Прејди на содржината

Обичен орев

Од Википедија — слободната енциклопедија

{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/Предлошка:Автотаксономија/Juglans|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}} |machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}} |machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}

Обичен орев
Оревово дрво
Научна класификација [ у ]
Непознат таксон (попр): Juglans
Вид: Обичен орев
Научен назив
Juglans regia
L.
Distribution map

Juglans regia, познат под разни општи имиња: обичен орев, англиски орев, и персиски орев е вид од родот орев. Потекнува од Евроазија, барем во југозападна и централна Азија и југоисточна Европа, но неговата точна природна област е нејасна поради неговата долга историја на одгледување.

Видот има бројни сорти кои го произведуваат јадливиот орев кој се консумира низ целиот свет и се произведува претежно во Кина. Широко се одгледува низ умерените региони низ целиот свет, вклучувајќи ги и оние на Евроазија, Австралија и Америка.

Во Македонија е широко распространет вид, се среќава како автохтоно, супспонатно и културно растение. Во природни услови успева во појасот на дабовите шуми до 1000 метри, односно 1200 метри надморска височина, и тоа по станишта засолнети од мраз и суша, независно од подлогата.[2]

Опис

[уреди | уреди извор]

Juglans regia е големо листопадно дрво, кое достигнува висина до 30 метри, а стеблото му е до 2 метри во дијаметар, најчесто има кратко стебло и широка круна.[3][4]

Листовите се непарно перести, ливчињата се долги 6-15 см, а широки 7-9 см. Лисната дршка е долга до 20 см, во основата здебелена. Машките соцветија се развиваат од минатогодишните пазувни пупки, а женските соцветија од 1-5 цвета се појавуваат на врвот на младите гранчиња. Плодот е орев, кој е обвиен со месеста обвивка, која се отвора и се распаѓа.[2]

Распространетост и живеалиште

[уреди | уреди извор]
Оревово дрво за кое се тврди дека е најстарото ореово дрво во светот, во близина на Хотан, Синџијанг, Кина, фотографија од 2011 година

Оригинално живеалиште

[уреди | уреди извор]

Еден од центрите на потекло и разновидност на овој вид орев е Иран,[5][6] и друг подалеку североисточно во Централна Азија.[7] Во Централна Азија, генетската разновидност е многу нерамномерна, со најголема разновидност пронајдена околу во Узбекистан,[7] и видливо помала во шумите Арсланбоб во Киргистан[7] (за кои сега се смета дека се од култивирано потекло).[8] Друга домородна популација на глацијални рефугиуми со висока генетска разновидност се наоѓа на јужните рабови на Алпите во североисточна Италија.[9] Сепак, како и со другите стари и широко распространети култивирани растенија, не е лесно да се реконструира оригиналната, распространетост и да се одредат границите на минатите природни ареали. Постојат многу извештаи за фосилни остатоци од полен и ореви од Juglans regia, а заклучоците што ги извлекуваат различни автори се донекаде контрадикторни. Овие наоди сугерираат дека видот Juglans regia веројатно ги преживеал последните глацијации најверојатно јужна Европа, Блискиот Исток, Кина и Хималаите.[8]

Глобална распространетост

[уреди | уреди извор]

Најраните докази за ореви во Левант доаѓаат од дрвени остатоци од средното бронзено доба, откриени во северен Израел. Оревот се споменува и еднаш во хебрејската Библија.[10] Во четвртиот век п.н.е., Александар Велики го вовел овој „персиски орев“ (Теофраст 'καρυά ή Περσική) во Македонија од Иран и Централна Азија. Оревот бил раширен во јужна Европа и северна Африка од страна на Римјаните. Во средниот век, ова дрво го пренесувале трговци што патувале по Патот на свилата. Се смета дека во Кина е донесен оревот од Централна Азија пред околу 2000 години, а во некои области е натурализиран. Во Америка е донесен во 17 век, од европски колонисти.

Оревот се одгледува на географска ширина 30° до 50° на северната хемисфера и од 30° до 40° на јужната хемисфера. Неговите висококвалитетни плодови се јадат свежи или цедени поради нивното масло со богат вкус, а бројни сорти се создадени за поголеми јаткасти плодови со потенки лушпи.[11]

Генетска разновидност

[уреди | уреди извор]

Juglans regia е многу разновиден генетски и е широко култивиран веројатно дури 2000 години во делови од западна Азија и јужна Европа.[7][9]

Негов најблизок роднина е Juglans sigillata од западна Кина и крајниот североисточен дел на Индија,[12] а се разликува главно по лисјата со 9-11 ливчиња, и оревите кои се со многу подебела, потврда обвивка.[13]

Наводи

[уреди | уреди извор]
  1. ↑ Rivers, M.C.; Allen, D.J. (2017). „Juglans regia“. The IUCN Red List of Threatened Species. 2017: T63495A61526700. doi:10.2305/IUCN.UK.2017-3.RLTS.T63495A61526700.en.
  2. 1 2 Мицевски, Кирил (1993). Флора на Република Македонија. Том I св.2. Скопје: Македонска академија за науките и уметностите. стр. 215. |access-date= бара |url= (help)
  3. ↑ Mitchell, Alan F. (1974). A Field Guide to the Trees of Britain and Northern Europe. London: Collins. стр. 195. ISBN 0-00-212035-6.
  4. ↑ Rushforth, Keith (1999). Trees of Britain and Europe. London: Trafalgar Square Publishing. стр. 755. ISBN 0-00-220013-9.
  5. ↑ „Juglans regia L. | Plants of the World Online | Kew Science“. Plants of the World Online (англиски). Посетено на 2024-03-18.
  6. ↑ ResearchGate (November 2014). „Nutritive Value of Persian Walnut (Juglans regia L.) Orchards“. ResearchGate.
  7. 1 2 3 4 Gaisberger, Hannes; Legay, Sylvain; Andre, Christelle; Loo, Judy; Azimov, Rashid; Aaliev, Sagynbek; Bobokalonov, Farhod; Mukhsimov, Nurullo; Kettle, Chris (2020-06-23). „Diversity Under Threat: Connecting Genetic Diversity and Threat Mapping to Set Conservation Priorities for Juglans regia L. Populations in Central Asia“. Frontiers in Ecology and Evolution. 8. Bibcode:2020FrEEv...8..171G. doi:10.3389/fevo.2020.00171. ISSN 2296-701X. |hdl-access= бара |hdl= (help)
  8. 1 2 Beer, Ruth; Kaiser, Franziska; Schmidt, Kaspar; Ammann, Brigitta; Carraro, Gabriele; Grisa, Ennio; Tinner, Willy (2008-03-01). „Vegetation history of the walnut forests in Kyrgyzstan (Central Asia): natural or anthropogenic origin?“. Quaternary Science Reviews (англиски). 27 (5): 621–632. Bibcode:2008QSRv...27..621B. doi:10.1016/j.quascirev.2007.11.012. ISSN 0277-3791.
  9. 1 2 Vischi, Massimo; Chiabà, Cristina; Raranciuc, Steluta; Poggetti, Luca; Messina, Rachele; Ermacora, Paolo; Cipriani, Guido; Paffetti, Donatella; Vettori, Cristina (2017-03-16). „Genetic Diversity of Walnut (Juglans regia L.) in the Eastern Italian Alps“. Forests. 8 (3): 81. Bibcode:2017Fore....8...81V. doi:10.3390/f8030081. ISSN 1999-4907. |hdl-access= бара |hdl= (help)
  10. ↑ Shafer-Elliott, Cynthia (2022), „Fruits, Nuts, Vegetables, and Legumes“, Во Fu, Janling; Shafer-Elliott, Cynthia; Meyers, Carol (уред.), T&T Clark Handbook of Food in the Hebrew Bible and Ancient Israel, T&T Clark Handbooks (англиски) (1. изд.), London: T&T Clark, стр. 147, ISBN 978-0-567-67982-6, Посетено на 2025-07-27
  11. ↑ Huxley, Anthony (1992). Dictionary of Gardening (Royal Horticultural Society, UK). London; New York: Macmillan Press; Stockton Press. ISBN 1-56159-001-0.
  12. ↑ Aradhya, Mallikarjuna K.; Potter, Daniel; Simon, Charles J. (2006-12-31). „7. Cladistic Biogeography of Juglans (Juglandaceae) Based on Chloroplast DNA Intergenic Spacer Sequences“. Darwin's Harvest (PDF). Columbia University Press. стр. 143–170. doi:10.7312/motl13316-008. ISBN 978-0-231-16891-5. [мртва врска]
  13. ↑ Grimshaw, John; Bayton, Ross (2009). New Trees. Richmond, Surrey: Royal Botanic Gardens Kew. стр. 413–414. ISBN 978-1-84246-173-0. OCLC 428774409.

Надворешни врски

[уреди | уреди извор]
Преземено од „https://mk.wikipedia.org/w/index.php?title=Обичен_орев&oldid=5634973“