Прејди на содржината

Обично воловско јазиче

Од Википедија — слободната енциклопедија
Обично воловско јазиче
Научна класификација [ у ]
Царство: Растенија
клад: Скриеносеменици
клад: Евдикоти
клад: Астериди
Ред: Лисичинковидни
Семејство: Лисичинки
Род: Воловско јазиче
Вид: Обично воловско јазиче
Научен назив
Anchusa officinalis
L.
Подвидови
  • Anchusa officinalis subsp. intacta (Griseb.) Selvi & Bigazzi
  • Anchusa officinalis subsp. officinalis
Синоними[1][2]
Список
    • Anchusa angustifolia L.
    • Anchusa arvalis Rchb.
    • Anchusa davidovii Stoj.
    • Anchusa incarnata Schrad. ex Steud.
    • Anchusa leptophylla W.D.J.Koch
    • Anchusa lycopsidis Besser ex Link
    • Anchusa macedonica Velen.
    • Anchusa macrocalyx Hausskn.
    • Anchusa maculata Hornem. ex Steud.
    • Anchusa microcalyx Vis.
    • Anchusa moesiaca Velen.
    • Anchusa ochroleuca Baumg.
    • Anchusa officinalis var. alba Gray
    • Anchusa officinalis subsp. angustifolia (L.) Bjelcic
    • Anchusa officinalis var. angustifolia (L.) Lej.
    • Anchusa officinalis var. angustior Hartm.
    • Anchusa officinalis var. arvalis (Rchb.) Rouy
    • Anchusa officinalis var. brachyantha Regel
    • Anchusa officinalis var. glabrescens Wimm. & Grab.
    • Anchusa officinalis var. hirsuta Wimm. & Grab.
    • Anchusa officinalis var. hispida Wimm. & Grab.
    • Anchusa officinalis var. incarnata Gray
    • Anchusa officinalis subvar. intacta (Griseb.) Guşul.
    • Anchusa officinalis var. longiflora Griseb.
    • Anchusa officinalis var. macrantha H.Post
    • Anchusa officinalis var. minor Gaudin
    • Anchusa officinalis var. moesiaca (Velen.) Guşul.
    • Anchusa officinalis f. roseiflora H.Post
    • Anchusa officinalis f. undulatifolia Wimm. & Grab.
    • Anchusa officinalis var. velenovskyi Guşul.
    • Anchusa osmanica Velen.
    • Anchusa pustulata Schur
    • Anchusa spicata Lam.
    • Anchusa tinctoria Woodv.
    • Anchusa undulata var. intacta Griseb.
    • Anchusa velenovskyi (Guşul.) Stoj.
    • Anchusa velenovskyi var. stojanovii St.Kozhukharov
    • Buglossum angustifolium (L.) Moench
    • Buglossum aspermum Gilib.
    • Buglossum officinale Lam.

Обично воловско јазиче (науч. Anchusa officinalis) — вид цветно тревнио растение од родот од семејството на лисичинките (Boraginaceae).

Опис

[уреди | уреди извор]
Влакнестите стебла на Anchusa officinalis

Стеблото е вертикално, најчесто во горната половина силно разгрането, поретко неразгрането, покриено со испакнати влакна од влакна, поставени на брадавични израстоци. Листовите се линеарно-копјести, копјести до издолжено-елиптични, цели или назабени, долги 45–130 (200) mm, широки 6–20 (25) mm, базалните и долните стеблести листови се поголеми, постепено се стеснуваат во петиоли, средните и горните стеблести листови се неподвижни, често проширени или заоблени во основата, покриени од двете страни со влакна од влакна на брадавични израстоци.Ова растение со добро развиени стебла најчесто расте од 40 до 70 сантиметри високо,[3] но може да достигне 100 сантиметри височина во идеални услови.[4] Може да биде едногодишно, двегодишно или повеќегодишно растение.Целото растение е покриено со кратки, груби влакна.[5] Растенијата имаат силен корен кој може да биде долг и до еден метар.

Стеблото има листови кои се обликувани како тесна глава на копје, со најширокиот дел во средината и стеснувајќи кон двата краја.[3] Листовите лоцирани пониско на стеблата имаат свои лисни стебла, додека оние кон краевите на стеблата имаат основи кои го затвораат стеблото.[6] Листовите се распоредени наизменично на стеблото.[7] Должината на листовите е 6–20 сантиметри, а ширината е 1–2,5 сантиметри.

Цвеќиња на обично воловско јазиче

Цветните гроздови (соцветија) на краевите на стеблата се густо наредени со цветови по едната страна од стеблото.[8] Кога се нови, цветовите се темно розови или црвеникави по боја и обично стануваат темно виолетово-сини со бел центар како што стареат.[6] Сепак, тие можат да бидат и виолетови, црвеникави, бели или жолтеникави по боја.Споените ливчиња во венчето се од 6 до 11.милиметри долги и 6–11милиметри широки.[3] Кога цветаат, чашкините ливчиња може да бидат 5–7милиметри долги, но тие перзистираат до плодоносење и стануваат 8-12 долги милиметри.[3] Белиот центар на цветовите се лушпи што го затвораат грлото на цветот.[6] Сезоната на цветање е од јуни до август во Европа.

Цвет одблизу

Плодот се нарекува оревче, стврднатиот лобусен јајник на растението.[3] Секој е 2 милиметри широки за околу 3–4 милиметри долги. Секој плод може да има до четири семиња, но обично ќе има помалку. Цветовите се самоинкомпатибилни и зависат од услугите на опрашувачите за да се постигне добро сврзување на семето.[9] Семето може да се произведува од август до октомври.[10]

Хемија

[уреди | уреди извор]
Цвет, дисециран и отворен за да се покаже внатрешната структура

Најчестите растителни хемикалии што се наоѓаат во обичната буглоса се оние добиени од фенолна киселина. Специфичните соединенија вклучуваат кумаринска киселина, салвијанска киселина, кофеинска киселина, неохлорогенска киселина, салвијанолна киселина и рузмаринска киселина. Флавоноидите и флавоноидите се присутни во помала, но сепак значајна количина. Тие вклучуваат афзелин, кемпферол 3-О-рутинозид и рутин.[11]

Распространетост и живеалиште

[уреди | уреди извор]

Потекнува од Европа и мали делови од западна Азија, но е избегнато одгледување за да расте на дополнителни локации во Европа и Америка. Цветовите се познати по нивната популарност кај бумбарите поради големиот проток на нектар. Растенијата се користеле во традиционалната медицина, но ја изгубиле популарноста до почетокот на 1800-тите. Тие сè уште се садат во градините поради нивната популарност кај пчелите и нивните сини цветови. Автохтониот опсег на видот е во Европа од Франција до Русија западно од Уралските Планини, а потоа на југ во Казахстан. Воведен е и на дополнителни места во Европа, како што се Обединетото Кралство, Ирска, Белгија и Финска. Исто така, е воведен и во Северна Америка и се наоѓа на брегот на Пацификот од Британска Колумбија до Калифорнија и во многу од државите на Карпестите Планини, вклучувајќи ги Ајдахо, Монтана, Јута и Колорадо. Во источниот дел на САД, се наоѓа во Конектикат, Илиноис, Мејн, Масачусетс, Мичиген, Њу Хемпшир, Њу Џерси, Њујорк, Охајо, Онтарио, Пенсилванија, Род Ајленд и Висконсин. На други места, расте и во североисточна Аргентина.

Расте во разновидни средини како што се песочни тревни површини во крајбрежните дини, пустелии кои порано биле развиени или обработливи области, во грмушести заедници, на падините на поранешните каменоломи и покрај патиштата.[12]

Во Македонија познато е во: Скопска Црна Гора, клисурата на Радика, Отешево, Пелистер на Голема Ливада, Галичица, Добра вода, Преспа, Претор, Радуша, Крива Паланка и др.[13]

Таксономија

[уреди | уреди извор]

Како и кај многу растенија и други видови, првото научно име ѝ го дал на Anchusa officinalis Карл Лине во 1753 година. Во исто време, тој погрешно идентификувал некои примероци како посебен вид, Anchusa angustifolia, кој сега се смета за синоним на Anchusa officinalis subsp. officinalis. Оттогаш, се објавени уште 39 видови и подвидови кои сега се сметаат за синоними.

Табела на синоними
Име Година Ранг Синоним за: Белешки Наводи.
Anchusa angustifolia L. 1753 видови A.o.subsp.officinalis
Anchusa arvalis Rchb. 1831 видови A.o.subsp.officinalis
Anchusa davidovii Stoj. 1933 видови A.o.subsp.officinalis
Anchusa incarnata Schrad. ex Steud. 1821 видови A.o.subsp.officinalis [14]
Anchusa leptophylla W.D.J.Koch 1844 видови A.o.subsp.officinalis [15]
Anchusa lycopsidis Besser ex Link 1821 видови A.o.subsp.officinalis [16]
Anchusa macedonica Velen. 1898 видови A.o.subsp.intacta nom. illeg. [17]
Anchusa macrocalyx Hausskn. 1887 видови A.o.subsp.officinalis
Anchusa maculata Hornem. ex Steud. 1840 видови A.o.subsp.officinalis [18]
Anchusa microcalyx Vis. 1829 видови A.o.subsp.officinalis [19]
Anchusa moesiaca Velen. 1893 publ. 1894 видови A.o.subsp.intacta
Anchusa ochroleuca Baumg. 1816 видови A.o.subsp.officinalis nom. illeg. [20]
Anchusa officinalis var. alba Gray 1821 publ. 1822 подвид A.o.subsp.officinalis
Anchusa officinalis subsp. angustifolia (L.) Bjelcic 1960 подвид A.o.subsp.officinalis not validly publ.
Anchusa officinalis var. angustifolia (L.) Lej. 1825 подвид A.o.subsp.officinalis
Anchusa officinalis var. angustior Hartm. 1832 подвид A.o.subsp.officinalis
Anchusa officinalis var. arvalis (Rchb.) Rouy 1908 подвид A.o.subsp.officinalis
Anchusa officinalis var. brachyantha Regel 1863 подвид A.o.subsp.officinalis
Anchusa officinalis var. glabrescens Wimm. & Grab. 1827 подвид A.o.subsp.officinalis
Anchusa officinalis var. hirsuta Wimm. & Grab. 1827 подвид A.o.subsp.officinalis
Anchusa officinalis var. hispida Wimm. & Grab. 1827 подвид A.o.subsp.officinalis
Anchusa officinalis var. incarnata Gray 1821 publ. 1822 подвид A.o.subsp.officinalis
Anchusa officinalis subvar. intacta (Griseb.) Guşul. 1927 подвид A.o.subsp.intacta
Anchusa officinalis var. longiflora Griseb. 1844 подвид A.o.subsp.intacta
Anchusa officinalis var. macrantha H.Post 1844 подвид A.o.subsp.officinalis
Anchusa officinalis var. minor Gaudin 1828 подвид A.o.subsp.officinalis
Anchusa officinalis var. moesiaca (Velen.) Guşul. 1927 подвид A.o.subsp.intacta
Anchusa officinalis f. roseiflora H.Post 1846 подвид A.o.subsp.officinalis
Anchusa officinalis f. undulatifolia Wimm. & Grab. 1827 подвид A.o.subsp.officinalis
Anchusa officinalis var. velenovskyi Guşul. 1927 подвид A.o.subsp.officinalis
Anchusa osmanica Velen. 1885 видови A.o.subsp.officinalis
Anchusa pustulata Schur 1866 видови A.o.subsp.officinalis [21]
Anchusa spicata Lam. 1792 видови A.o.subsp.officinalis [22]
Anchusa tinctoria Woodv. 1791 видови A.o.subsp.officinalis nom. illeg. [23]
Anchusa undulata var. intacta Griseb. 1844 подвид A.o.subsp.intacta
Anchusa velenovskyi (Guşul.) Stoj. 1933 видови A.o.subsp.officinalis
Anchusa velenovskyi var. stojanovii St.Kozhukharov 1989 подвид A.o.subsp.officinalis
Buglossum angustifolium (L.) Moench 1794 видови A.o.subsp.officinalis
Buglossum aspermum Gilib. 1782 видови A.o.subsp.officinalis opus utique oppr. [24]
Buglossum officinale Lam. 1779 видови A.o.subsp.officinalis [25]

Од 2024, Anchusa officinalis L. е наведена од Растенија на светот (POWO) и Флора на светот (WFO) како прифатено име за овој вид.

Подвидови

[уреди | уреди извор]
Илустрација од германска флора, 1796 година

Од 2024 година, се препознаваат два подвида. Автономниот Anchusa officinalis subsp. officinalis и Anchusa officinalis subsp. intacta. Подвидот intacta првпат е опишан и именуван од Август Гризебах во 1844 година. Во 2003 година, ботаничарите Федерико Селви и Масимо Бигази (1953–2006) објавиле труд каде подобро го дефинирале односот на ssp. intacta со остатокот од видот и пронашле докази дека потекнува од хибридизација со анадолскиот роднина Anchusa leptophylla.[26]

Имиња

[уреди | уреди извор]

Името за родот Anchusa е ботанички латински, изведено од грчкиот збор „agchousa“ или „egchousa“, име за растенијата од кои се правела ружа. Од грчкиот збор „egchousizein“, да се стави на ружа. Името на видот, или биномна номенклатура, officinalis е придавка што се користи во средновековниот латински јазик и значи работилница. Ова име се применувало на многу растенија кои имале вообичаена употреба.[27]

Ова растение често се нарекува „обичен воловски“ во Соединетите Американски Држави,[28] разликувајќи го од Anchusa arvensis кој често се нарекува едноставно „воловски“.[29] Ова име се однесува на сините цветови што укажуваат на синкавиот јазик на кравата, од средновековниот латински „buglossus“, што значи волски јазик.[30]

За овој вид често се користат имињата „обичен алканет“ или едноставно „алканет“,[31][28] но само алканет повремено се користи за други видови како што се Alkanna tinctoria, Pentaglottis sempervirens,[32] Brunnera macrophylla,[33] или за родот Anchusa како целина.[34] Ова име доаѓа на англиски јазик преку шпанскиот јазик од маварскиот арапски „al-hannat“, иако растенијата немаат никаква врска едно со друго.[30]

Екологија

[уреди | уреди извор]
Обично воловско јазиче во Барановице во близина на Васош, ЈЗ Полска

Растението обезбедува голема количина нектар за опрашувачите. Било оценето на деветто место по производство на нектар (нектар по единица покривка годишно) во истражувањето за растенија во Велика Британија спроведено од проектот Agriland.[35] Бумбарите и кукавичките бумбари ги посетуваат цветовите на обичната бумбарка значително почесто од другите пчели, честопати претставувајќи над 90% од посетителите на цвеќињата.[36][37] Вообичаениот европски вид, Bombus subterraneus, е оној кој е посебно идентификуван како опрашувач.[38] Женките од специјализираниот вид пчели Hoplitis adunca ги посетуваат цветовите од родот змијоглавки само за да соберат полен, но често ги посетуваат и другите сини цветови како Anchusa officinalis за да соберат нектар.[39]

Статус на плевел

[уреди | уреди извор]

Обичниот буглос се смета за штетен плевел во државата Вашингтон од 1988 година, со забрани за транспорт или продажба на растенија во државата.[40] Слично е наведен како штетен плевел во Орегон на нивната „Листа Б“ и „Листа Т“, како регионално чест плевел кој е во фокусот на превентивна контрола.[41][42] Во Британска Колумбија е наведен како инвазивно растение и „регионален штетен плевел“ во Регионалниот округ Кутени Баундари.[43] Претставува проблем во земјоделството и поради конкуренцијата со попосакуваните видови фуражни култури на полињата и поради предизвикувањето гниење на балираното сено поради високата содржина на влага во неговите лисја.[40]

Употреба

[уреди | уреди извор]

Декоративна употреба

[уреди | уреди извор]

Понекогаш се сади како растение за во кујни, градини со билки или диви цвеќиња. Отпорна е на студ, способна да издржи зимски температури барем до -20 °C. Во градинарски услови, потребна е добра дренажа, особено во влажни клими.[44] Иако во суви клими со типично добро дренирани почви, како Колорадо, се одгледува во релативно влажни подрачја.[45] Во градините семето се сади штом почвата може да се обработи.Повисоките растенија се закопуваат за да се спречи мрзнење. Тие се зимски отпорни во зоните 3-10 на USDA.[46]

Кулинарска употреба

[уреди | уреди извор]

Младите листови и младите изданоци, кога влакненцата се сè уште меки, се јадат во јужна Франција и делови од Германија. Како и листовите од спанаќ, тие се варат на пареа или се варат пред консумирање.[47] Младите листови понекогаш се користат и во салати.[48] Сепак, пиролизидинскиот алкалоид ликопсамин е пронајден во семето и горните делови на растението. Иако нема записи за токсични ефекти кај луѓето или животните, слични незаситени пиролизидински алкалоиди предизвикале токсични ефекти и се потребни понатамошни студии бидејќи цветовите на растението повремено се продаваат како состојка во храната.[49]

Традиционална употреба

[уреди | уреди извор]

Иако лекарите во негово време го сметале Николас Калпепер за „нешто како измама“,[50] неговата книга „Англискиот лекар зголемен“ била исто така многу популарна,[51] пет изданија од неа биле печатени пред 1698 година.[51] Калпепер пишувал за Anchusa officinalis. Тој тврдел дека растението има многу доблести, вклучително и дека лекува каснувања од змија и извонредното тврдење дека „ако некој што неодамна го изел, само плукне во устата на змија, змијата веднаш умира“.[50][52][53]

Во европскиот медицински хербализам се користел пред околу 1810 година поради тоа што има „лековити и фреонирачки“ својства (лаксатив и намалување на температурата). Сепак, лекарот и ботаничар Вилијам Вудвил напишал: „бидејќи сите вообичаени миризливи растенија се ладувачки и лаксативни, овие својства не се посебна препорака за растението“.[54] Грчкиот лекар во 1 век , Педаниј Диоскорид, пишувал за адстрингентното дејство на коренот на растението. Тој исто така рекол дека е ефикасен за лекување на изгореници и стари чиреви кога коренот се вари во масло. Подготовките од коренот се користеле и надворешно за лекување на болка и смирување на кожата, како и за поттикнување на заздравувањето на раните. Ботаничарот од доцниот среден век, Хиеронимус Бок, го препорачувал за лекување на депресија и зајакнување на срцето.[48] Иако и Леонарт Фукс и Бок напишале дека може да се користи за лекување на депресија,[48] Вудвил ја припишува целата негова наводна ефикасност на фактот дека се додавал во вино.[54] Генерално се смета за застарен како лек поради нивоата на пиролизидински алкалоиди во растението.[55]

Наводи

[уреди | уреди извор]
  1. ↑ „Anchusa officinalis subsp. officinalis“. Plants of the World Online. Кралски ботанички градини во Кју. Посетено на 10 јануари 2024. (англиски)
  2. ↑ „Anchusa officinalis subsp. intacta (Griseb.) Selvi & Bigazzi“. Plants of the World Online. Кралски ботанички градини во Кју. Посетено на 10 јануари 2024. (англиски)
  3. 1 2 3 4 5 Ackerfield, Jennifer (2015). Flora of Colorado (англиски) (1st. изд.). Fort Worth, Texas: BRIT Press. стр. 206. ISBN 978-1-889878-45-4. Грешка во наводот: Неважечка ознака <ref>; називот „Flora Colorado“ е зададен повеќепати со различна содржина.
  4. ↑ Bennett, Masha (2003). Pulmonarias and the Borage Family. Portland, Oregon: Timber Press. стр. 71, 76, 77. ISBN 978-0-88192-589-0. Посетено на 13 January 2024.
  5. ↑ Felsko, Elsa (1963). A Book of Wild Flowers (англиски) (2nd impression. изд.). Oxford, United Kingdom: Bruno Cassirer. стр. 185. Посетено на 10 January 2024.
  6. 1 2 3 Felsko, Elsa (1963). A Book of Wild Flowers (англиски) (2nd impression. изд.). Oxford, United Kingdom: Bruno Cassirer. стр. 185. Посетено на 10 January 2024.
  7. ↑ Montag, Andreas (2023). „Ochsenzunge, Gemeine (Anchusa officinalis)“. Pflanzen und Haut (германски). Springer Berlin Heidelberg. стр. 763–765. doi:10.1007/978-3-662-63014-3_118. ISBN 978-3-662-63013-6.
  8. ↑ {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/pulmonariasborag00benn/page/76|title=Pulmonarias and the Borage Family|last=Bennett|first=Masha|date=2003|publisher=Timber Press|isbn=978-0-88192-589-0|location=Portland, Oregon|pages=71, 76, 77|
  9. ↑ Andersson, Stefan (1988). „Size-Dependent Pollination Efficiency in Anchusa officinalis (Boraginaceae): Causes and Consequences“. Oecologia. 76 (1): 125–130. Bibcode:1988Oecol..76..125A. doi:10.1007/BF00379610. ISSN 0029-8549. JSTOR 4218645. PMID 28312389.
  10. ↑ Владо Матевски: Флора на Република Македонија, том II, св. 1, стр. 128, издавач: МАНУ, Скопје, 2010
  11. ↑ Stanoeva, Jasmina Petreska; Stefova, Marina; Matevski, Vlado (May 2023). „Extraction, Distribution and Diversity of Phenolic Compounds in Most Widespread Boraginaceae Species from Macedonia“. Chemistry & Biodiversity. 20 (5). doi:10.1002/cbdv.202201149. PMID 37026584 Проверете ја вредноста |pmid= (help). Посетено на 27 February 2024.
  12. ↑ Banaszak, Józef (2010). „Bees of the Wolin National Park: diversity and ecology (Hymenoptera: Apoidea, Apiformes)“. Polskie Pismo Entomologiczne (Polish Journal of Entomology) (англиски). 79: 58, 59, 73. Посетено на 14 February 2024.
  13. ↑ Владо Матевски: Флора на Република Македонија, том II, св. 1, стр. 129, издавач: МАНУ, Скопје, 2010
  14. ↑ Steudel, Ernst Gottlieb (1821). Nomenclator Botanicus :Enumerans Ordine Alphabetico Nomina Atque Synonyma, Tum Generica Tum Specifica, et a Linnaeo et Recentioribus de re Botanica Scriptoribus Plantis Phanerogamis Imposita (Latin). Sumptibus J.G. Cottae. стр. 42. Посетено на 29 February 2024.CS1-одржување: непрепознаен јазик (link)
  15. ↑ Koch, Wilhelm Daniel Joseph (1846). Synopsis der Deutschen und Schweizer Flora (германски). Leipzig, Germany: Gebhardt & Reisland. стр. 589. Посетено на 2 March 2024.
  16. ↑ Link, Johann Heinrich Friedrich (1821). Enumeratio Plantarum Horti Regii Botanici Berolinensis Altera (Latin). apud G. Reimer. стр. 166. Посетено на 29 February 2024.CS1-одржување: непрепознаен јазик (link)
  17. ↑ Velenovský, Josef (1898). Flora Bulgarica: descriptio et enumeratio systematica plantarum vascularium in Principatu Bulgariae sponte nascentium (Latin) (Supplementum 1. изд.). F. Rivnác. стр. 197. Посетено на 13 March 2024.CS1-одржување: непрепознаен јазик (link)
  18. ↑ Steudel, Ernst Gottlieb (1840). Nomenclator Botanicus, seu, Synonymia Plantarum Universalis :Enumerans Ordine Alphabetico Nomina Atque Synonyma, tum Generica tum Specifica, et a Linnaeo et a Recentioribus de re Botanica Scriptoribus Plantis Phanerogamis Imposita (Latin) (Secunda. изд.). typis et sumptibus J.G. Cottae. Посетено на 1 March 2024.CS1-одржување: непрепознаен јазик (link)
  19. ↑ Visiani, Roberto de (1829). „Plantae rariores in Dalmatia recens detectae a Roberto de Visiani, M.D. et plurium Academiarum Sodali“. Flora oder Botanische Zeitung (Latin). Königl Bayer Botanische Gesellschaft zu Regensburg. 12 (1): 8. Посетено на 1 March 2024.CS1-одржување: непрепознаен јазик (link)
  20. ↑ Baumgarten, Johann Christian Gottlob (1816). Enumeratio stirpium Magno Transsilvaniae principatui: praeprimis indigenarum in usum nostratum botanophilorum conscripta inque ordinem sexuali-naturalem concinnata (Latin). Vindebonae : In Libraria Camesinae. стр. 120. Посетено на 28 February 2024.CS1-одржување: непрепознаен јазик (link)
  21. ↑ Schur, Philipp Johann Ferdinand (1885). Enumeratio Plantarum Transsilvaniae (Latin). Sumptibus C. Graeser. стр. 465. Посетено на 2 March 2024.CS1-одржување: непрепознаен јазик (link)
  22. ↑ Lamarck, Jean-Baptiste (1791). Tableau Encyclopedique et Methodique Botanique Premiere Livraison (Latin). 1. Paris: Avec Privilege du Roi. стр. 402. Посетено на 13 February 2024.CS1-одржување: непрепознаен јазик (link)
  23. ↑ Woodville, William (1791). Medical Botany (English и Latin). 2. London: James Phillips. стр. 250–252. Посетено на 13 February 2024.CS1-одржување: непрепознаен јазик (link)
  24. ↑ Gilibert, Jean-Emmanuel (1781). Flora Lituanica inchoata (Latin). 1. Grodnae : typis S.R.M. стр. 21–22. Посетено на 13 February 2024.CS1-одржување: непрепознаен јазик (link)
  25. ↑ Lamarck, Jean-Baptiste (1779). Flore Françoise, ou, Description succincte de toutes les plantes qui croissent naturellement en France (French). 2 (1st. изд.). l'Imprimerie Royale. стр. 278. Посетено на 13 February 2024.CS1-одржување: непрепознаен јазик (link)
  26. ↑ Selvi, Federico; Bigazzi, Massimo (August 2003). „Revision of genus Anchusa (Boraginaceae-Boragineae) in Greece“. Botanical Journal of the Linnean Society (англиски). 142 (4): 431–454. doi:10.1046/j.1095-8339.2003.00206.x. Посетено на 13 February 2024.
  27. ↑ Casselman, William Gordon (1997). Canadian Garden Words: The Origin of Flower, Tree, and Plant Names, Both Wild and Domestic, Entertainingly Derived From Their Sources in the Ancient Tongues Together With Fancy Botanical Names & Why You Shall Never Again Be Afraid to Use Them!. Toronto, Ontario: Little, Brown and Company (Canada) Ltd. стр. 9–10. ISBN 978-0-316-13343-2.
  28. 1 2 Bennett, Masha (2003). Pulmonarias and the Borage Family. Portland, Oregon: Timber Press. стр. 71, 76, 77. ISBN 978-0-88192-589-0. Посетено на 13 January 2024. Грешка во наводот: Неважечка ознака <ref>; називот „Borage Family“ е зададен повеќепати со различна содржина.
  29. ↑ Forey, Pamela (1992). The Pocket Guide to Wild Flowers of the British Isles and Northern Europe (англиски) (1st. изд.). Limpsfield, United Kingdom: Dragon's World. стр. 118. ISBN 978-1-85028-083-5. Посетено на 10 January 2024.
  30. 1 2 Casselman, William Gordon (1997). Canadian Garden Words: The Origin of Flower, Tree, and Plant Names, Both Wild and Domestic, Entertainingly Derived From Their Sources in the Ancient Tongues Together With Fancy Botanical Names & Why You Shall Never Again Be Afraid to Use Them!. Toronto, Ontario: Little, Brown and Company (Canada) Ltd. стр. 9–10. ISBN 978-0-316-13343-2. Грешка во наводот: Неважечка ознака <ref>; називот „Garden Words“ е зададен повеќепати со различна содржина.
  31. ↑ Hutchinson, J. (1958). Wild Flowers in Colour. Middlesex, England: Penguin Books, Ltd. стр. 79. Посетено на 28 February 2024.
  32. ↑ Genders, Roy (1984). The Complete Book of Herbs and Herb Growing (англиски). London: Ward Lock Limited. стр. 79. ISBN 978-0-7063-6208-4. Посетено на 13 January 2024.
  33. ↑ Hagen, Margaret; Neal, Cathy; van Berkum, Leslie (2003). Axman, Andi (уред.). The Best Plants for New Hampshire Gardens and Landscapes (англиски). Bow, New Hampshire: New Hampshire Plant Growers' Association. стр. 5. ISBN 978-0-9719675-2-6. Посетено на 13 January 2024.
  34. ↑ Hellyer, Arthur George Lee (1957). Popular Encyclopadaedia of Flowering Plants (англиски). London: W. H. & L. Collingridge Ltd. стр. 18.
  35. ↑ „Which flowers are the best source of nectar?“. Conservation Grade. 2014-10-15. Архивирано од изворникот на 2019-12-14. Посетено на 2017-10-18.
  36. ↑ Andersson, Stefan (1988). „Size-Dependent Pollination Efficiency in Anchusa officinalis (Boraginaceae): Causes and Consequences“. Oecologia. 76 (1): 125–130. Bibcode:1988Oecol..76..125A. doi:10.1007/BF00379610. ISSN 0029-8549. JSTOR 4218645. PMID 28312389.
  37. ↑ Banaszak, Józef (2010). „Bees of the Wolin National Park: diversity and ecology (Hymenoptera: Apoidea, Apiformes)“. Polskie Pismo Entomologiczne (Polish Journal of Entomology) (англиски). 79: 58, 59, 73. Посетено на 14 February 2024.
  38. ↑ Dylewska, Mirostawa; Bak, Jolanta (2005). „Apiformes (Hymenoptera, Apoidea) of the Łysogóry Mountains and Adjacent Area“. Acta Zoologica Cracoviensia. 48B: 161. Посетено на 14 February 2024.
  39. ↑ Burger, Hannah; Dötterl, Stefan; Ayasse, Manfred (December 2010). „Host-plant finding and recognition by visual and olfactory floral cues in an oligolectic bee“. Functional Ecology. 24 (6): 1234–1240. Bibcode:2010FuEco..24.1234B. doi:10.1111/j.1365-2435.2010.01744.x.
  40. 1 2 „Common Bugloss“. Noxious Weed Control Board (англиски). Washington State. Text "accessdate" ignored (help)
  41. ↑ „Oregon Noxious Weeds - Oregon Noxious Weed Profiles“. State of Oregon (англиски). Посетено на 28 February 2024.
  42. ↑ „Noxious Weed Policy and Classification System 2022“ (PDF). State of Oregon (англиски). Oregon Department of Agriculture. Посетено на 28 February 2024.
  43. ↑ „Weed Control Regulation“. BC Laws. King's Printer for British Columbia. 2022. Посетено на 28 February 2024.
  44. ↑ Buczacki, Stefan (2000). Best Kitchen Herbs (2nd. изд.). London: Hamlyn. стр. 32–33. ISBN 978-0-600-60087-9. Посетено на 14 February 2024.
  45. ↑ Elder, Mary Esther (1912). „Roadside Plants of a High Mountain Park in Colorado“. Torreya (англиски). 12 (8): 175, 176. Посетено на 14 February 2024.
  46. ↑ Gardner, Jo Ann (1998). Herbs in Bloom: A Guide to Growing Herbs as Ornamental Plants. Portland, Oregon: Timber Press. стр. 89–91. ISBN 978-0-585-31682-6. Посетено на 2 March 2024.
  47. ↑ Facciola, Stephen (1990). Cornucopia: A Source Book of Edible Plants (англиски). Vista, California: Kampong Publications. стр. 44. ISBN 978-0-9628087-0-8. Посетено на 14 February 2024.
  48. 1 2 3 Montag, Andreas (2023). „Ochsenzunge, Gemeine (Anchusa officinalis)“. Pflanzen und Haut (германски). Springer Berlin Heidelberg. стр. 763–765. doi:10.1007/978-3-662-63014-3_118. ISBN 978-3-662-63013-6. Грешка во наводот: Неважечка ознака <ref>; називот „Ochsenzunge“ е зададен повеќепати со различна содржина.
  49. ↑ Egebjerg, Mikael M.; Olesen, Pelle T.; Eriksen, Folmer D.; Ravn-Haren, Gitte; Bredsdorff, Lea; Pilegaard, Kirsten (October 2018). „Are wild and cultivated flowers served in restaurants or sold by local producers in Denmark safe for the consumer?“ (PDF). Food and Chemical Toxicology. 120: 129–142. doi:10.1016/j.fct.2018.07.007. PMID 29981787.
  50. 1 2 Boggs, Kate Doggett (1932). Prints and Plants of Old Gardens. Richmond, Virginia: Garrett & Massie, Publishers. стр. 21, 22, 81. Посетено на 11 January 2024.
  51. 1 2 Rohde, Eleanour Sinclair (1922). Old English Herbals (English). London: Longmans, Green and Co. стр. 163–166. Посетено на 11 January 2024.CS1-одржување: непрепознаен јазик (link)
  52. ↑ Culpeper, Nicholas (1662). The English Physitian Enlarged. London: A. and J. Churchill. стр. 3–4. Посетено на 11 January 2024.
  53. ↑ Culpeper, Nicholas (1814). Culpeper's Complete Herbal: To Which Are Now First Annexed His English Physician Enlarged, and Key to Physic. London: Richard Evans. стр. 3. Посетено на 11 January 2024.
  54. 1 2 Woodville, William (1810). Medical Botany (English). 2 (2nd. изд.). London. стр. 306–307. Посетено на 1 March 2024.CS1-одржување: непрепознаен јазик (link)
  55. ↑ Weigend, M.; Selvi, F.; Thomas, D. C.; Hilger, H. H. (2016). „Boraginaceae: Boraginaceae Juss., Gen. Pl.: 128 (1789) ('Borragineae'), nom. cons.“. Flowering Plants. Eudicots (англиски). Springer International Publishing. стр. 61–62. ISBN 978-3-319-28532-0.

Надворешни врски

[уреди | уреди извор]
Преземено од „https://mk.wikipedia.org/w/index.php?title=Обично_воловско_јазиче&oldid=5614993“