑ „Ukraine has rejected Vladimir Putin's demand to surrender the stricken city of Mariupol“ (англиски). LBC. 20 March 2022. Архивирано од изворникот на 22 March 2022. Посетено на 21 March 2022.
  174. ↑ „Ukraine rejects Russian demand to surrender Mariupol and lay down arms“ (англиски). LBC. 21 March 2022. Архивирано од изворникот на 22 March 2022. Посетено на 21 March 2022.
  175. 1 2 3 Schwirtz, Michael (2022-07-24). „Last Stand at Azovstal: Inside the Siege That Shaped the Ukraine War“. The New York Times (англиски). ISSN 0362-4331. Посетено на 2022-09-15.
  176. ↑ Altman, Howard (25 May 2022). „Inside Ukraine's Daring Helicopter Missions Into Russian-Occupied Mariupol“. The Drive.
  177. ↑ „Під час оборони Маріуполя загинуло багато льотчиків“. Interfax-Ukraine.
  178. ↑ „Guerra Ukrania: 15 soldados Ucranianos mueren al Rusia derribar su helicoptero en Mariúpol“ (шпански). RTVE. 28 March 2022.
  179. ↑ „Russia says helicopter downed near Mariupol was headed to evacuate Azov unit leaders“ (англиски). Tass Russian News Agency. 28 March 2022.
  180. ↑ „Russia Says Prevented Ukraine Officers Fleeing Mariupol By Air“. 5 April 2022.
  181. ↑ Tucker, Maxim (15 March 2023). „Inside Ukraine's 'impossible' military intelligence raid on Azovstal“. The Times. London. Посетено на 11 April 2023.
  182. ↑ Clark, Mason; Barros, George; Stepanenko, Kateryna. „Russian Offensive Campaign Assessment, March 24“. Institute for the Study of War.
  183. ↑ „Ukraine war in maps: Tracking the Russian invasion“ (англиски). BBC News. 25 March 2022. Архивирано од изворникот на 24 March 2022. Посетено на 25 March 2022.
  184. ↑ „Institute for the Study of War“ (англиски). Institute for the Study of War. Архивирано од изворникот на 25 March 2022. Посетено на 25 March 2022.
  185. ↑ „Mariupol Mayor Cites 'Thousands' Dead, Says 'Complete Evacuation' Needed“ (англиски). Radio Free Europe/Radio Liberty. Посетено на 28 March 2022.
  186. ↑ Carlotta Gall (27 March 2022). „As the war in Ukraine moves into its second month, fears grow of Mariupol's fall to Russia“. The New York Times. Посетено на 29 March 2022.
  187. ↑ „Russia's invasion of Ukraine has destroyed a historic computer museum“. Engadget. 27 March 2022. Архивирано од изворникот на 28 March 2022.
  188. ↑ „Mariupol is 'in the hands' of Russia, mayor says“. The Week. 29 March 2022. Посетено на 29 March 2022.
  189. ↑ „Nearly 5,000 people killed in siege of Ukraine's Mariupol – mayor's office“. Reuters. 28 March 2022. Посетено на 28 March 2022.
  190. ↑ Празен навод (help)
  191. ↑ Schreck, Adam; Rosa, Andrea (6 April 2022). „Mariupol's dead put at 5,000 as Ukraine braces in the east“. Associated Press. Посетено на 6 April 2022.
  192. ↑ „Mariupol Mayor Cites 'Thousands' Dead, Says 'Complete Evacuation' Needed“. Radio Free Europe/Radio Liberty. 27 March 2022. Посетено на 28 March 2022.
  193. ↑ „Elfoglalták az oroszok a rettegett Azov-zászlóalj egyik bázisát“. Portfolio (унгарски). 28 March 2022.
  194. ↑ Clark, Mason; Barros, George; Stepanenko, Kateryna (29 March 2022). „Russian Offensive Campaign Assessment, March 29“. Institute for the Study of War. Посетено на 12 April 2022.
  195. ↑ Clark, Mason; Barros, George; Hird, Karolina (2 April 2022). „Russian Offensive Campaign Assessment, April 2“. Institute for the Study of War. Посетено на 12 April 2022.
  196. 1 2 „Azov Regiment believes Russian troops should have been stopped on Crimeas border“. Yahoo! News. 8 May 2022.
  197. ↑ „Russia Says Ukrainian Marines Surrendered En-Masse In Mariupol; Western Experts Call It Putin's Propaganda“. Eurasian Times. 6 April 2022. 267 Ukrainian marines from the 503rd Battalion of the Ukrainian Naval Forces opted to surrender in the encircled Mariupol
  198. 1 2 Clark, Mason; Stepanenko, Kateryna; Hird, Karolina (7 April 2022). „Russian Offensive Campaign Assessment, April 7“. Institute for the Study of War. Посетено на 12 April 2022.
  199. ↑ Saul, Jonathan (5 April 2022). „Foreign ship sinks in Mariupol after missile attacks, says flag registry“. The Globe and Mail.
  200. ↑ Mason Clark; Kateryna Stepanenko (8 April 2022). „Russian Offensive Campaign Assessment, April 8“. Institute for the Study of War. Посетено на 12 April 2022.
  201. ↑ Clark, Mason; Barros, George; Stepanenko, Kateryna; Hird, Karolina (9 April 2022). „Russian Offensive Campaign Assessment, April 9“. Institute for the Study of War. Посетено на 12 April 2022.
  202. ↑ Clark, Mason; Stepanenko, Kateryna; Hird, Karolina (10 April 2022). „Russian Offensive Campaign Assessment, April 10“. Institute for the Study of War. Посетено на 12 April 2022.
  203. ↑ Clark, Mason; Hird, Karolina; Barros, George (10 April 2022). „Russian Offensive Campaign Assessment, April 11“. Institute for the Study of War. Посетено на 12 April 2022.
  204. ↑ Emmanuel Peuchot (11 April 2022). „Ukraine Braces for Fall of Mariupol to Russia“. Moscow Times. Посетено на 11 April 2022.
  205. ↑ „It became known about the Marines handed over to the Ukrainian Armed Forces in Mariupol“. 24 Happenings. 11 April 2022. Архивирано од изворникот на 2022-04-11. Посетено на 2025-04-04. About 160 Marines surrendered to the Ukrainian Armed Forces (APU) in Mariupol.
  206. ↑ „Басурин сообщил об убийстве в Мариуполе командира 36-й бригады морской пехоты ВС Украины“ [Basurin announced the murder in Mariupol of the commander of the 36th Separate Marine Brigade of the Armed Forces of Ukraine] (руски). Tass. 17 April 2022. Посетено на 18 April 2022.
  207. ↑ „Russia Claims 1,000 Members of the 36th Marine Brigade Surrendered in Mariupol“. SOFREP. 14 April 2022. Посетено на 18 April 2022.
  208. ↑ Mason Clark; Kateryna Stepanenko; Karolina Hird (13 April 2022). „Russian Offensive Campaign Assessment, April 13“. Institute for the Study of War. Посетено на 18 April 2022.
  209. ↑ „Marines from 36th brigade break through to Azov fighters, defenders of Mariupol strengthen defense area“. Interfax-Ukraine. 13 April 2022. Посетено на 18 April 2022.
  210. ↑ George Grylls; Charlie Parker (12 April 2022). „Briton Aiden Aslin 'surrenders' in Mariupol as he runs out of food“. The Times. London. Посетено на 18 April 2022.
  211. ↑ Petr Ermilin (12 April 2022). „More than 1,000 Ukrainian Marines voluntarily surrendered in Mariupol“. Pravda. Посетено на 18 April 2022.
  212. ↑ Peter Graff; William Maclean; Cynthia Osterman (13 April 2022). „Russia says 1,026 Ukrainian marines surrendered in Mariupol“. Reuters. Посетено на 18 April 2022.
  213. ↑ Ronald Popeski; Robert Birsel (13 April 2022). „Chechen chief Kadyrov says over 1,000 Ukrainian marines surrender in Mariupol“. Reuters. Посетено на 18 April 2022.
  214. ↑ Elena Teslova (14 April 2022). „134 more Ukrainian servicemen surrendered in Mariupol: Russia“. Anadolu Agency. Посетено на 18 April 2022. This means a total of 1,160 Ukrainian soldiers and officers laid down their weapons in Mariupol on Wednesday
  215. ↑ Нестор Дим (13 April 2022). „орпіхи 36-ї бригади в Маріуполі: частина з'єдналася з "Азовом", частина – ішла на прорив, багато потрапили в полон“ [Nurses of the 36th Brigade in Mariupol: Some joined forces with Azov, some went on a breakthrough, many were taken prisoner]. Novynarnia (украински). Посетено на 27 April 2022.
  216. ↑ „Mariupol commercial sea port fully liberated from Azov regiment's Nazi fighters“. Tass. 13 April 2022. Посетено на 18 April 2022.
  217. ↑ Mason Clarke; George Barros (17 April 2022). „Russian Offensive Campaign Assessment, April 17“. Institute for the Study of War. Посетено на 18 April 2022.
  218. ↑ Aditi Sangal; Adrienne Vogt; Helen Regan; Matias Grez; Jeevan Ravindran; Laura Smith-Spark; Maureen Chowdhury; Mike Hayes (13 April 2022). „Ukrainian commanders defending Mariupol say their units were able to link up despite relentless attacks“. CNN. Посетено на 18 April 2022.
  219. ↑ „Mariupol defenders tell how the commander of marines fled the city“. Yahoo! News. 8 May 2022.
  220. ↑ Марк Ворошилов (12 April 2022). „'Потери просто сумасшедшие', – ВСУ уничтожили полный состав 810-й бригады морской пехоты из Феодосии ["The losses are just crazy" – the Armed Forces of Ukraine destroyed the entire composition of the 810th Brigade of Naval Infantry from Feodosia"]“. Диалог.UA [dialog.ua].
  221. ↑ Drozd, Yulia (15 April 2022). „Ukrainian commander issues urgent plea in Mariupol“ (англиски). ABC News. Архивирано од изворникот на 18 April 2022. Посетено на 18 April 2022.
  222. ↑ „Russian Tu-22M3 bombers strike Mariupol“. Ukrinform. 15 April 2022. Посетено на 18 April 2022.
  223. ↑ „'Fortress in a city': steel plant becomes Ukrainian hold-out in Mariupol“. The Guardian. 15 April 2022. Посетено на 18 April 2022.
  224. ↑ Kagan, Frederick; Stepanenko, Kateryna; Hird, Karolina (16 April 2022). „Russian Offensive Campaign Assessment, April 16“. Institute for the Study of War. Посетено на 18 April 2022.
  225. ↑ Adam Schreck; Mystyslav Chernov (18 April 2022). „Ukrainian defenders in Mariupol defy surrender-or-die demand“. Associated Press. Посетено на 18 April 2022.
  226. ↑ „Ukraine war: Mariupol defenders will fight to the end says PM“. BBC News. 18 April 2022. Посетено на 18 April 2022.
  227. ↑ Clarke, Mason; Barros, George; Hird, Karolina (20 April 2022). „Russian Offensive Campaign Assessment, April 20“. Institute for the Study of War. Посетено на 20 April 2022.
  228. ↑ „Russia bombards Mariupol steel plant as fighting moves to Ukraine's east“. PBS NewsHour. 20 April 2022.
  229. ↑ Schreck, Adam (21 April 2022). „Putin claims Mariupol win but won't storm Ukrainian holdout“ (англиски). Associated Press. Посетено на 21 April 2022.
  230. ↑ „Putin calls off plan to storm Mariupol plant, opts for blockade instead“ (англиски). Reuters. 21 April 2022. Посетено на 21 April 2022.
  231. ↑ Yvette Tan (21 April 2022). „Steelworks battle was militarily irrelevant to Russia – former armed forces chief“. BBC News. Посетено на 25 April 2022.
  232. ↑ Michael Schwirtz (22 April 2022). „Inside Azovstal Plant, Ukrainian Sergeant Prays for Rescue“. Yahoo! News. Архивирано од изворникот на 26 April 2022. Посетено на 22 April 2022.
  233. ↑ Tondo, Lorenzo (2022-04-22). „Fears for hundreds of civilians trapped in Mariupol steel plant“. The Guardian (англиски). ISSN 0261-3077. Посетено на 2023-07-29.
  234. ↑ David Keyton; Yesica Fisch (23 April 2022). „Ukraine battered again; Zelenskyy says US officials to visit“. Associated Press. Посетено на 25 April 2022.
  235. ↑ Frederick W. Kagan; Kateryna Stepanenko; Karolina Hird (23 April 2022). „Russian Offensive Campaign Assessment, April 23“. Institute for the Study of War. Посетено на 25 April 2022.
  236. 1 2 Connor Sephton (23 April 2022). „Ukraine war: A dozen crack Russian military units redeployed from Mariupol as Kyiv claims to have rearmed blockaded district with daring night-time helicopter drop“ (англиски). Sky News. Посетено на 23 April 2022.
  237. ↑ Mason Clarke; Kateryna Stepanenko (24 April 2022). „Russian Offensive Campaign Assessment, April 23“. Institute for the Study of War. Посетено на 25 April 2022.
  238. ↑ Schwirtz, Michael (2022-05-19). „Ukrainians in Mariupol's Steel Plant Are Holding On, a Commander Tells the Times - The New York Times“. The New York Times. Архивирано од изворникот на 2022-05-19. Посетено на 2023-07-28.
  239. ↑ Tim Lister; Olga Voitoivych (28 April 2022). „Mariupol steel plant suffers "heaviest airstrikes so far," Ukrainian official says“. CNN. Посетено на 3 May 2022.
  240. ↑ Tim Lister (29 April 2022). „600 injured in recent bombing of Azovstal steel plant, Mariupol mayor says“. CNN. Посетено на 3 May 2022.
  241. ↑ „Ukraine: UN-Red Cross operation underway to evacuate civilians from stricken Mariupol plant“. UN News (англиски). 1 May 2022. Архивирано од изворникот на 2022-05-01. Посетено на 2 May 2022.
  242. ↑ „Go inside the civilian evacuation of Mariupol's besieged Azovstal steel plant“ (англиски). ABC News. 1 May 2022. Посетено на 2 May 2022.
  243. ↑ Tiffany Wertheimer (1 May 2022). „Ukraine latest news: Safe passage for civilians to leave Mariupol under way – UN“ (англиски). BBC News. Посетено на 2 May 2022.
  244. ↑ „Mariupol civilians leave besieged Azovstal steelworks“ (англиски). BBC News. 30 April 2022. Посетено на 2 May 2022.
  245. ↑ Thomas, Trisha (30 April 2022). „Wives of Mariupol defenders appeal for soldiers' evacuation“ (англиски). ABC News. Посетено на 2 May 2022.
  246. ↑ „At least 100 civilians evacuated from Azovstal plant in Mariupol, Zelenskyy says“ (англиски). ABC News. 1 May 2022. Посетено на 2 May 2022.
  247. ↑ David Vergun (2 May 2022). „Russians Make Minimal Progress in the Donbas, DOD Official Says“. U.S. Department of Defense. Посетено на 3 May 2022.
  248. ↑ Matt Seyler (2 May 2022). „Russians leaving Mariupol, progress in Donbas 'minimal at best': US“. ABC News. Посетено на 3 May 2022.
  249. ↑ „Russian troops begin to storm Azovstal plant“ (англиски). Ukrinform. 3 May 2022. Посетено на 5 May 2022.
  250. ↑ „Ukraine war: Zelensky plea as Russians seek Mariupol endgame“. BBC News. 4 May 2022.
  251. ↑ „Russians break into the Azovstal plant in Mariupol – sources“. Ukrayinska Pravda (англиски). Посетено на 5 May 2022.
  252. ↑ „Russian troops enter Azovstal plant, top Ukrainian lawmaker says“. Reuters. 5 May 2022.
  253. ↑ „Ukraine war: 300 civilians evacuated from Mariupol after Russia opens humanitarian corridors“. Sky News. 5 May 2022.
  254. ↑ „'Seemed like goodbye': Mariupol defenders make their stand“. Associated Press. 5 May 2022.
  255. ↑ „Ukraine loses contact with Azovstal defenders as Russian troops storm steelworks“. The Daily Telegraph. 5 May 2022.
  256. ↑ „Fresh Rescue Efforts Under Way at Ukraine's Azovstal Steel Plant“. The Wall Street Journal. 6 May 2022.
  257. ↑ „Ukraine says all women, children and elderly out of besieged Azovstal plant“ (англиски). Deutsche Welle. 7 May 2022. Посетено на 7 May 2022.
  258. ↑ Toman, Siobhan (7 May 2022). „Women, children, elderly out of besieged plant – Ukraine“ (англиски). BBC News. Посетено на 7 May 2022.
  259. ↑ Lister, Tim; Presniakova, Julia; Voitovych, Olga (7 May 2022). „'All women, children and elderly' have been evacuated from Azovstal, Ukrainian government says“. CNN. Посетено на 7 May 2022.
  260. ↑ „'Hellish reality show': Trapped Mariupol fighter pleads for help“ (англиски). Al Jazeera. 8 May 2022. Посетено на 8 May 2022.
  261. ↑ „Donetsk People's Republic Leader Holds Victory Day Parade in Mariupol“. Northern Territory News (англиски). Архивирано од изворникот на 17 May 2022. Посетено на 10 May 2022.
  262. ↑ „Intelligence officers explain why Azovstal exit was not a surrender“. Yahoo! News (англиски). 9 June 2022. Посетено на 2022-09-21.
  263. ↑ „Live: Nearly two-thirds of Kyiv's 3.5 million residents have now returned to the city“. Euronews. 10 May 2022.
  264. ↑ „Kyiv says over 1,000 Ukraine fighters still in Azovstal plant“. Al Arabiya English (англиски). 10 May 2022. Посетено на 15 May 2022.
  265. ↑ Stepanenko, Kateryna; Hird, Karolina; Kagan, Frederick W. (12 May 2022). „Russian Offensive Campaign Assessment, May 12“. Institute for the Study of War. Посетено на 16 May 2022.
  266. ↑ Stepanenko, Kateryna; Kagan, Frederick W. (13 May 2022). „Russian Offensive Campaign Assessment, May 13“. Institute for the Study of War. Посетено на 16 May 2022.
  267. ↑ „'They came out of Azovstal with a white flag'; Negotiations are underway“. B92. 16 May 2022.
  268. ↑ „Azovstal defenders appear to signal end of siege“. The Jerusalem Post (англиски). 16 May 2022. Посетено на 15 May 2022.
  269. ↑ „Longest battle of war ends as Ukrainian troops evacuated from Azovstal steel mill in Mariupol“. The Sydney Morning Herald (англиски). 17 May 2022.
  270. ↑ „Azovstal siege ends as hundreds of Ukrainian fighters surrender“ (англиски). Reuters. 2022-05-17. Архивирано од изворникот на 17 May 2022. Посетено на 2022-05-17.
  271. ↑ „Ukraine: ICRC registers hundreds of prisoners of war from Azovstal plant“. International Committee of the Red Cross. 19 May 2022. Посетено на 21 May 2022.
  272. ↑ „Russian Offensive Campaign Assessment, May 18“. Institute for the Study of Warfare. 18 May 2022. Посетено на 19 May 2022.
  273. ↑ Ljunggren, David (21 May 2022). „Russia shows video of Azovstal defenders surrendering“. Reuters.
  274. ↑ „На "Азовстали" сдался командир батальона "Азов"“. RBK Group. 20 May 2022.
  275. ↑ „Russia says 959 Ukrainian fighters surrendered from Azovstal so far“. Reuters. 18 May 2022.
  276. ↑ `„Russia says 771 more Ukrainian soldiers surrender at Azovstal steel plant“. Xinhua News Agency.
  277. ↑ „War in Ukraine: Kyiv orders Azovstal troops to stop fighting, Russia claims control of Mariupol“. Le Monde. 20 May 2022.
  278. ↑ „Russia says civil vessels may use Mariupol port, mine danger lifted“. Reuters. 26 May 2022. Посетено на 27 May 2022.
  279. ↑ „Russia scrubs Mariupol's Ukrainian identity, builds on death“. Associated Press. 23 December 2022. Посетено на 26 January 2023.
  280. ↑ „Russian Offensive Campaign Assessment, May 23“. Institute for the Study of Warfare. 23 May 2022. Посетено на 25 May 2022.
  281. ↑ „Hidden militants detained at Azovstal“. 26 May 2022. Архивирано од изворникот на 26 May 2022. Посетено на 26 May 2022.
  282. ↑ „В ДНР заявили об ударе ВСУ по колонии с военнопленными в Еленовке. Сообщается о 53 погибших“ [The DPR announced the strike of the Armed Forces of Ukraine on the colony with prisoners of war in Yelenovka. 53 deaths reported]. Meduza (руски). Посетено на 29 July 2022.
  283. ↑ „Масова загибель українських полонених в Оленівці. Що відомо“ [Mass death of Ukrainian prisoners in Olenivka. What is known] (украински). BBC News Україна. Посетено на 29 July 2022.
  284. ↑ Lister, Tim; Kesaieva, Julia; Pennington, Josh (30 July 2022). „Ukrainian President Volodymyr Zelensky says prison attack 'deliberate war crime by the Russians,' as Russia blames Ukraine“ (англиски). CNN. Посетено на 30 July 2022.
  285. ↑ „Украина обвиняет Россию в ударе по колонии в Еленовке и гибели пленных“ [Ukraine accuses Russia of attacking the colony in Yelenovka and killing prisoners] (руски). Radio Free Europe/Radio Liberty. Посетено на 29 July 2022.
  286. ↑ Ljunggren, David (22 September 2022). „Russia frees 215 Ukrainians held after Mariupol battle, Ukraine says“. Reuters.
  287. ↑ „Ukrainians celebrate prisoner swap as Russian nationalists fume“. Financial Times. 22 September 2022.
  288. ↑ „"Помилявся я". Мер Маріуполя Вадим Бойченко про те, чому вважав, що війни не буде, ситуацію в місті, дії окупантів, фільтраційні табори та масові поховання — велике інтервʼю“. babel.ua. 24 May 2022.
  289. ↑ „Вадим Бойченко: Что может быть хуже ада? А оно есть, и эта крепость называется "Азовсталь"“. Украинская правда.
  290. ↑ „Очільник патрульної поліції Маріуполя Михайло Вершинін: "Мої підлеглі евакуйовували жінок з розбитого після авіаудару пологового. Хтось ніс поранену вагітну, хтось – дитину, синю від холоду"“. Цензор.НЕТ. 3 April 2022.
  291. ↑ „"Российские офицеры говорили: "Не знаем, что тут делаем. Чувствуем себя фашистами"» Интервью главы Мариуполя Вадима Бойченко — об оккупации, новом "мэре" города из ДНР и блокаде «Азовстали"“. Meduza.
  292. ↑ Lonas, Lexi (30 April 2022). „Ukrainian parliament warns Mariupol residents endangered by 'medieval living conditions' amid siege“. The Hill. Посетено на 6 June 2022.
  293. ↑ „ВОЗ готовится к вспышкам холеры в Мариуполе. Что это значит для России?“ [WHO prepares for cholera outbreaks in Mariupol. What does this mean for Russia?] (руски). BBC. 20 May 2022. Посетено на 6 June 2022.
  294. ↑ Peseckyte, Giedre (18 May 2022). „Cholera outbreak: A new health concern in war-torn Ukraine“. Euractiv. Посетено на 6 June 2022.
  295. ↑ Thebault, Reis (6 June 2022). „Cholera fears prompt quarantine in Mariupol, official says“. The Washington Post. Посетено на 6 June 2022.
  296. ↑ „Ukraine reports deaths of 24 more children in Mariupol“. Reuters. 11 June 2022.
  297. ↑ Sribnians'ka, Kseniia (6 June 2022). „Епідемія холери та інших хвороб загрожують не лише Маріуполю: що кажуть медики“ [The cholera epidemic threatens more than just Mariupol, doctors say]. Apostrof (украински). Посетено на 6 June 2022.
  298. ↑ „Russian army loses 450 invaders killed in Mariupol in past week“. www.ukrinform.net. 27 May 2023.
  299. ↑ „Strike on ammo depots near Mariupol: 100 Russians killed, over 400 wounded“. www.ukrinform.net. 29 May 2023.
  300. ↑ „Russia to hand over bodies of 152 Ukrainian soldiers from Mariupol steelworks“. La Prensa Latina. Memphis. EFE. 31 May 2022. Архивирано од изворникот на 2022-05-31. Посетено на 31 May 2022.
  301. ↑ „Russia to hand over bodies of Ukrainian fighters from Azovstal“. The Daily Telegraph. 31 May 2022. Посетено на 31 May 2022.
  302. ↑ „Scores of Ukraine Azovstal Fighters' Bodies Still in Mariupol, Ex-Commander Says“. Посетено на 12 June 2022. “Maksym Zhorin said that under the terms of a recent exchange, around 220 bodies of those killed in Azovstal had already been sent to Kyiv but "just as many bodies still remain in Mariupol".
  303. ↑ „Ukraine returns 64 bodies of fallen Azovstal defenders“. 14 June 2022. Посетено на 14 June 2022.
  304. ↑ „Ukraine Returns Bodies Of Another 35 Killed Defenders – Intelligence“. Посетено на 21 June 2022.
  305. ↑ „17 Ukrainian defenders were released from captivity“. 28 June 2022. Посетено на 28 June 2022.
  306. ↑ „UA Losses“. ualosses.org.
  307. ↑ „State Investigation Bureau served serviceman who surrendered 277 marines in Mariupol with notice of suspicion“. Ukrainska Pravda.
  308. ↑ Koval, Mykhailo. „Speech of First Deputy to the Secretary of the NSDC of Ukraine Mykhailo Koval at the session of the Verkhovna Rada of Ukraine commemorating the fifth anniversary of Russia's armed aggression against Ukraine“. National Security and Defense Council of Ukraine. Посетено на 2 May 2023.
  309. ↑ „Оборона Маріуполя: ЗСУ знищили щонайменше 6 500 загарбників“. www.ukrinform.ua. 15 July 2022.
  310. ↑ „Russia suffers losses of 75% on Black Sea fleet coastal defence brigade, Ukraine claims“. The Guardian. 19 April 2022. Посетено на 25 April 2022.
  311. ↑ George Grylls (22 March 2022). „A dozen elite Russian soldiers have been killed by Ukrainians in fight for Mariupol“. The Times. London. Посетено на 25 April 2022.
  312. ↑ „Russia says Azovstal siege is over, shows video of defenders surrendering“. Yahoo! News. 20 May 2022.
  313. ↑ Ellyatt, Holly (21 December 2023). „'I am a mother and cannot bring my son home': Thousands of Ukrainian POWs are missing months after capture“. CNBC.
  314. ↑ Moscow, Isabel Coles in Kyiv, Ukraine and Ann M. Simmons in (2022-06-08). „Russia Takes Captured Ukrainian Fighters From Mariupol to Its Territory“. The Wall Street Journal (англиски). ISSN 0099-9660. Посетено на 2022-06-16.
  315. ↑ „Ukraine says 1,170 civilians have been killed in Mariupol since Russian invasion“. Reuters. 9 March 2022. Архивирано од изворникот на 10 March 2022. Посетено на 18 March 2022.
  316. ↑ „Ukraine's Mariupol says 1,582 civilians killed by Russian shelling and blockade“. Reuters. 11 March 2022. Архивирано од изворникот на 11 March 2022. Посетено на 11 March 2022.
  317. ↑ Asrar, Nadim; Uras, Umut; Marsi, Federica (12 March 2022). „Ukraine latest updates: 2,187 residents killed in Mariupol“. Al Jazeera. Архивирано од изворникот на 14 March 2022. Посетено на 14 March 2022.
  318. ↑ „Over 2,500 Mariupol residents killed so far in war – Ukrainian presidential advisor“. Reuters. 14 March 2022. Архивирано од изворникот на 14 March 2022. Посетено на 14 March 2022.
  319. ↑ „Russian forces shoot at civilians in Hostomel“. India Today. 15 March 2022. Архивирано од изворникот на 15 March 2022. Посетено на 15 March 2022.
  320. ↑ Santora, Marc; Hopkins, Valerie (15 March 2022). „Officials in Mariupol struggle to account for the dead“. The New York Times. ISSN 0362-4331. Архивирано од изворникот на 15 March 2022. Посетено на 16 March 2022.
  321. 1 2 Chernov, Mstyslav; Maloletka, Evgeniy; Hinnant, Lori (16 March 2022). „'Why? Why? Why?' Ukraine's Mariupol descends into despair“ (англиски). Mariupol, Ukraine: ABC News. Associated Press. Архивирано од изворникот на 17 March 2022. Посетено на 18 March 2022.
  322. 1 2 Yuras Karmanau; Adam Schreck; Cara Anna (12 April 2022). „Mariupol mayor says siege has killed more than 10K civilians“. Associated Press. Посетено на 12 April 2022.
  323. 1 2 „Russia-Ukraine war: 21,000 civilians killed, Mayor of Mariupol estimates“. The Jerusalem Post. 13 April 2022. Посетено на 18 April 2022.
  324. ↑ „At least 22,000 civilians killed in Mariupol – mayor's adviser“ (англиски). Interfax-Ukraine. Посетено на 2022-06-17.
  325. ↑ „87,000 documented deaths in Mariupol, – media report“. Bykvu. 29 August 2022. Архивирано од изворникот на 2023-11-28. Посетено на 13 December 2022.
  326. ↑ „Russia scrubs Mariupol's Ukraine identity, builds on death“ (англиски). Associated Press. 2022-12-22. Посетено на 2022-12-24.
  327. ↑ Human Rights Watch/SITU/Truth Hounds, “Our City Was Gone” Russia’s Devastation of Mariupol, Ukraine, p. 147: "Врз основа на проценка на сателитски снимки и анализа на фотографии и видео, проценуваме дека најмалку 10.284 луѓе биле погребани на четири гробишта во градот и на гробиштата Манхуш помеѓу март 2022 и февруари 2023 година. Исто така, проценуваме дека околу 2.250 луѓе би умреле од причини кои не се поврзани со војната во Мариупол во тој период, што значи дека градот забележал најмалку 8.034 смртни случаи над стапката на мирнодопски услови. Не можеме да утврдиме колку од закопаните во градот биле цивили или воен персонал, или колкумина биле убиени како резултат на незаконски напади
  328. ↑ „President of the Federation of Greek Associations of Ukraine cries for help“. Neos Kosmos. 14 March 2022. Посетено на 13 June 2022.
  329. ↑ Vega, María R. Sahuquillo, Luis de (6 March 2022). „Russian forces exert stranglehold on Mariupol after failure of ceasefire“. El País English Edition. Архивирано од изворникот на 9 March 2022. Посетено на 10 March 2022.
  330. ↑ Mangan, Dan (7 March 2022). „U.S. is collecting evidence of possible Russian war crimes in Ukraine“. CNBC. Архивирано од изворникот на 9 March 2022. Посетено на 7 March 2022.
  331. ↑ „Live updates: Zelenskyy vows to keep negotiating with Russia. The latest developments on the Russia-Ukraine war: (Section titled "Geneva" NOTE there are two sections with the same name— "Geneva" SEE THE FIRST)“. Associated Press. 14 March 2022. Архивирано од изворникот 14 March 2022. Посетено на 14 March 2022.
  332. ↑ Ruslan Rehimov (16 March 2022). „Russians holding 400 hostage at captured Mariupol hospital: Ukraine deputy premier“. Anadolu Agency. Архивирано од изворникот на 16 March 2022. Посетено на 16 March 2022.
  333. 1 2 Lorenzo Tondo; Isobel Kosiw (16 March 2022). „Ukrainian officials accuse Russia of shelling civilians fleeing Mariupol“. The Guardian. Архивирано од изворникот на 16 March 2022. Посетено на 16 March 2022.
  334. 1 2 Patel-Carstairs, Sunita (18 March 2022). „Ukraine war: Videos show apocalyptic destruction in Mariupol as Russia says it is 'tightening its encirclement'“. Sky News. Архивирано од изворникот на 20 March 2022. Посетено на 20 March 2022.
  335. ↑ Carey, Andrew; Presniakova, Yulia; Atay Alam, Hande (22 March 2022). „Russian forces stole buses driving to rescue people from Mariupol, Ukraine says“ (англиски). CNN. Архивирано од изворникот на 24 March 2022. Посетено на 25 March 2022.
  336. ↑ Beals, Monique (23 March 2022). „Ukraine: Russia seized rescue workers trying to deliver food to Mariupol“. The Hill (англиски). Посетено на 29 March 2022.
  337. ↑ „Zelensky says 100,000 still trapped in Mariupol, facing 'inhumane conditions'“ (англиски). France 24. 22 March 2022. Архивирано од изворникот на 24 March 2022. Посетено на 25 March 2022.
  338. ↑ „Ukraine: No 'plan B' for evacuation of shattered Mariupol, say humanitarians, as Friday attempt fails“. UN News. 1 April 2022. Архивирано од изворникот на 2022-04-01. Посетено на 2025-04-04.
  339. ↑ „Ukraine: More than 170 civilians evacuated from Azovstal and Mariupol area in third safe passage operation“. International Committee of the Red Cross. 8 May 2022. Посетено на 21 May 2022.
  340. ↑ „Putin's Mariupol Massacre is one of the 21st century's worst war crimes“ (англиски). Atlantic Council. 2022-05-25. Посетено на 2022-06-27.
  341. ↑ Cowburn, Ashley (31 March 2022). „Russian general dubbed 'butcher of Mariupol' among new list of sanctions announced by Liz Truss“. The Independent. Посетено на 21 July 2022.
  342. ↑ Brown, Lee (24 March 2022). „Russian 'Butcher of Mariupol' blamed for worst Ukraine war atrocities“. New York Post. Посетено на 21 July 2022.
  343. ↑ Brown, Lee (24 March 2022). „Russian 'Butcher of Mariupol' blamed for worst Ukraine war atrocities“. New York Post. Посетено на 21 July 2022.
  344. ↑ Balevic, Katie. „Zelenskyy accuses Russian troops of 'direct strike' that wrecked a Mariupol maternity hospital, pleads to 'close the sky right now'“. Business Insider. Архивирано од изворникот на 10 March 2022. Посетено на 9 March 2022.
  345. ↑ „Ukraine war: Aftermath of Mariupol hospital shelling“. Sky News. Архивирано од изворникот на 10 March 2022. Посетено на 9 March 2022.
  346. ↑ AFP (10 March 2022). „EU condemns Russian bombing of Mariupol maternity hospital as a 'war crime'“. The Times of Israel. Архивирано од изворникот на 13 March 2022. Посетено на 11 March 2022.
  347. ↑ Osborne, Samuel (10 March 2022). „Ukraine war: Russia says claim it bombed children's hospital is 'fake news'“. Sky News. Архивирано од изворникот на 10 March 2022. Посетено на 10 March 2022.
  348. ↑ „Что заявили главы МИД России и Украины после переговоров. Главное“. Meduza (руски). 10 March 2022. Архивирано од изворникот на 10 March 2022. Посетено на 10 March 2022.
  349. ↑ Trevelyan, Mark (10 March 2022). „Russia shifts stance on hospital bombing that sparked world outrage“. Reuters. Архивирано од изворникот на 10 March 2022. Посетено на 10 March 2022.
  350. 1 2 „'Ukrainian propaganda': Russia says pic of pregnant woman in hospital attack is 'fake'“. LBC. Архивирано од изворникот на 10 March 2022. Посетено на 10 March 2022.
  351. ↑ Macaluso, Nora (16 March 2022). „Social Media Posts Misrepresent Victims of Hospital Bombed in Mariupol“. FactCheck.org. Annenberg Public Policy Center of the University of Pennsylvania. Архивирано од изворникот на 23 March 2022. Посетено на 20 March 2022.
  352. ↑ „Ukraine war: Pregnant woman and baby die after hospital shelled“. BBC News. 14 March 2022. Архивирано од изворникот на 14 March 2022. Посетено на 14 March 2022.
  353. ↑ „Pregnant woman and baby die after attack on hospital in Mariupol“. The Guardian. The Associated Press in Mariupol, Ukraine. 14 March 2022. Архивирано од изворникот на 22 March 2022. Посетено на 20 March 2022.
  354. ↑ Feenstra, Willem; Sabel, Pieter; Verwiel, Erik (17 March 2022). „De foto's bij het bombardement op het ziekenhuis in Marioepol zouden volgens de Russen in scène zijn gezet. Wat klopt er van hun bewijzen?“. de Volkskrant (холандски). Архивирано од изворникот на 24 March 2022. Посетено на 18 March 2022.
  355. ↑ „Russia: Authorities launch witch-hunt to catch anyone sharing anti-war views“. Amnesty International. 30 March 2022.
  356. ↑ „Top Russian Journalist Defiant in Face of Fake News Investigation“. Voice of America. 23 March 2022.
  357. ↑ Andy Hayes (16 March 2022). „Ukraine war: Mariupol theatre where 'hundreds of people sheltering' bombed by Russian forces, officials claim“. Sky News. Архивирано од изворникот на 16 March 2022. Посетено на 16 March 2022.
  358. ↑ James Mackenzie; Natalia Zinets; Oleksandr Kozhukhar (17 March 2022). „Shells hit theatre sheltering Ukraine civilians, Biden calls Putin a war criminal“. Reuters. Архивирано од изворникот на 19 March 2022. Посетено на 17 March 2022.
  359. ↑ Victoria Butenko; Olga Voitovych; Andrew Carey; James Frater; Jeevan Ravindran (17 March 2022). „Survivors emerge from rubble of Mariupol theater bombed by Russia“. CNN. Архивирано од изворникот на 23 March 2022. Посетено на 18 March 2022.
  360. ↑ „Ukraine theatre hit by airstrike where hundreds were sheltering had 'children' written on pavement in Russian“. The Independent. 18 March 2022. Архивирано од изворникот на 21 March 2022. Посетено на 18 March 2022.
  361. ↑ „Ukraine: Mariupol city council claims Russia destroys crowded theater — live updates“. Deutsche Welle. 16 March 2022. Архивирано од изворникот на 16 March 2022. Посетено на 16 March 2022.
  362. ↑ „В Мариуполе ракета разрушила здание драмтеатра. Власти заявляют, что сотни людей использовали его как убежище“. Meduza (руски). 16 March 2022. Архивирано од изворникот на 16 March 2022. Посетено на 16 March 2022.
  363. ↑ „Russia-Ukraine war: Survivors emerge from bombed Mariupol theatre“. The Independent. 17 March 2022. Архивирано од изворникот на 23 March 2022. Посетено на 18 March 2022.
  364. ↑ „130 Rescued in Ukrainian Theater Bombing, Search for Missing Continues“. Voice of America. 18 March 2022. Архивирано од изворникот на 19 March 2022. Посетено на 18 March 2022.
  365. ↑ „AP evidence points to 600 dead in Mariupol theater airstrike“ (англиски). Associated Press. 4 May 2022. Посетено на 15 May 2022.
  366. ↑ Wall, Mike (9 March 2022). „Russia-Ukraine invasion updates / Satellite photos of Mariupol, Ukraine show damage from Russian attacks: Grocery stores, homes and shopping centers have gone up in smoke“. space.com. Future US, Inc. Архивирано од изворникот на 13 March 2022. Посетено на 15 March 2022.
  367. ↑ Aloisi, Silvia (18 March 2022). „Shattered dreams“. Reuters. Архивирано од изворникот на 23 March 2022. Посетено на 18 March 2022.
  368. ↑ Klimov, Pavel; Popeski, Ron (18 March 2022). „Mariupol, on the front line of Ukraine's war“ (англиски). Mariupol, Ukraine: Reuters. Архивирано од изворникот на 20 March 2022. Посетено на 19 March 2022.
  369. ↑ Bachega, Hugo; Popovych, Maksym (16 March 2022). „Ukraine war: Infection and hunger as hundreds hide in Mariupol cellar“. BBÇ News. Архивирано од изворникот на 23 March 2022. Посетено на 19 March 2022.
  370. ↑ Mason, Clark; Barros, George; Stepanenko, Kateryna (16 March 2022). „Russian Offensive Campaign Assessment, March 16“ (англиски). ISW – Institute for the Study of War. Архивирано од изворникот на 23 March 2022. Посетено на 19 March 2022.
  371. ↑ Boffey, Daniel; Tondo, Lorenzo (18 March 2022). „Fighting reaches central Mariupol as shelling hinders rescue attempts: Russia claims to be 'tightening noose' around south-eastern port city as thousands still stranded“. The Guardian (англиски). Brussels, Belgium; Lviv, Ukraine. Архивирано од изворникот на 23 March 2022. Посетено на 21 March 2022.
  372. ↑ „Russians push deeper into port city of Mariupol as locals plead for help: "Children, elderly people are dying"“. CBS News. 19 March 2022. Архивирано од изворникот на 23 March 2022. Посетено на 19 March 2022.
  373. ↑ „Ukraine retakes control of two Russian-occupied towns“. The Jerusalem Post (англиски). Посетено на 28 March 2022.
  374. ↑ Nathan Hodge; Julia Presniakova (28 March 2022). „Mariupol mayor says Ukrainian city 'in the hands of the occupiers'“. CNN. Посетено на 28 March 2022.
  375. ↑ „Ukraine War: Report of Mariupol chemical attack sparks US, UK concern“. BBC News. 12 April 2022. Посетено на 12 April 2022.
  376. ↑ Christina Wilkie (12 April 2022). „Pentagon monitoring reports of possible Russian chemical weapons attack in Mariupol“. CNBC. Посетено на 25 April 2022.
  377. ↑ Hall, Sam (11 April 2022). „'We are holding back the horde': Mariupol fighters battle on weeks after experts said city would fall“. The Daily Telegraph. Посетено на 10 May 2022. the Azov regiment said in a statement on their Telegram channel that Russian forces appeared to have used chemical weapons. “Russian occupation forces used a poisonous substance of unknown origin against Ukrainian military and civilians in the city of Mariupol, which was dropped from an enemy drone. “The victims have respiratory failure … the effects of the unknown substance are being clarified.” The claim could not immediately be verified
  378. ↑ „Ukraine War: US 'deeply concerned' at report of Mariupol chemical attack“. BBC News. 12 April 2022. Посетено на 27 April 2022.
  379. ↑ Sabbagh, Dan (12 April 2022). „Did Russia really use chemical weapons in Ukraine? Experts are sceptical“. The Guardian. Архивирано од изворникот на 19 April 2022. Посетено на 19 April 2022.
  380. ↑ Boyle, Danny (12 April 2022). „Tuesday morning news briefing: Vladimir Putin 'uses chemical weapons'“. The Daily Telegraph. Посетено на 10 May 2022. The city's Azov regiment is said to have fallen ill after a "poisonous substance of unknown origin" was reportedly dropped on them from a Russian drone. It came hours after Mariupol's mayor said more than 10,000 civilians have died in the Russian siege of his city and the death toll could surpass 20,000. Britain is increasingly worried that Russia could use white phosphorus munitions, which cause horrific burns.Boyle, Danny (12 April 2022). "Tuesday morning news briefing: Vladimir Putin 'uses chemical weapons'". The Daily Telegraph. Retrieved 10 May 2022. The city's Azov regiment is said to have fallen ill after a "poisonous substance of unknown origin" was reportedly dropped on them from a Russian drone. It came hours after Mariupol's mayor said more than 10,000 civilians have died in the Russian siege of his city and the death toll could surpass 20,000. Britain is increasingly worried that Russia could use white phosphorus munitions, which cause horrific burns.
  381. ↑ Празен навод (help)
  382. ↑ Chernov, Mstyslav (22 March 2022). „20 Days in Mariupol“. Associated Press. Архивирано од изворникот на 24 March 2022. Посетено на 22 March 2022.
  383. ↑ Schwirtz, Michael (21 April 2022). „Inside the Azovstal plant, a Ukrainian sergeant prays for rescue“. The New York Times (англиски). ISSN 0362-4331. Посетено на 21 April 2022.
  384. ↑ Trofimov, Yaroslav; Maidenberg, Micah; FitzGerald, Drew (2022-07-16). „Ukraine Leans on Elon Musk's Starlink in Fight Against Russia“. Wall Street Journal (англиски). ISSN 0099-9660. Посетено на 2023-09-09.
  385. ↑ Coalson, Robert (29 March 2022). „'Military Brainwashing': Russian State TV Pulls Out The Stops To Sell Kremlin's Narrative On The War In Ukraine“. Radio Free Europe/Radio Liberty.
  386. ↑ „Propaganda War Over Mariupol's Destruction Is Only Just Starting“. Bloomberg. 22 April 2022.
  387. ↑ „'No one showed him the empty pits' Putin visits Mariupol for the first time since Russia destroyed and then annexed the city“. Meduza (англиски). Посетено на 2023-03-21.
  388. ↑ „Ukraine war: Russian tanks fire on residential building in Mariupol“ (англиски). Sky News. Посетено на 2023-03-21.
  389. ↑ „Video shows Russian tank attacking Mariupol apartments as satellite images show devastation“ (англиски). ABC News. 2022-03-13. Посетено на 2023-03-21.
  390. ↑ „"Ударили по штабу тяжелым снарядом и разбили его" Как артиллеристы поддерживают атаки на Авдеевку“. Izvestya (руски). 20 March 2023. Архивирано од изворникот на 2023-03-21. 'Don' describes the power of shells against concrete fortifications as follows: during the fighting for Mariupol, where "Tulips" were used during the destruction phase of an encircled enemy grouping, one or two precise hits destroyed whole segments of nine-storey buildings. The officer uses the word "folded" – this is the term used to describe the collapse of the structure of prefabricated multi-storey buildings from powerful explosions or hits to the supporting structures.
  391. ↑ Graham-Harrison, Emma; Dyke, Joe (24 March 2022). „How Russia is using tactics from the Syrian playbook in Ukraine“. The Guardian.
  392. ↑ Parker, Claire (31 March 2022). „Russia's Ukraine war builds on tactics it used in Syria, experts say“. The Washington Post.
  393. ↑ „'20 Days in Mariupol' wins best documentary Oscar, a first for AP and PBS' 'Frontline'“. AP News. 11 March 2024.

Надворешни врски

[уреди | уреди извор]
Преземено од „https://mk.wikipedia.org/w/index.php?title=Опсада_на_Мариупол&oldid=5574905“