Новачани

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето

Новачани е село во Општина Велес, во околината на градот Велес.

Новачани
Novachani-MK.JPG

Поглед на селото Новачани

Новачани is located in Македонија
Новачани
Местоположба на Новачани во Македонија
Координати 41°46′0″N 21°44′44″E / 41.76667° СГШ; 21.74556° ИГД / 41.76667; 21.74556Координати: 41°46′0″N 21°44′44″E / 41.76667° СГШ; 21.74556° ИГД / 41.76667; 21.74556
Општина Општина Велес
Население 5 жит.
(поп. 2002)
Надм. вис. 220 м
Commons-logo.svg Новачани на Ризницата


Географиja и местоположба[уреди | уреди извор]

Селото Новачани се наоѓа во северниот дел на Општина Велес недалеку од браната на вештачкото езеро Младост познато како Велешко Езеро[1]. Новачани се наоѓа од левата страна на автопатот „Александар Македонски“ (делницата Скопје - Велес), веднаш после наплатната рампа „Сопот“. Сместено е на десната падина во долот на потокот Бучало[2] непосредно пред вливот во Вардар. Ваквата положба во долината на потокот, која има одлики на клисура, е доста поволна бидејќи го заштитува селото од ветрови од сите страни[3]. Од градот Велес селото е оддалечено 9 километри[4]. До селото се стигнува по краток земјен крак кој се одвојува од асфалтниот пат веднаш непосредно пред браната на езерото Младост и хотелот „Романтик“. Иако е расположено на падините на долот, Новачани се сметка како рамничарско село кое лежи на 220 метри надморска височина[5]. Атарот на селото зафаќа површина од 13,3 км², на кои преволадуваат пасиштата со 736 хектари, 426 хектари зазема обработливото земјиште, а шумите зафаќаат само 36 хектари[6]. Поради слабата пошуменост, голите ридови во непосредната околина и крај самиот пат кој води до селото повеќе пати се пошумувани со зимзелени дрвја како бор и елка.

Историja[уреди | уреди извор]

Според општото предание во подалечното минато селото било во месноста Бела Вода (денешните лозови насади крај автопатот Скопје - Велес десно од наплатната рампа „Сопот“) крај патот кој водел за Скопје и дека поради крџалии (разбојнички дружини) се преместило во клисурата на потокот Бучало[7]. Кај месностите Бела Вода и Ограѓе имало темели од градби, а кај чешмата Прдле била пронајдена голема плоча со латински натпис од едната страната[8]. Во древните времиња меѓу Новачани и Сопот била границата на античка Македонија како и границата на римските провинции Македонија на која граничела и употребата и говороењето на латинскиот и хеленскиот јазик, поради што селото Новачани и неговата околина изобилуваат со старини од античкиот период. Меѓу нив е и пронаоѓањето на златни пари како и остатоци од (ранохристијанска) црква на ридот Грамади[9]. Кон крајот на XIX и почетокот на ХХ век, селото Новачани имало 70 куќи и во него имало пекарница и дуќани[10]. Поради големите иселувања во Башино Село, Велес, Скопје и Куманово селото започнало да опаѓа и да се реселува при што уште во средината на првата половина на XX век останале многу разрушени куќи[11].

Економија[уреди | уреди извор]

Според составот на селскиот атар Новачани има поледелско-сточарска функција[12]. Најзастапено е сточарството односно одгледувањето на овци кои често зимуваат во трлата на крајот од селото кои се забележуваат и од автопатот, кози, а во многу помала мерка и крупен добиток како крави и волови. Од поледелските култури кои ги одгледуваат преостанатите жители најзастепено е житото, односно пченицата, а од градинарските култури се одгледуваат пиперки, домат и кромид за сопствени потреби. Поради убавата растителност од зимзелени шуми повеќе лица кои имаат куќи и повремено престојуваат во селото се занимаваат со пчеларство и правење мед кое е во пораст и постојат повеќе дворови со неколку десетици пчелни сандаци.

Демографија и население[уреди | уреди извор]

Според статистиката на Васил К'нчов („Македониja, Етнографиja и статистика“) од 1900 година, во Новачани живееле 340 жители, сите Македонци.[13]

По податоците на секретарот на Бугарската егзархија, Димитар Мишев („La Macédoine et sa Population Chrétienne“) во 1905 година во Новачани имало 520 Македонци, егзархисти.[14]

Според пописот од 2002 година, во селото Новачани живеат 5 жители, сите Македонци.

Новачани е мошне мала селска населба во фаза на наполно раселување[15], но сепак во однос на последните два пописи бележи мал пораст на населението. Во 1961 година во селото живееле 44 жители, а во 1994 година само 2 жители, сите Македонци[16]. Забележливо е повратништвото на постари жители кои се родиле во селото, а потоа се иселиле во Велес и Скопје или пак водат потекло од ова село. Покрај нив еден дел луѓе кои водат потекло од Новачани ги обновуваат своите стари куќи или градат целосно нови во кои престојуваат привремено, бавејќи се со земјоделски дејности.

На табелата е прикажан бројот на население во сите пописни години:[17]

Година 1900 1905 1948 1953 1961 1971 1981 1991 1994 2002
Население 340[13] 520[14] 264 248 44 43 6 4 2 5

Родови[уреди | уреди извор]

Во селото Новачани од секогаш живееле исклучиво Македонци од православна христијанска вероисповед. Според записи и податоци од 1935 година во Новачани живееле следните македонски родови: Василевци, Прелоговци, Камиларовци, Панови (сите староседелци), Бузалковци (од с.Сопот, подалечно потекло од с.Бузалково), Бабунци (од областа Бабуна), Цаневи, Згрополци (двата рода од с.Згрополци), Симитковци (од с.Сопот), Ѓурчинови (од с.Грнчиште), Аџови-Алексови (од с.Џидимирци), Васковци (од с.Ветерско), Утевци (од с.Ораовец), Анчеви (од с.Бадар - Скопско), Неделковци (од с.Каратманово во Овче Поле), Карасларци (од с.Караслари), Гугуталиевци, Челбовци (двата рода од Велес), Анчевци (од с.Раштани и следните родови кои не го знаеле местото на отселување Доколенковци (Пашови), Митковци, Андовци, Гочеви, Војновци, Џајкови, Маркови, Таскови и Шетлови[18].

Општествени институции[уреди | уреди извор]

Администрација и политика[уреди | уреди извор]

Културни и природни знаменитости[уреди | уреди извор]

Селската црква посветена на Свети Атанасиј

Во селото Новачани постои многу стара црква Свети Атанас. Нејзиното постоење датира од турско време.Одолеала на забот на времето.Не е реконструирана, ниту поправана.Еден тамошен нејзин жител(сега починат)Владо Панов долги години се до својата смрт ја одржуваше малата црквичка.Со голема љубов го поправаше кровот,и со свои раце го корнеше коровот околу ова прекрасно здание.Заедно со неговата жена Марија Панова се закопани во малиот двор пред црквата.Тој е ограден со ограда од камен..а старата дрвена порта стои едвај на малиот ѕид, целата рапава и избрздена како брчките на старите Панови..кои се грижеа за ова свето место. Многу чудотворни случки се имаат случено при посета на ова место.Раскажувше Владо..за многумина кои побарале спас пред иконата на Свети Атанас. Моментално нема живи жители седелци, освен куките на лугето кои за викенд доагаат да се нагледаат природна убавина, да се надишат чист воздух и да се напијат ладна, бистра вода од селската чешма кој се наога во центарот на самото село.Ако Ве нанесе патот кон Новачани запалете свеки во малата црквичка.Секоја помош за нејзина заштита и реконструкција е добредојдена.

Редовни настани[уреди | уреди извор]

Личности[уреди | уреди извор]

Култура и спорт[уреди | уреди извор]

Иселеништво[уреди | уреди извор]

Од Новачани се иселиле голем број на жители особено во Велес (родовите Џајкови, Попови), Скопје (целиот род Градиновци), Куманово (целиот род Пачкови), Неготино (родот Здравевци), Башино Село како и во странство во Србија во градот Крагуевац[19]

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. Панов Митко. „Енциклопедија на селата во Република Македонија“. Патрија, Скопје, 1998. стр.211
  2. Филиповиќ, Миленко. Северни велешки села. Белград, 1935. стр.553
  3. Филиповиќ, Миленко. Северни велешки села. Белград, 1935. стр.553
  4. Панов Митко. „Енциклопедија на селата во Република Македонија“. Патрија, Скопје, 1998. стр.211
  5. Панов Митко. „Енциклопедија на селата во Република Македонија“. Патрија, Скопје, 1998. стр.211
  6. Панов Митко. „Енциклопедија на селата во Република Македонија“. Патрија, Скопје, 1998. стр.211
  7. Филиповиќ, Миленко. Северни велешки села. Белград, 1935. стр.554
  8. Филиповиќ, Миленко. Северни велешки села. Белград, 1935. стр.554
  9. Филиповиќ, Миленко. Северни велешки села. Белград, 1935. стр.554
  10. Филиповиќ, Миленко. Северни велешки села. Белград, 1935. стр.554
  11. Филиповиќ, Миленко. Северни велешки села. Белград, 1935. стр.554
  12. Панов Митко. „Енциклопедија на селата во Република Македонија“. Патрија, Скопје, 1998. стр.211
  13. 13,0 13,1 Васил Кънчов. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 157.
  14. 14,0 14,1 D.M.Brancoff. "La Macedoine et sa Population Chretienne". Paris, 1905, рр. 118-119.
  15. Панов Митко. „Енциклопедија на селата во Република Македонија“. Патрија, Скопје, 1998. стр.211
  16. Панов Митко. „Енциклопедија на селата во Република Македонија“. Патрија, Скопје, 1998. стр.211
  17. Население на Република Македонија според изјаснувањето за етничката припадност, по населени места, според пописите на население 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 1994 и 2002 година (согласно територијалната организација од 1996 година) *Државен завод за статистика http://makstat.stat.gov.mk.
  18. Филиповиќ, Миленко. Северни велешки села. Белград, 1935. стр.554-555
  19. Филиповиќ, Миленко. Северни велешки села. Белград, 1935. стр.555

Надворешни врски[уреди | уреди извор]