Оздолени

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето
Оздолени
Викиекспедиција Дебарца 199.jpg

Поглед на селото Оздолени

Оздолени is located in Македонија
Оздолени
Местоположба на Оздолени во Македонија
Координати 41°19′54″N 20°51′1″E / 41.33167° СГШ; 20.85028° ИГД / 41.33167; 20.85028Координати: 41°19′54″N 20°51′1″E / 41.33167° СГШ; 20.85028° ИГД / 41.33167; 20.85028
Регион Logo of Southwestern Region, North Macedonia.svg Југозападен
Општина Coat of arms of Debarca Municipality.svg Дебарца
Област Дебарца
Население 47[1] жит.
(поп. 2002)
Пошт. бр. 6344
Повик. бр. 046
Надм. вис. 1.055 м
Слава Ѓурѓовден
Commons-logo.svg Оздолени на Ризницата


Оздолени — село во Општина Дебарца, во областа Дебарца, во околината на градот Охрид.

Етимологија[уреди | уреди извор]

Според искажувањата на постарите луѓе, селото Оздолени, името го добило според тоа што жителите на ова село се дојдени одоздола, односно од старата локација која се наоѓала на Брест.[2]

Географија и местоположба[уреди | уреди извор]

Селото Оздолени се наоѓа во Средна Дебарца, на 33 километри северно од градот Охрид, на 4 километри источно од магистралниот пат Охрид-Кичево-Скопје. Селото е сместено на 1.055 метри надморска височина, на западното подножје на Илинска Планина.

Од северната, источната и јужната страна е заградено со ридовите Бошков Рид (1.020 м.), Грагорец (1.111 м.), Љутики (1.150 м.) и Манчев Рид (910 м.), а од западната страна се простира Оздоленското Поле. Околни села се Слатино и Слатински Чифлик на север и североисток, Издеглавје на запад, Сошани на југоисток, Белчишта на југозапад, и Прострање на исток.[3]

Историја[уреди | уреди извор]

Кај постарите луѓе од селото Оздолени постои предание, кое се пренесувало од колено на колено дека селото порано се наоѓало на Брест. Се мисли дури и дека селото Издеглавје се наоѓало на таа локација, но по некое време се оделило и се преместило на Селиште, што се наоѓа северно од селото Издеглавје. Кога се случило тоа не се знае. Во пописниот дефтер од 1582 година се спомнува под името Издолени со 27 христијански семејства. На денешната локација селото го основале родовите Богдановци, Смилевци, Шишковци и Трпчевци кои дошле од Брест, тие некогаш чинеле еден род, но со тек на време се одродиле. За време на Илинденското востание селото дало многу борци, а како последица на аферата во Арбиново, за Дијарбекир биле заточени:

  1. Саве Тодорски (умрел на пат)
  2. Саве Богданоски (умрел на пат)
  3. Бимбил Маркоски (се вратил)
  4. Мате Гаврилоски (се вратил)
  5. Стојан Ѓоргоски (се вратил)
  6. Најденко Ѓоргоски (се вратил)
  7. Војне Војнески (се вратил)
  8. Симјан Трпчески (ослободен)
  9. Мицко Богданоски (ослободен)
  10. Темелко Смилески (ослободен)
  11. Димко Стојаноски (ослободен
  12. Вељан Китески од Слатински Чифлик (ослободен).

Димко Стојаноски бил ослободен уште во Издеглавје кога им кажал каде е закопан Тома Давидов, а Симјан Трпчески, Мицко Богданоски, Вељан Китески и Темелко Смилески биле ослободени во затворот во Битола. Во времето на Илинденското Востание убиена била 105- годишната Трифуница Миовска, запалено било и селото, при што изгореле 25 куќи. Уште се знае и за некои други борци од селото во Илинденското Востание тоа биле: Блаже Смилески, Николе Трпчески, Ѓоргија Трпчески, Јордан и Никодим Богоески, Сиљан Вељаноски, Темелко Вељаноски (загинал во четата на Никола Карев кај село Рајчани, кочанско), Косте Спироски, Бимбил Мојсоски, Димо Шишкоски, Гино Гиноски, и др.

Селото дало активен придонес и во текот на Втората светска војна, па така постоела група од селани кои го организирале народот тоа биле: Љубе Смилески, Илија Гиноски, Темелко Стојаноски, Трајче Николески, Саве Николески, Најденко Богданоски, Тодор Тодороски, Ристо Смилески и Петре Петрески- Рапо од Слатински Чифлик.[2]Од ова селот во НОБ загинаа:

  1. Ристо Шулески, Ванко Шулески и Јонче Стојаноски (во борбите со балистите кај Кленоец)
  2. Ристо Донески (загина во борбите со балистите кај Зајас)
  3. Ѓоргија Тодороски (се разболе на Сремски Фронт и умре во Нови Сад).

Во 19 век, Оздолени се наоѓало во Охридската каза, нахија Дебарца, во Отоманското Царство.

Население[уреди | уреди извор]

Според податоците на Васил К’нчов („Македонија. Етнографија и статистика“) од 1900 година, во селото Оздолени имало 200 жители, сите Македонци христијани.[4] По податоците на секретарот на Бугарската егзархија, Димитар Мишев („La Macédoine et sa Population Chrétienne“) во 1905 година во Оздолени имало 216 жители.[5]

Според пописот од 2002 година, во селото Оздолени живееле 47 жители, сите Македонци.[1]

Во табелата во продолжение е направен преглед на населението во сите пописни години:

Година 1900[6] 1905[7] 1948 1953 1961 1971 1981 1991 1994 2002
Население 200 216 417 462 409 325 187 95 79 47
Извор за 1948-2002 г.: Државен завод за статистика на РМ.[8]

Родови[уреди | уреди извор]

Родовите во селото се во поголемиот број староседелски, односно доселени од раселеното село Брест.[9]

Родови во селото Оздолени се следните: Шишковци (6 к.) и Богдановци (4 к.), потекнуваат од ист предок, Трпчевци (11 к.) и Смилевци (3 к.), наведените 4 рода се староседелски кои живееле во раселеното село Брест; Гавриловци (5 к.), Марковци (2 к.) , потекнуваат од заеднички предок, кој дошол од некое село во околината на Пешкопеја, порано се викале Зенговци, ја знаат следната генеологија, Јордан (жив на 56 год. во 1980 година) Ѓорѓија-Стеван-Гаврил-Сиљан-Зенго, кој се доселил околу 1800 година; Гроздановци (1 к.), доселени се однекаде.

Според истражувањата на Бранислав Русиќ во 1948 година, родови во селото Оздолени се:

  • Староседелци: Ѓорговци или Зенговци (19 к.), се делат на Гавриловци и Струмовци; Богдановци (12 к.), се делат на Смилевци, Шишковци и Танасковци; Јолевци (3 к.); Шулевци (9 к.); Неловци (1 к.) познати се како и Гроздановци и Трпчевци (6 к.).
  • Доселеници: Мијовци (8 к.), доселени се од некое село во мијачкиот крај, куќа купиле од Танасковци и се населиле.
  • Роми: Демировци (1 к.), доселени се во 1941 година од селото Белчишта.[3]

Самоуправа и политика[уреди | уреди извор]

Селото влегува во рамките на проширената Општина Дебарца, која настанала со спојување на поранешните општини Белчишта и Мешеишта по новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото било во рамките на некогашната Општина Белчишта.

Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Охрид. Во периодот од 1955 до 1965 година, селото било дел од некогашната Општина Белчишта.

Во периодот 1952-1955, селото влегувало во рамките на тогашната Општина Издеглавје, во која покрај селото Оздолени, се наоѓале и селата Издеглавје, Слатино, Слатински Чифлик и Сошани. Во периодот 1950-1952 година, селото Оздолени се наоѓало во некогашната Општина Слатински Чифлик, во која влегувале селата Издеглавје, Оздолени, Слатино, Слатински Чифлик и Сошани.

Културни и природни знаменитости[уреди | уреди извор]

Поглед на црквата „Св. Ѓорѓи“ заедно со селските гробишта на влезот во селото Оздолени
Цркви[10]

Личности[уреди | уреди извор]

Починати во Оздолени

Култура и спорт[уреди | уреди извор]

Култура[уреди | уреди извор]

Во ова село се снимаше телевизиската серија „Итар Пејо“.

Спорт[уреди | уреди извор]

Кога се зборува за спорт во Оздолени пред сѐ се мисли на фудбалот како најпопуларен спорт. Фудбалот започнал да се игра помеѓу двете светски војни. Секаде каде што настапувал тимот на Оздолени, имал играчи од селото Оздолени, како и нешто од соседните помали села Сошани и Слатински Чифлик. Во првата генерација фудбалери кои играле за Оздолени може да се вбројат: Ристо Пројкоски, Војне Струмоски, Благоја Тодороски, Аргил Спироски, Анѓеле Маркоски, Наум Маркоски, Јордан Стојаноски, Саве Николески, Ѓорче Ристески, Ѓоре Ристески, Љубе Ристески, Бошко Богоески, Славе Богданоски и Димо Шишкоски. Втората генерација фудбалери во Оздолени ја сочинуваа воглавно следните младинци: Тефко Грозданоски, Насте Стојаноски, Милан Ѓоргоски, Петре Шишкоски, Зарко Струмоски, Љубе Симјаноски, Миле Тодороски, Никола Китески, Круме Китески, Душан Иљоски и Иван Иљоски.[2]

Иселеништво[уреди | уреди извор]

Во поодамнешно време во селото Осој отишол родот Ширговци, постари иселеници од Оздолени има и во селото Лактиње, таму е родот Балазовци; Лулевци се иселиле во Издеглавје; Ратајковци од Оздолени се иселиле во Слатински Чифлик, па од таму во Слатино; Неделковци се иселиле во Железнец, Железник, во Оздолени припаѓале на родот Гроздановци; Ориѓани се иселиле во Сопотница, Железник околу 1870 година, во Оздолени припаѓале на родот Вељановци (Пупановци); Сиљановци се иселиле во Манастирско Доленци, кичевско; Ѓорговци се иселиле во Кадино Село, прилепско околу 1878 година кога се одвоиле од матичниот род Ѓорговци во Оздолени; Оздоленовци во постаро време се иселиле во Охрид.[2]

Од 1950-тите години оздоленци се отидени по градовите. Иселеници има во Охрид, Скопје, Кичево, Струга, Гевгелија, Ресен, Тетово, Битола, Струмица, и др.[2]

Надвор од Македонија највеќе се иселени во Австралија, а други се иселени во Белград, Бугарија, Франција, Германија, Холандија, САД, Швајцарија, Аргентина, Канада.

Од 1961 до 1991 година од селото се отселени преку 300 луѓе.

Од родовите поединечно се знае за следните иселеници до 1948:

  • од Ѓорговци иселеници има во: Кадино Село, прилепско (една фамилија, од 1878 година) и во Сопотско, Преспа (една фамилија, од 1903 година)
  • од Богдановци иселеници има во: САД (една фамилија, од 1908 година), Бугарија (една фамилија, од 1918 година) и во Белчишта (од 1925 година, како домазет)
  • од Јолевци иселеници има во: Врбјани (од 1919 година, се иселил Вељан Јолески како домазет кај Ќемаловци)
  • од Шулевци иселеници има во: Охрид (една фамилија, од 1925 година)
  • од Трпчевци иселеници има во: Бугарија (пет фамилии, од 1903 година)
  • од Мијовци иселеници има во: Аргентина (една фамилија, од 1908 година).[3]

Неделковци (4 к.) се иселени во селото Железнец, Железник во 1741 година, Ориѓани (6 к.) се иселени во селото Сопотница, Железник во 1870 година.[3]

Печалбарство надвор од Македонија[уреди | уреди извор]

Печалбарството во Оздолени има долговековна традиција. Првите печалбари се јавуваат некаде кон крајот на XIX век. Тие тогаш оделе на печалба во Влашко и Бугарија, најнапред како сезонски работници, а потоа останувале таму по неколку години, а некои и засекогаш. Од Оздолени за Влашко заминале: Стеван Мијоски, Цветко Шулески, Митре Шишкоски, Поте Ѓоргоски, Ѓоргија Трпчески, Евтим Наумоски (Маркоски) и др. Сите овие се вратиле. Веднаш после Илинденското востание и Првата светска војна, печалбарите највише се упатувале во Аргентина и САД. Од селото Оздолени во Аргентина отишле:

  1. Ѓоргија Богданов Богданоски (1925 година) - не се вратил.
  2. Најденко Сиљанов Пројкоски (1925 година) - не се вратил.
  3. Анастос Тренев Богданоски (1925 година) - не се вратил.
  4. Трене Богданов Богданоски - не се вратил.
  5. Анѓеле Јончев Шишкоски (1925 година) - не се вратил.
  6. Славко Гаврилов Гаврилоски (1925 година) - не се вратил.
  7. Климе Настов Симоноски - не се вратил.
  8. Стеван Цветков Шулески - не се вратил.
  9. Димитрија Китев Шулески - не се вратил.
  10. Илија Јанев Тодороски - не се вратил.
  11. Ламбе Јончев Шишкоски (1928 година) - не се вратил.
  12. Борис Наумов Шишкоски (1938 година) - не се вратил.
  13. Темелко Сиљанов Пројкоски (1938 година) - не се вратил.
  14. Богдан Митрев Шишкоски (1938 година) - не се вратил.
  15. Божин Ѓоргијев Трпчески (1926 година) - не се вратил.
  16. Ванко Гулабов Глигуроски - се вратил.
  17. Ѓоргија Димов Шишкоски - се вратил.
  18. Стеван Наумов Шишкоски (1938 година) - не се вратил.
  19. Ѓоргија Наумов Мојсоски - не се вратил.
  20. Јонче Василов Грозданоски - не се вратил.
  21. Блаже Никодинов Гаврилоски - не се вратил.

На печалба во САД заминале:

  1. Ванко Гулаборв Глигуроски.
  2. Блаже Никодинов Гаврилоски.
  3. Јонче Угринов Шулески.
  4. Блаже Темелков Смилески - не се вратил.
  5. Јонче Василев Грозданоски.
  6. Најденко Потев Ѓоргоски.
  7. Голаб Богданов Богданоски.
  8. Стојан Донев Ѓоргоски.
  9. Симјан Николев Трпчески.
  10. Богоја Целев Танаскоски (Релоски). - не се вратил.[2]


Галерија[уреди | уреди извор]

Поврзано[уреди | уреди извор]

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. 1,0 1,1 „Попис на Македонија“ (PDF). Завод за статистика на Македонија. 2002. конс. 11 октомври 2016. 
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 Смилески, Димитар (2008). Оздолени, Слатински Чифлик и Сошани. Охрид. 
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 . Архив МАНУ Фонд „ Бранислав Русиќ “ АЕ 89/1. „ Дебарца “ Оздолени. 
  4. Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 253.
  5. D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 162-163.
  6. К’нчов, Васил. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900
  7. Brancoff, D.M. „La Macédoine et sa Population Chrétienne“. Paris, 1905.
  8. „Население по возраст и по пол, по населени места, според пописите спроведени во Република Македонија по Втората светска војна“. Државен завод за статистика. 
  9. Ф., Трифуноски, Јован (1992). Охридско-струшка област : антропогеографска проучавања. Srpska akademija nauka i umetnosti. ISBN 8670251582. OCLC 27418468. http://worldcat.org/oclc/27418468. 
  10. Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски (2011). Валентина Божиновска. уред (на македонски). Карта на верски објекти во Македонија. Менора - Скопје: Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи. ISBN 978-608-65143-2-7. 

Надворешни врски[уреди | уреди извор]