Неред (село)

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето
Неред
Πολυπόταμο
Неред is located in Грција
Неред
Неред
Координати: 40°43.06′N 21°21.96′E / 40.71767° СГШ; 21.36600° ИГД / 40.71767; 21.36600Координати: 40°43.06′N 21°21.96′E / 40.71767° СГШ; 21.36600° ИГД / 40.71767; 21.36600
ЗемјаГрција
ОбластЗападна Македонија
ОкругЛерин
ОпштинаЛерин
Општ. единицаКучковени
Надм. вис.&10000000000000940000000940 м
Население (2011)[1]
 • Вкупно314
Часовен појасEET (UTC+2)
 • Лете (DST)EEST (UTC+3)

Неред (грчки: Πολυπόταμο, Полипотамо; до 1927 г. Νερέτη, Нерети[2]) — село во Леринско, Егејска Македонија, денес во општината Лерин на Леринскиот округ во Западна Македонија, Грција. Населението брои 314 жители (2011), сите Македонци.[3]

Географија и местоположба[уреди | уреди извор]

Селото се наоѓа во источните пазуви на Нередска Планина (Вич), 20 км југоисточно од Лерин и 14 км југоисточно од Кучковени. Лежи на надморска височина од 940 м, а атарот зафаќа површина од 31 км2.[3] Низ Неред течат две рекички кои потоа се обединуваат, образуваќи ја поголемата Грашина Река.[3]

Историја[уреди | уреди извор]

Османлиско време[уреди | уреди извор]

Селото е многу старо, но за првпат се спомнува во турски тефтер од 1481 г. со 65 домаќинства.[4] Во „Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника“ која се однесува на 1873 г. Неред е наведен двапати — еднаш како Неред (Nerede), село во Леринската каза со 25 домаќинства и 50 жители Македонци[5] и вторпат како Нерет (Nérète), село во Костурската каза со 150 домаќинства и 460 жители, исто така Македонци.[5][6] Во патописниот попис од истиот период, Милош Милоевиќ евидентирал 400 македонски[7] куќи.[3] Според Николаос Схинас („Οδοιπορικαί σημειώσεις Μακεδονίας, Ηπείρου, Νέας οροθετικής γραμμής και Θεσσαλίας“) во средината на 1880-тите Неред (Νεράτι Φλωρίνης) имал 1.970 жители христијани.[8]

На почетокот на XX век Неред е заведено како село во Леринската каза. Меѓу 1896 и 1900 г. селото потпаднало под врховенството на Бугарската егзархија.[9] Ѓорче Петров го наведува Неред има 200 македонски куќи.[3] Во 1900 г. според Васил К’нчов („Македонија. Етнографија и статистика“) во Неред живееле 1.950 Македонци христијани.[5][10]

Жителите на селото зеле учество во Илинденското востание во 1903 г. што уследило со казнени акции на османлиската војска. Меѓу уапсените бил попот Христо, испратен да лежи 5 години затвор во Дијарбакир, но бил амнестиран согласно Бугарско-турската спогодба од 1904 г..[11] Во 1904 г. целото село потпаднало под врховенството на Бугарската егзархија.[12] По податоците на егархискиот секретар Димитар Мишев („La Macédoine et sa Population Chrétienne“) во 1905 г. селото имало 2.336 жители Македонци[5] и работело бугарско училиште.[13] Во училиштето во Неред во учебната 1904/1905 предавал деецот на ВМОРО, Тодор Златков.[14]

Неред претрпел два јуриша од единиците на Павлос Мелас, а потоа и други андартски чети, во кои се убиени многу жители. Многу од преживеаните на почетокот на XX век се иселиле во САД.[15]

Во септември 1910 г. селото настрадало во обезоружителната акција на младотурците, со барање мештаните да предадат 1.200 пушки кои ги чуваат.[16]

Припојување кон Грција[уреди | уреди извор]

Судска покана од 1939 г. за Ѓорѓи Митрин од Неред обвинет дека зборувал на „словенски јазик“.

Со Букурешкиот договор во 1913 г. селото е припоено кон грчката држава, кога имало 2.075 жители.[3] Меѓу 1912 и 1928 г. многу од жителите на Неред се преселиле во прекуокеанските земји.[3] Во 1920 г. селото е попишано со 1.666 жители[3] во 400 куќи, сите Македонци христијани.[17] Во 1927 г. властите го преименувале Неред во Полипотамон.[18] На пописот во 1928 г. се евидентирани 1.697 жители.

Втора светска и граѓанска војна[уреди | уреди извор]

За време на Втората светска војна селото настрадало од окупаторските власти.[19] Селото прилично настрадало и во Граѓанската војна, поради што околу 150 лица го напуштиле, преселувајќи се во Р. Македонија и источноевропските земји.[3] По нормализацијата на состојбите, иселувањето продолжило, овојпат повторно во прекуокеанските земји, така што Неред во 1951 г. се свел на 1.046 жители.[3]

Истражувањето спроведено во 1993 г. утврдило дека Неред е чисто „славофонско“ село и дека македонскиот јазик во него е одлично зачуван.[20]

Знаменитости[уреди | уреди извор]

  • „Успение на Пресвета Богородица“ (изг. 1913)
  • „Свети Атанас“
  • „Свети Никола“
  • Нередски манастир („Св. Лука“, изг. 1912-1913)

Население[уреди | уреди извор]

Еве преглед на населението во сите пописни години, од 1940 г. до денес:

Година 1940 1951 1961 1971 1981 1991 2001 2011
Население 1533 1046 853 675 428 506 482 314
Извор за 1940-1991 г.: Т. Симовски, Населените места во Егејска Македонија

Самоуправа и политика[уреди | уреди извор]

Селото припаѓа на општинската единица Кучковени со седиште во истоименото село, која припаѓа на поголемата општина Лерин, во округот Лерин. Воедно, селото е дел од општинскиот оддел Неред, каде тоа е единствено населено место.

Стопанство[уреди | уреди извор]

Населението се занимава со земјоделство и сточарство. Особено познат производ на Неред се јагодите, прочуени по свјот квалитет и арома, кои месното население ги нарекува „планушки“.[3]

Личности[уреди | уреди извор]

Васил Иванов во 1913 г.
  • Атанас Кизов (1914-1947) — партизан и деец на НОФ
  • Васил Иванов (1890-?) — револуционер, соработник на Васил Чакаларов
  • Иван Стојчев - Фудуло — револуционер на ВМОРО, раководител на селскиот комитет[21]
  • Менелај Гелев, општественик и револуционер, раководител на Македонците во Леринско за време на Втората светска војна
  • Наум Никос (Ναούμ Νίκος) — гркомански андартски деец[22]
  • Панчо Манев — деец на ВМОРО, заробен во 1903 г. испратен на робија и убиен со кундаци во Мала Азија[23]
  • Филе — деец на ВМОРО, војвода на селската чета во Илинденското востание, а подоцна дејствувал во подрачјето околу Неред[24]

Поврзано[уреди | уреди извор]

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. „Попис на населението од 2011 г. Трајно население“. Државен завод за статистика на Грција. 
  2. Μετονομασίες των Οικισμών της Ελλάδας. Νερέτη - Πολυπόταμον
  3. 3,00 3,01 3,02 3,03 3,04 3,05 3,06 3,07 3,08 3,09 3,10 Симовски, Тодор (1998). Населените места во Егејска Македонија : географски, етнички и стопански карактеристики. II. Скопје: Институт за национална историја. стр. 165. 
  4. Kravari, Vassiliki. Villes et villages de Macédoine occidentale, Realites byzantines, Paris: Editions P. Lethielleux, 1989, p. 305. ISBN 2283604524.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 Како што е општопознато, Македонците во бугарските извори се присвојуваат и водат како Бугари, и покрај признанието дека самите отсекогаш се изјаснувале како Македонци.
  6. „Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995, стр.82-83 и 110-111.
  7. нарекувајќи ги „српски
  8. Νικόλαος Σχινάς, Οδοιπορικαί σημειώσεις Μακεδονίας, Ηπείρου, Νέας οροθετικής γραμμής και Θεσσαλίας / Συνταχθείσαι υπό Νικολάου Θ. Σχινά ταγματάρχου του μηχανικού, Αθήναι, τόμοι 3, 1886-87. Цитирано по: Δημήτρης Λιθοξόου. Η περιοχή Φλώρινας (Λέριν) / Florina (Lerin) γεωγραφία της ιστορίας.
  9. Илюстрация Илинден, 1936, бр. 79, стр. 1.
  10. Кънчов, Васил. Македония. Етнография и статистика, София, 1900, стр. 250.
  11. Централен държавен архив, оп. 1, а.е. 2037, л. 15 - информация от българския дипломатически агент в Битоля, А. Тошев.
  12. Силянов, Христо. „Освободителните борби на Македония“, том II, София, 1993, стр.125.
  13. Brancoff, D.M. La Macédoine et sa Population Chrétienne, Paris, 1905, рр. 176-177.
  14. Илюстрация Илинден, година 14, книга 1, януари 1942, стр. 12 - 13.
  15. Δημήτρης Λιθοξόου. Η περιοχή Φλώρινας (Λέριν) / Florina (Lerin) γεωγραφία της ιστορίας.
  16. Дебърски глас, година 2, брой 22, 18 септември 1910, стр. 3.
  17. Боровоје Милојевић, Јужна Македонја - Антропогеографска, Београд 1920. Цитирано по: Δημήτρης Λιθοξόου. Η περιοχή Φλώρινας (Λέριν) / Florina (Lerin) γεωγραφία της ιστορίας.
  18. Δημήτρης Λιθοξόου. Μετονομασίες των οικισμών της Μακεδονίας 1919 - 1971
  19. Добрин Мичев. Българското национално дело в Югозападна Македония (1941 – 1944 г.)
  20. Riki Van Boeschoten. "Usage des langues minoritaires dans les départements de Florina et d’Aridea (Macédoine)"
  21. Николов, Борис. ВМОРО — псевдоними и шифри 1893-1934, Звезди, 1999, стр.99
  22. ΕΘΝΟΛΟΓΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΣΤΙΣ ΑΡΧΕΣ ΤΟΥ 20ού ΑΙΩΝΑ
  23. Розалин, Димитър. Страданията на 323 македонски затворници в Диарбекир, през 1903-1904, Спомени от бившия заточеник Георги Т. Ачков, София, 1923 , печ. „Розова долина“, стр. 17.
  24. Николов, Борис Й. Вътрешна македоно-одринска революционна организация. Войводи и ръководители (1893-1934). Биографично-библиографски справочник, София, 2001, стр. 174.