Нежен здравец

Нежен здравец
Научна класификација [ у ]
Царство:	Растенија
клад:	Скриеносеменици
клад:	Евдикоти
клад:	Розиди
Ред:	Здравцовидни
Семејство:	Здравци
Род:	Здравец (род)
Вид:	Нежен здравец
Научен назив
	Geranium molle; L.

Нежен здравец (латински: Geranium molle) — едногодишно тревесто растение од семејството здравци.

Опис

Општи одлики и стебло

Нежниот здравец е едногодишно или двегодишно, а многу ретко повеќегодишно тревесто растение, кое достигнува висина од 10 до 40 см. Од самата основа на растението се развиваат повеќе вертикални стебла. Стеблата во својот долен дел се тркалезни, додека во горниот дел стануваат аглести. Тие можат да бидат зелени или црвеникави по боја и се речиси неразгранети или се разгрануваат само еднаш. Површината на стеблото е покриена со долги и куси прости влакна, како и со куси жлездести влакна, кои се забележливо погусти во горните делови.^[1]

Листови

Листовите од двете страни се покриени со полурасперени влакна, а на долната страна се присутни и ретки жлездести влакна. На изглед се тркалезни или заоблено-бубреговидни. Тие се пересто насечени до 1/2 или до 2/3 од својата површина на 5 до 7 јајцевидно-клиновидни делови, кои понатаму уште еднаш се насечени, обично на 3 тапи запчести делови. Лисните дршки се густо покриени со куси и многу долги влакна, покрај кои има и поретки жлездести влакна. Стеблените листови се спирално распоредени и имаат многу мали дршки, поради што изгледаат речиси приседнати. Најдолниот лист на соцветието е подолг од наспрамната дршка на самото соцветие. Прилисниците се копјести, влакнести и имаат црвеникава боја.^[1]

Соцветие и цвет

Цветовите се распоредени по два заедно. Цветните дршки се за 2 до 3 пати подолги од чашките, додека дршката на целото соцветие е подолга од поединечните цветни дршки. Заедно, овие дршки се подолги од пазувниот лист. Површината им е покриена со густи, прости, куси влакна и куси жлездести влакна. Прицветниците (прицветниците) се мали, црвеникави и влакнести.^[1]

Чашка и венче

Чашката е мала и не се зголемува значително во фазата на образување на плодовите. Чашкините ливчиња се зелени, долги од 4 до 5 mm, со јајцевидно-елиптична форма и се заострени на врвот. Тие имаат по 3 едвај видливи жили, на врвот и по рабовите се црвеникави, а нивната површина е покриена со полурасперени густи прости и жлездести влакна. Венчето е светло-виолетово. Венечните ливчиња имаат обратно-јајцевидно-клиновиден облика, подолги се од чашката, на самиот врв се длабоко всечени (вдлабнати), а во основата се влакнести по работ од двете страни.^[1]

Прашници и плод

Прашниците се долги колку и чашката, а во својата основа се голи и немаат влакна. Плодните делови се со кафеава боја, голи и карактеристични по своите попречни (трансверзални) брчки. Семките се кафеави и имаат мазна површина.^[1]

Живеалиште

Овој вид најчесто расте по брдски пасишта и на варовнички камењари.^[1]

Распространетост

Природната распространетост на тркалезнолисниот здравец е Евроазија и Африка:^[2]

Албанија, Алжир, Австрија, Азорски Острови, Балеарски Острови, Балтички држави, Белорусија, Белгија, Бугарија, Канарски Острови, Средноевропска Русија, Корзика, Кипар, Чехословачка, Данска Источноегејски Острови, Источноевропска Русија, Египет, Финска, Франција, Германија, Велика Британија, Грција, Унгарија, Иран, Ирак, Ирска, Италија, Крим, Крит, Либан-Сирија, Либија, Мадеира, Мароко, Холандија, Северен Кавказ, Северозападна Европска Русија, Норвешка, Палестина, Полска, Португалија, Романија, Сардинија, Саудиска Арабија, Сицилија, Синај, Јужноевропска РУсија, Шпанија, Шведска, Швајцарија, Закавказје, Тунис, Турција, Туркменистан, Украина, Југославија.

Македонија

Во Македонија растението е евидентирано на повеќе места, меѓу кои:^[1]

Скопски Регион: Гази Баба, село Катланово, Скопска Црна Гора и планината Жеден;
Повардарие и Источен Регион: Таорска Клисура, клисурата на реката Пчиња, Велес (месност Голик), Штип, Радовиш и Кочани (село Оризари);
Југоисточен Регион: Валандово, Гевгелија (Богданци, село Богородица);
Пелагониски и Западен Регион: Прилеп (Дабничка Планина) и Дебар (село Баниште).

Синоними

Geranium luganense Chenevard^[3]
Geranium abortivum De Not. ex Ces.
Geranium brutium [b] micranthum N.Terracc.
Geranium brutium Gasp.
Geranium calabrum Ten.
Geranium leiocaulon Ledeb.
Geranium x luganense Chenevard
Geranium macropetalum (Boiss.) Posp.
Geranium molle [a] triviale (A.Terracc.) Gortani & M.Gortani
Geranium molle [b] caespitosum (N.Terracc.) Graebn.
Geranium molle [b] leiocaulon (Ledeb.) Graebn.
Geranium molle [B] pinguis (K.Malý) Graebn.
Geranium molle [B] stipulare (Kunze) Graebn.
Geranium molle [c] parvulum (Ten.) Graebn.
Geranium molle f. albiflorum R.Uechtr.
Geranium molle f. annuum (Schur) Gams
Geranium molle f. candidum Beck
Geranium molle f. pinguis K.Malý
Geranium molle f. stipulare (Kunze) K.Malý
Geranium molle f. subperenne (Schur) Gams
Geranium molle [frm.] glabrata A.Terracc.
Geranium molle [frm.] pygmaea A.Terracc.
Geranium molle [frm.] sepincola A.Terracc.
Geranium molle [frm.] tenuisecta A.Terracc.
Geranium molle [frm.] trivialis A.Terracc.
Geranium molle [frm.] villosissima A.Terracc.
Geranium molle [I] annuum (Schur) Graebn.
Geranium molle [I] triviale A.Terrac. ex Graebn.
Geranium molle [II] subperenne (Schur) Graebn.
Geranium molle [II] tenuisecta (A.Terracc.) Graebn.
Geranium molle [l] album (Picard) Graebn.
Geranium molle [l] suaveolens (Boenn. ex Rchb.) Graebn.
Geranium molle subf. abortiva (De Not. ex Cesati) A.Terracc.
Geranium molle subsp. brutium (Gasp.) Graebn.
Geranium molle subsp. brutium (Gasp.) P.H.Davis
Geranium molle subsp. normale A.Terracc.
Geranium molle subsp. pollinense A.Terracc.
Geranium molle subsp. sinjaricum Al-Shehbaz & Al-Khakani
Geranium molle subsp. stipulare (Kunze) Dostál
Geranium molle subsp. stipulare (Kunze) Holmboe
Geranium molle subsp. stipulare (Kunze) Soó
Geranium molle subsp. villosum (Ten.) A.Terracc.
Geranium molle subvar. macropetalum (Boiss.) Gams
Geranium molle var. abortivum (De Not. ex Ces.) Ces., Pass. & Gibelli
Geranium molle var. abortivum (De Not. ex Ces.) Nyman
Geranium molle var. album Picard
Geranium molle var. annuum Schur
Geranium molle var. arenarium A.Terracc.
Geranium molle var. brutium (Gasp.) K.Malý
Geranium molle var. caespitosum N.Terracc.
Geranium molle var. caucasicum Regel ex Woronow
Geranium molle var. corymbiferum Just.
Geranium molle var. diffusum Ten. ex A.Terracc.
Geranium molle var. elatum Ten. ex A.Terracc.
Geranium molle var. graecum A.Terracc.
Geranium molle var. grandiflorum Lange
Geranium molle var. grandiflorum Lojac.
Geranium molle var. grandiflorum Vis.
Geranium molle var. grandiflorum Viv.
Geranium molle var. lucanum Gasp. ex Nyman
Geranium molle var. macropetalum Boiss.
Geranium molle var. maioriflorum Borbás
Geranium molle var. maritimum Lojac.
Geranium molle var. minus Chevall.
Geranium molle var. montanum A.Terracc.
Geranium molle var. montanum A.Terracc. ex N.Terracc.
Geranium molle var. parvulum Ten.
Geranium molle var. stipulare (Kunze) Nyman
Geranium molle var. suaveolens Boenn. ex Rchb.
Geranium molle var. suaveolens (Boenn. ex Rchb.) Gams
Geranium molle var. subperenne Schur
Geranium molle var. supinum Fouc. & Jouss.
Geranium molle var. typicum Posp.
Geranium molle var. villosum (Ten.) Cout.
Geranium molle var. vulcanicum A.Terracc.
Geranium x oenense Borbás ex Hallier
Geranium pollinense N.Terracc. ex A.Terracc.
Geranium pseudovillosum Schur
Geranium punctatum Kanitz
Geranium pyrenaicum subsp. villosum (Ten.) Nyman
Geranium stipulare Kunze
Geranium villosum var. gracile Sennen
Geranium villosum var. villosissimum Ten.
Geranium villosum Ten.

Хербална медицина

Николас Калпепер во своето хербално дело од 1652 година предложил различни употреби на G. molle, вклучувајќи лекување на внатрешни и надворешни повреди. Било забележано дека модринките од листот побрзо ги заздравуваат надворешните повреди. Се вели дека лушпа од вино ги ублажува гихтот и другите болки во зглобовите.^[4]

Галерија

Цртеж од Deutschlands Flora во Abbildungen, 1796 година
Растение Geranium molle
Лисја, пупки, цвет
Цвеќиња од Geranium molle
Крупен план на цвет од Geranium molle
Незрело плод
Влакнесто стебло од Geranium molle
Млади листови од Geranium molle var. Brutium .
Промена на боите на листовите од пролет (горе лево) до есен (долу десно)

Наводи

1 2 3 4 5 6 7 Мицевски, Кирил (2005). ФЛОРА НА РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЈА, Том I, свеска 6. Скопје: МАНУ. стр. 1501-1502. ISBN 9989-101-46-9 (св. 6) Проверете ја вредноста |isbn=: invalid character (help). Укажано повеќе од еден |pages= и |page= (help); |access-date= бара |url= (help)
↑ Brummitt, R.K. 2001. TDWG – World Geographical Scheme for Recording Plant Distributions, 2nd Edition
↑ Synonyms from Catalogue of life^{[мртва врска]}
↑ Culpeper, Nicholas (1652), The English physitian: or an astrologo-physical discourse of the vulgar herbs of this nation, London: Peter Cole

Надворешни врски

Нежен здравец на Ризницата ^?
Geranium molle на Викивидовите ^?
Universiteit Leuven Photo gallery Архивирано на 3 октомври 2011 г. Archived 2011-10-03 at the Wayback Machine
Jepson Manual Treatment
U.C. Photo gallery
Geranium molle Архивирано на 14 мај 2025 г. Flowers in Israel

[FM-1] 1 2 3 4 5 6 7 Мицевски, Кирил (2005). ФЛОРА НА РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЈА, Том I, свеска 6. Скопје: МАНУ. стр. 1501-1502. ISBN 9989-101-46-9 (св. 6) Проверете ја вредноста |isbn=: invalid character (help). Укажано повеќе од еден |pages= и |page= (help); |access-date= бара |url= (help)

[2] Brummitt, R.K. 2001. TDWG – World Geographical Scheme for Recording Plant Distributions, 2nd Edition

[3] Synonyms from Catalogue of life^{[мртва врска]}

[4] Culpeper, Nicholas (1652), The English physitian: or an astrologo-physical discourse of the vulgar herbs of this nation, London: Peter Cole

[1]

[2]

[3]

[4]