Мономахова шапка
Мономахова шапка (руски: шапка Мономаха), наречена и Златна шапка (руски: шапка Золотая), е главна реликвија на Големото Московско Кнежевство и царство Русија. Тоа е симбол-круна на руската империја и е најстарата од круните што моментално се изложени во одделот за царски трезор на Кремљската оружарница. Капата на Мономах е златна филигранска шапка од почетокот на 14 век, составена од осум сектори, богато украсена со златен преклоп, со вметнатискапоцени камења (рубин и смарагд) и бисери, и украсена со самурово крзно. На шапката има едноставен златен крст со бисери на секој од краевите.
Потекло
[уреди | уреди извор]Главната хипотеза ја смета Капата со потекло од древна Москва. Едно алтернативно толкување ја класифицира како централноазиска (од етнолошка или културна гледна точка); ова ги навело некои современи научници да ја сметаат круната за подарок од Узбекистанскиот хан од Златната Орда до неговиот зет, Големиот московски кнез Иван I за време на монголско - татарската ера по монголската инвазија на Киевска Русија од 122 до 1241 год.[1] Борис Успенски (1996год.) особено тврди дека татарската шапка првично се користела во церемониите на крунисување за да се означи потчинетоста на московскиот владетел на ханот. Според Сергеј Соловјов (1879год.) „по смртта на Иван I сите руски кнезови отпатувале во Ордата... а ханот го прогласил најстариот син, Симеон, за Голем кнез на Владимир“.
Откако Московја го надминалa периодот на феудална фрагментација, и Иван III Московски и Владимирско-суздаљско Кнежевство ја потврдил својата позиција како наследник на римските императори, се појавила легенда дека капата ја подарил византискиот император Константин IX Мономах до неговиот внук Владимир Мономах, традиционалниот основач во 1108 годна градот Владимир и патрилинеарен предок на Иван III. Во почетокот на 16 век , „Приказната за кнезовите на Владимир“ ја разработи легендата, која ги зајакна тврдењата од 15 век за политичката теорија „Москва како Трет Рим“ .
Круната станала позната како „шапка на Мономах“, термин првпат забележан во московски документ од 1518 г. Сепак, фактот дека Константин IX Мономах починал 50 г. пред крунисувањето на Владимир Мономах го прави припишувањето само легенда. Првата верзија за ориенталното потекло на Капата (Узбекистанскиот хан) ја предложил Георги Вернадски. Вернадски укажувал на интересен факт кој според Пол Пелиот, Озбег може да се протолкува како слободен човек.
Професорот М.Г. Крамаровски, кој работел во музејот Ермитаж и бил посебно заинтересиран за потеклото на капата, забележува дека според технологијата на капата, капата потекнува од 14 или 15 век - или во градовите покрај Волга или на Крим, каде што се развила школата за филигранство на Златната Орда. Според Александар Андреевич Спитсин (1858 го 1931), можно е капата првично да била на врвот со сличен крст на круната на Јани Бег, но извештајот за германскиот амбасадор на Светиот римски цар Максимилијан I, Сигизмунд фон Херберштајн (познат по своите „Белешки за московските работи“, објавени во 1549 г.) не го поддржува тој став.
Откако Иван Грозни го крунисал првиот руски цар со оваа шапка во 1547 г. полскиот крал го замолил Иван да го објасни значењето на неговата нова титула. На тоа Иван одговорил дека секој што е крунисан со Мономаховата шапка традиционално се нарекува цар, бидејќи таа била подарок од цар (така наречениот Константин IX) кој го испратил ефескиот митрополит во Киев да го круниса Владимир Мономах со оваа капа. Иван веројатно не бил свесен дека во времето на смртта на Константин IX Мономах, Владимир Мономах имал само две години и сè уште не бил киевски владетел.
Мономаховата шапка последен пат била употребена при двојното крунисување на Иван V и Петар Велики во 1682 г. иако потоа била носена во поворката на крунисувањето. Откако Петар Велики ја презел титулата цар во 1721 г. нова круна во западен стил била обликувана и користена при крунисувањето на Катарина I во 1724 год.
Поврзано
[уреди | уреди извор]Наводи
[уреди | уреди извор]Поврзано
[уреди | уреди извор]- Макро фотографија Круната на Мономах
- Слики и опис на круната на Мономах
- Круната на Мономах на kreml.ru
- Татарски капи – Круни на рутинските цареви, врз основа на статијата „Круни на рутинските цареви – обележја на татарската култура“. списание „Идел“ бр. 3/4, 1996.