Нејпиерова комисија
Нејпиерова комисија, официјално Кралска комисија за истрага на состојбата на земјоделците и изнајмувачите на земја во Шкотските Гори и островите, — кралска комисија и јавна истрага за состојбата на земјоделците и изнајмувачите на земја во високите планини и островите на Шкотска.
Комисијата била назначена во 1883 година, со Франсис Нејпиер, 10-ти лорд Нејпиер, како нејзин претседател, под либералната влада на Обединетото Кралство на Вилијам Гладстон. Кралската комисија имала уште пет члена и го објавила својот извештај, Извештајот на комесарите на Нејзиното Височество за истрагата за состојбата на круферите и изнајмувачите на земја во висорамнините и островите на Шкотска, во 1884 година. Другите членови беа:
- Сер Доналд Камерон на Лохил, конзервативен пратеник за Инвернес-шир
- Сер Кенет Мекензи на Герлох
- Чарлс Фрејзер-Макинтош, пратеник на Инвернес Бургс
- Александар Николсон, шериф на Киркадбрајт
- Професор Доналд Мекинон, прв член на Катедрата за Селтик, на Универзитетот во Единбург.
Историски контекст
[уреди | уреди извор]Комисијата бил одговор на агитацијата на земјопоседниците и котарците во Шкотските Гори. Агитацијата била за претерано високи кирии, недостаток на сигурност на правото на сопственост и лишување од фактички права на пристап до земјиштето. Таа се одвивала во форма на штрајкови за кирија (не-плаќања на кирија) и она што стана познато како рации на земјиште (окупација на земјиште од страна на крофтерите што земјопоседниците го дале на одгледување овци и на ловни паркови наречени еленски шуми). Оттогаш, Лига на Хајленд Ленд се користи како име за оваа агитација.
Во 1870-тите имало спорадични краткотрајни агитации во Вестер Рос и Луис (тогаш што се наоѓале во округот Рос). Во раните 1880-ти, агитацијата започнала во Скај (тогаш што се наоѓала во округот Инвернес) и таму станала постојана и се заканувала да се прошири низ Хебридите и Висорамнините. Полициските сили се обиделе да го спроведат она што сопствениците на земјиштето го сметале за нивни права, но полицијата била сериозно преоптоварена, особено во Инвернес-шир, каде што Вилијам Ајвори бил главен шериф. Затоа, агитацијата станала проблем што барала внимание од централната влада и која што на крајот владата на Гладстон ја назначила Комисијата Нејпиер.
Околу три години по назначувањето на комисијата, Законот за „Крофтерс Холдингс“ (Шкотска) од 1886 година ( 49 и 50 Викт. ц. 29) ќе биде важечки. Законот не се базирал на препораките на комисијата, но процесот преку кој комисијата собирала докази и извештајот на комисијата, ја поттикнале и информирале јавната, парламентарната и кабинетската дебата, што на крајот довела до законодавството. Законодавството се базирало на принципите прифатени во Законот за закуподавачи и закупци (Ирска) од 1870 година и Законот за земјишно право (Ирска) од 1881 година, принципи кои Нејпиер имплицитно ги отфрлил во 1884 година.
Според шкотскиот националист, биограф и историчар Џон Лорн Кемпбел, Законот за холдинзи на крофтери (Шкотска) од 1886 година не бил ништо помалку од „Магна карта на висорамнините и островите, која им доделувала на малите закупувачи таму нешто што селаните од скандинавските земји го знаеле со генерации, сигурност на правото на сопственост и право на принципот на компензација за нивните сопствени подобрувања по престанокот на закупите. Ништо не било предложено во извештајот, ниту содржано во Законот, за ограничување на отсутното земјопоседување или ограничување на количината на земјиште што некој поединец може да го поседува во Шкотска, но засега е обезбедена голема предност.“
Комисија
[уреди | уреди извор]Именувањата во Комисијата ги правел министерот за внатрешни работи, Сер Вилијам Харкорт. Во самиот Нејпиер, Комисијата имала аматерски историчар и антрополог. Во Николсон и Макинон, таа имала двајца членови со добро познавање на гелскиот јазик. Камерон и Макензи очигледно биле земјопоседници, а Фрејзер-Макинтош бил антиквар кој, како пратеник, се претставил како некој што е наклонет кон каузата на земјоделците.
Термините крофтер, котар и Хајлендс и Острови немале јасна дефиниција, а Комисијата била оставена сама да процени кога, каде и од кого да земе докази. Нејпиер не сакал да го вклучи Кејтнес, кој го сметал за „ненаселен од келтската раса“. Сепак, Комисијата била свесна дека владата сакала прилично ран извештај, наместо исцрпна долга истрага, со надеж дека самото тоа ќе помогне да се смири агитацијата на крофтерите.
Комисијата ја започнала својата работа на Хебридите, каде што штрајковите за кирија и рациите на земјиштето биле најзастапени. Таа собрала докази од крофтери, земјопоседници и други. Продолжила да го прави тоа во голем дел од она што сега се смета за областа на Висорамнините и Островите. Доказите од крофтерите покажале извонредно конзистентна реторика, но имала и обвинувања за инструктирање од Лигата на Хајленд Ленд. Исто така, имало обвинувања дека секој крофтер што се осмелува да даде докази ризикува да биде издвоен за одмазда од земјопоседниците.
Нејпиеров исвештај
[уреди | уреди извор]Комисијата била далеку од едногласна во својот извештај. Многу од препораките биле само препораките на Нејпиер. За закупувачите чии имоти имале вредност на закупнина поголема од 6 фунти годишно, тој предложил сигурност на правото на сопственост во 30-годишни договори за подобрување на закупот и организација на општината. За закупувачите чии имоти паднаа под прагот од 6 фунти годишно, тој препорачал доброволно потпомогната емиграција. Подобрувачкиот закуп значи закуп што вклучува програма за подобрување на имотот. Општините биле убедени со повторно воспоставување на комуналното управување со пасиштата.
Објавувањето на извештајот донело извесно смирување на ситуацијата во Високорамнините, но тоа било доста краткотрајно.
Поврзано
[уреди | уреди извор]Надворешни врски
[уреди | уреди извор]- Документи на Комисијата Нејпиер Архивирано на 20 април 2021 г. во Центарот за историја, Универзитет на Хајлендс и Островите.