Матеја Матевски

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Златен венец Матеја Матевски
Матеја Матевски.jpg
Шести Претседател на МАНУ
На должноста
2001–2004
Претходник Ѓорѓи Евремов
Наследник Цветан Грозданов
Лични податоци
Роден(а) 13 март 1929
Истанбул
Националност Македонец
Установа Филолошки факултет - Скопје
Професија поет
критичар
академик

Матеја Матевски (р. 13 март 1929 во Истанбул) — македонски поет, литературен и театарски критичар, есеист, преведувач. Завршил Филолошки факултет во Скопје. Работел во Македонската радиотелевизија како новинар, уредник на културните и литературните програми, потоа како главен уредник и директор на Телевизија и генерален директор на Радиотелевизија Скопје.

Матевски е член на МАНУ и бил негов претседател во периодот 2001 - 2004 година.

Биографија[уреди | уреди извор]

Куќата на неговите родители во гостиварското село Беличица

Матеја Матевски е роден 13 март 1929 година во Истанбул, Турција во печалбарско семејство. Своето детство го поминал во Гостивар од чија околина потекнувале неговите родители. Во Гостивар завршил основно учлилиште и два класа во тоа време познато “Граѓанско училиште”. Неговото школување било прекинато за време на војната, но по завршување на војнта своет ошколување го продулжил во гимназија во Тетово, а подоцна во гимназија во Скопје. Во 1949 година заминал за Белград каде своето школување го продолжил на Високата новинарско-дипломатска школа. По извесен прекин студиите ги продолжил во Скопје каде дипломирал на Филозовскиот факултет на групата македоснски јазик и југословенска литература.

По завршување на студиите тој работел како средношколски проферсор, подоцна се вработил како новинар во Македонската радио телевизија, бил продуцент на литературно културната програма а подоцна станува главен продуцент и директор на Радио телевизија Скопје,исто така ја извршувал функцијата претседател на комисијата за културна реализација,бил уредник на книгоиздавачката куќа “Кочо Рацин”.Како гимназијалец (1951-1958) бил уредник на списаснието “Млада литература”, а потоа повеќе година на “Разгледи”,бил професор по Драмска историја на Драмскиот факултет во Скопје.

Матеја Матевски членувал во многу литературни друштва и различни литературни асоцијации. Тој бил прецедател на Асоцијација на писатели на Македонија, претседател на “Струшките денови на поезијата”, ”Рацинови средби”, Македонската литературна фондација, член на Македонската академија на науките и уметностите, и вице прецедател на МПЕН, член на Македонската асоцијација на писатели од 1956, истотака тој бил и дописнички член од Северна Америка на шпански јазик.

Матеја Матевски бил член на претседателството на Сојузна Република Македонија.

Дејноста на Mатеја Mатевски[уреди | уреди извор]

Со пишување стихови почнува да се занимава уште во гимназијата. Првата своја песна ја објавува во 1959 година во списанието “Млада литература” , во 1956 година ја објавува својата прва стихозбирка.Некои негови стихозбирки се преведени и на други јазици (“Дождови”). Освен со поезија Матевски се занивама со театарски критики и преводна литература. Преведува претежно од албански , словенечки , српско-хрватски , француски јазик , ги преведе книгите “Приказна за шивачката и ножиците” од Драготин Кете 1961 година , “Очилата на тетка Бајаваја” во 1961 година од Ела Пероци , “Децата на Герника” од Херман Кестен од 1962 година , “Момина солза” од 1962-1965 година од Прежихов Воранц , Иван Минати “Се бега во облаците и со птиците” 1966 година и “Во мрачното стебло” 1970 година од Андре Френо. Застапен е и во антологиите на Иван В.Лалиќ и Јосип Пупачиќ ”Вратата на времето. Повоените Југословенски поети”(Загреб 1958) , на Зоран Мишиќ “Современа Југословенска поезија” (на француски јазик , Париз , 1959) , На Димитар Митрев “Повоени македонски поети”(Скопје , 1960) , на Танасие Младеновиќ , Новак Симиќ и Драго Шега ”Југословенска лирика”(на полски јазик , Варшава , 1960) , на Александар Спасов , Милан Ѓурчинов и Димитар Солев ”Современа македонска поезија и проза”(на српско-хрватски јазик , Белград , 1961) , на Иван Ивањи ”Млада југословенска лирика”(на германски јазик , Франкфурт на Мајна , 1961-62) , на Димитар Митрев , Фран Петре , Владимир Поповиќ и Шиме Вучетиќ “Понова југословенска поезија”(Загреб , 1962 , 1966) , на група автори на “Светска поезија”(на француски јазик , УНЕСКО , Париз , 1963) , на Александар Спасов “Современа македонска поезија”(на словенечки јазик , Љубљана , 1963) , на Херберт Готшалк ”Современа југословенска лирика”(на германски јазик , Гитерслоу , 1964) , на Аурел Гаврилов и Раду Флора “Современа југословенска поезија”(на романски јазик , Панчево , 1964) , на Јанко Лаврин ”Антологија на современата југословенска поезија”(на англиски јазик , Лондон , 1964) , на Џакомо Скоти ”Антологија на македонската поезија”(на италијански јазик , Сиена , 1965) , на Карољ Ач ”Песна на нашите денови.Антологија на модерната југословенска поезија”(на унгарски јазик , Нови Сад , 1965) , на Лилјана Ацева и Николај Јанков”Балкански писатели.зборник со дела од учесниците во првата средба на балканските писатели”(на бугарски јазик , Софија , 1965) , на Кирил Злобец , Славко Михалиќ и Александар Спасов ”Нова југословенска поезија”(на италијански јазик , Парма , 1966) , на Влатко Павлетиќ ”100 дела од литературите на на југословенските народи”(на српско-хрватски јазик , Загреб , 1966) , на Ирена Венигова и Душан Карпатски ”Снимци на пејсажите на поезијата.Мал избор од југословенските поети од XX век”(на чешки јазик , Прага , 1966) , на Александар Спасов ”Современа македонска поезија”(на српско-хрватски јазик , Белград , 1967) , на Милан Ѓурчинов ”Антологија на македонската поезија”(на Српско-хрватски јазик , Белград , 1968) , на Никола Милечевиќ ”Антологија на свеската љубовна поезија”(на српско-хрватски јазик , Загреб , 1968) , на Илхан Берк ”Светска поезија.Од најстарите времиња до денес”(на турски јазик , Истанбул, 1969) , на Золтан Чука ”Раѓање на зборот.Современи македонски поети”(на унгарски јазик , Будимпешта , 1969),на Неџати Зекерија ”Десет македонски поети”(на турски јазик , Истанбул, 1971) и на Костас Асимапокулос ”Современи југословенски поети.Мала антологија”(на грчки јазик , Атина , 1971).

Делата на Матеја Матевски[уреди | уреди извор]

година жанр име на делото

1956 Поезија “Дождови”

1963 Поезија “Рамноденица”

1976 Поезија “Перуника”

1977 Поезија “Круг”

1980 Поезија “Липа”

1985 Поезија “Раѓање на трагедијата”

1987 критика и есеистика “Од традицијата кон иднината” 1987 театарска критика и есеистика “Драма и театар” 1990 поезија “Оддалечување”

1992 поезија “Црна кула”

1996 поезија “Завевање”

/ критика и есеистика “Светлината на зборот”

1999 поезија “Мртвица”

2000 поезија “Внатрешен предел”

Награди[уреди | уреди извор]

  • Матеја Матевски има добиено повеќе награди меѓу кои попознати му се:наградата на Друштво на писателите на Македонија за 1956 година, за стихозбирката ”Дождови”,на “Браќа Миладиновци” на Струшките вечери на поезијата за 1963 година и на највисоката национална награда “11 Октомври” за 1963 година за стихозбирката “Рамноденица”.
  • Академик Матеја Матевски ја доби престижната меѓународна награда за поетски опус на Академијата "Мајкл Мадхуседан" од Калкута - Индија. Наградата, како и Академијата го носи името на индискиот поет од 19 век кој пишувал на бенгалски и на англиски јазик, а се доделува 28 години за достигнувањата во областа на литературата, уметноста, науката и филантропијата.

Наградата, дипломата и златениот медал, на лауреатот му се врачени во Калкута. Академик Матевски е поранешен добитник на уште едно индиско признание кое му беше доделено по повод 40 години од смртта на нобеловецот Рабиндранат Тагоре.

  • Академик Матеја Матевски е единствениот добитник на највисокото признание за литература "Премио медитерано пер литература 2005". Награда секоја година ја доделува Медитеранската Академија со седиште во Неапол- Италија која со своите активности ги поврзува земјите од Средоземјето. Ова високо признание го добиваат личности и институции за нивните особени заслуги во политичката и општествената активност и уметничкото и научно творештво. Добитници на наградата во другите области се: Председателот на Владата на Турција- Реџеп Ердоган и министерот за надворешни работи на Шпанија- Мигел Анфел Моратинос. "Премио медитерано..." им беше доделена и постхумно на палестинскиот водач Јасер Арафат и шпанскиот писател Мануел Васкес Монталбан. Во Неапол беше представено и италијанското издание на романот "Времето на козите" на академик Луан Старова. Доделувањето на наградата и промоцијата на романот беа дел од активностите посветени на медитеранската култура и уметност, превземени од Галаксија Гутенберг и Културниот центар и саем во Неапол.

Литература[уреди | уреди извор]

1. Стихозбирка “Рамноденица”

2. Стихозбирка “Дождови”

3. Утрински весник (Брoj 2253 четврток, 07 декември 2006) http://www.utrinskivesnik.com.mk/defaultmk.asp?ItemID=186EAB8A0B53394A9CE11A78D0CAA782&arc=1

4. ДневенпечатВест( Година:5 Број:1282 Четврток 10/7/2004)http://www.vest.com.mk/default.asp?id=92789&rubrika=Kultura&idg=5&idb=1404

5. ДневенпечатВест( Година:5 Број:1404 Петок 3/4/2005) http://www.vest.com.mk/default.asp?id=84912&rubrika=Kultura&idg=5&idb=1282

6. http://www.blesok.com.mk/avtor.asp?lang=eng&id=135

7. http://www.e-books.com.mk/01poetry/matevski/hu/bio.asp?lang=mac

8. http://www.kultura-struga.com.mk/tekst.asp?lang=mac&tekst=75