Мари Тарп

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето
Мари Тарп
Роденјули 30, 1920(1920-07-30)
Ипсиланти, Мичиген
Починалавгуст 23, 2006(2006-08-23) (возр. 86)
Нијак, Њујорк
ДржавјанствоСАД
НационалностАмериканско
Полињагеологија, океанографија
УстановиОпсерваторија Ламонт-Доерти
ОбразованиеУниверзитет Охајо
Универзитет Мичиген
Универзитет Талса
Познат поТопографија на морското дно
Мапа создадена од Хизен-Тарп, која го прикажува првото сфаќање на дното на океанот (1957)

Мари Тарп (30 јули 1920 - 23 август 2006 година) била американски геолог и океанографски картограф која, во партнерство со Брус Хизен, ја создала првата научна мапа на дното на Атлантскиот Океан. Тарп ја открила деталната топографија и повеќедимензионалниот географски пејзаж на дното на океанот.[1] Таа, исто така, го открила присуството на расцеп по должината на оската на Средноатлантскиот Гребен, предизвикувајќи промена на парадигмата во науката за Земјата што довело до прифаќање на теориите за тектониката на плочите и континенталното движење.[2]

Ран живот[уреди | уреди извор]

Мари Тарп била родена на 30 јули 1920 година, во Ипсиланти, Мичиген, единственото дете на Берта Луиз Тарп, професорка по германски и латински јазик, и Вилијам Едгар Тарп, геодет за почва во Министерството за земјоделство на Соединетите држави.[3] Таа често го придружувала својот татко на неговата теренска работа, поради што го учела правењето карти. И покрај тоа, таа немала никаков интерес да продолжи кариера во теренска работа, бидејќи во тоа време се сметало дека ова е машка работа.

Поради природата на работата на Вилијам Тарп, семејството постојано се селело додека тој не се пензионирал во 1931 година. Во тој момент, Мари посетувала повеќе од десетина јавни училишта во Алабама, Ајова, Мичиген и Индијана, што ѝ го отежнало воспоставувањето пријателства.[3] Нејзината мајка, која починала кога Мари имала 15 години,[4] била нејзината најблиска познаничка.[3]

Образование[уреди | уреди извор]

По неговото пензионирање, Вилијам Тарп и остатокот од семејството се преселиле на фарма во Белефонтен, Охајо, каде што набргу потоа Мари завршила средно училиште.[1] Под влијание на нејзината мајка, професорка, зела една година одмор пред да оди на факултет; по дипломирањето и таа планирала да стане учителка. Останувајќи на фармата за да помогне по смртта на нејзината мајка во 1936 година, Мари подоцна дипломирала на колеџ.[5] Советувана од нејзиниот татко да избере предмет на студирање што не само што го сака, туку и ќе ѝ обезбеди кариера и финансиска сигурност, Тарп дипломирала на Универзитетот во Охајо во 1943 година со диплома по англиски и музика.

По јапонскиот напад на Перл Харбор, многу млади момчиња ги напуштиле училиштата и универзитетите за да се приклучат на вооружените сили.[6] За време на Втората светска војна, повеќе жени биле регрутирани во професии како нафтена геологија, вообичаено машка професија. Откако одела на час по геологија во Охајо, Тарп била регрутирана на програмата за нафтена геологија на Универзитетот во Мичиген во Ен Арбор, каде што завршила магистерски студии.[7]

Тарп се вработил во нафтената компанија „Станолинд“ во Талса, Оклахома, како помлад геолог, но набрзо тоа не ја задоволувало. На жените во тоа време не им било дозволено да одат на терен за да бараат нафта и гас. Ограничена во канцеларија, нејзините должности биле да собира мапи и податоци за мажите што оделе на терен.[6] Додека сè уште работела како геолог за нафтената компанија Станолинд, Тарп се запишала на математичкиот факултет на Универзитетот во Талса, добивајќи ја својата втора диплома.[6]

Кариера[уреди | уреди извор]

До 1948 година, Тарп помина четири години во Талса, а потоа се преселила во Њујорк и првично барала работа во Американскиот музеј за природна историја. Откако дознала колку многу време одзема палеонтолошкото истражување, побарала позиции на Универзитетот Колумбија.[8] Таа на крајот нашла работа во Геолошката опсерваторија Ламонт (сега Земјена опсерваторија Ламонт-Доерти). Тарп била една од првите жени што работеле во Геолошката опсерваторија Ламонт.

Додека работела таму, таа го запознала Брус Хизен. Заедно работеле користејќи фотографски податоци за да го лоцираат соборениот воен авион од Втората светска војна.[9] На крајот таа работела исклучиво со Хизен на исцртување на океанското дно.[8] Тарп била вработена и постојано унапредувана од 1952 до 1968 година, кога нејзината позиција била затворена и преместена во статус финансиран од грантови поради лабораториската политика во која бил вклучена Хизен (таа остана на позиција финансирана од грант до смртта на Хизен во 1977 година). Поради Студената војна, американската влада забранила да се објавуваат мапи на морското дно, поради страв дека советските подморници би можеле да ги користат.[6]

Во првите 18 години од нивната соработка, Хизен собирал батиметриски податоци на истражувачкиот брод Вема, додека Тарп цртала мапи од тие податоци, бидејќи на жените во тоа време им било забрането да работат на бродови. Таа подоцна се приклучила на експедицијата за собирање податоци од 1968 година. Таа самостојно користеше податоци собрани од истражувачкиот брод Атлантис на Океанографската институција Вудс Хол и сеизмографски податоци од подморските земјотреси. Нејзината работа со Хизен го претставува првиот систематски обид за мапирање на целото океанско дно.

Теоријата за движење на континентите[уреди | уреди извор]

Пред почетокот на 1950-ти години, научниците знаеле многу малку за структурата на океанското дно. Иако проучувањето на геологијата на копно било поевтино и полесно, целокупната структура на земјата не можела да се разбере без знаење за структурата и еволуцијата на морското дно.

Во 1952 година, Тарп макотрпно ги усогласувала звучните информации од Атлантис, собрани во текот на 1946-1952 година, и еден од поморскиот брод Стјуарт, снимен во текот на 1921 година. Од овие информации, таа можела да ја испита батиметријата на северните делови на Средноатлантскиот гребен. Тарп идентификувала структура во форма на V што се протега непрекинато низ оската на гребенот и верувала дека тоа можеби е долина на расцеп.[8][10] Таа верувала дека пукнатината формирана од океанската површина се распаѓа.[8] Хизен првично не бил убеден, бидејќи идејата би го поддржала движењето на континентите, во тоа време контроверзна теорија. Во тоа време, многу научници, вклучително и Хизен, верувале дека континенталното поместување е невозможно.

Хизен наскоро го ангажирал Хауард Фостер за да ја зацрта локацијата на епицентрите на земјотресот во океаните за проект кој ги поврзувал големите струи со подморските земјотреси. Создавањето на оваа мапа на епицентар на земјотресот се покажало како корисна база на податоци за испитување на батиметријата на Средноатлантскиот гребен. Кога Фостеровата карта на епицентри на земјотреси била прекриена со информациите на Тарп за Средноатлантскиот гребен, станало јасно дека локацијата на овие земјотреси е усогласена со долината на расцепот на Тарп. Откако ги собрала овие две збирки на податоци, Тарп се уверила дека навистина постои долина на расцеп во сртот на Средноатлантскиот гребен.[8] Дури откако видел дека локацијата на епицентрите на земјотресот е усогласена со долината на расцепот на Тарп, Хизен ја прифатил нејзината хипотеза и се свртел кон алтернативните теории за тектониката на плочите и континентален расцеп.[11][12]

Сликање на сртот на средината на океанот од Хајнрих Беран (1977) врз основа на научните податоци на Мари Тарп и Брус Хизен

Тарп и Хизен ја објавиле својата прва физиографска карта на Северен Атлантик во 1957 година.[8] Сепак, името на Тарп не се појавувало на ниту еден од главните трудови за тектониката на плочите што тој и другите ги објавиле помеѓу 1959 и 1963 година. Тарп продолжила да работи со асистенти кои биле дипломирани студенти, за дополнително да го мапира обемот на централната долина. Тарп идентификувала дека долината на пукнатината се протега заедно со Средноатлантскиот гребен во јужниот дел на Атлантикот,[8] и нашла слична структура во Индискиот Океан, Арапското Море, Црвеното Море и Аденскиот Залив, што укажувало на присуство на глобална зона на океански пукнатини.[13] Последователно, во соработка со австрискиот пејзажен сликар Хајнрих Беран, Тарп и Хизен ја реализирале својата мапа на целото океанско дно, која била објавена во 1977 година од Нејшнал џиографик под насловот Светското дно на океанот.[6] Иако подоцна била препознаена и призната за нејзината работа на Средноатлантскиот гребен, Хизен бил тој кој во тоа време, во 1956 година, се огласил и добил признание за откритието што било направено.

Пензионирање и смрт[уреди | уреди извор]

По смртта на Хизен, Тарп продолжила да работи на факултетот на Универзитетот Колумбија до 1983 година, по што работела на дистрибуција на мапи во Јужен Нијак за време на нејзиното пензионирање.[14] Тарп ја донирала својата колекција на карти и белешките на Одделот за мапи и географија на Конгресната библиотека во 1995 година.[15] Во 1997 година, Тарп добила двојни почести од Конгресната библиотека, која ја прогласила за една од четворицата најголеми картографи на 20 век, и ја вклучила нејзината работа во изложба на прославата на 100-годишнината од Одделот за географија и карти.[16] Во 2001 година, Тарп била наградена со првата годишна награда Ламонт-Доерти во нејзината матична институција за нејзината животна работа како пионер на океанографијата.[2] Тарп починала од рак во Нијак, Њујорк, на 23 август 2006 година, на 86-годишна возраст.[17]

Личен живот[уреди | уреди извор]

Во 1948 година се омажила за Дејвид Фланаган и со него се преселила во Њујорк. Тие се развеле во 1952 година.[18]

Наследство[уреди | уреди извор]

Тарп била призната во 1997 година од Конгресната библиотека како една од четворицата најголеми картографи на 20 век.[19] Позицијата Мари Тарп Ламонт истражувачка професорка е создадена во нејзина чест.[20]

Избрани публикации[уреди | уреди извор]

  • Tharp, Marie; Heezen, Bruce C.; Ewing, Maurice (1959). The floors of the oceans: I. The North Atlantic. 65. Geological Society of America. doi:10.1130/SPE65-p1.
  • Heezen, B C; Bunce, Elizabeth T; Hersey, J B; Tharp, Marie (1964). „Chain and Romanche fracture zones“. Deep-Sea Research and Oceanographic Abstracts. 11 (1): 11–33. Bibcode:1964DSROA..11...11H. doi:10.1016/0011-7471(64)91079-4.
  • Heezen, B C; Tharp, Marie (1965). „Tectonic fabric of the atlantic and indian oceans and continental drift“. Philosophical Transactions of the Royal Society of London A. 258 (1088): 90–106. Bibcode:1965RSPTA.258...90H. doi:10.1098/rsta.1965.0024.
  • Tharp, Marie; Friedman, Gerald M (2002). „Mapping the world ocean floor“. Northeastern Geology and Environmental Sciences. 24 (2): 142–149..

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. 1,0 1,1 „Marie Tharp | Encyclopedia.com“. www.encyclopedia.com. Посетено на 2019-02-07.
  2. 2,0 2,1 Lamont-Doherty Earth Observatory Bestows Heritage Award on Marie Tharp, Pioneer of Modern Oceanography, Published Jul 10, 2001, Retrieved Oct 12, 2014
  3. 3,0 3,1 3,2 Higgs, Bettie Matheson (2020-07-13). „Understanding the Earth: the contribution of Marie Tharp“. Geological Society, London, Special Publications (англиски). 506: SP506–2019–248. doi:10.1144/SP506-2019-248. ISSN 0305-8719. |hdl-access= бара |hdl= (help)
  4. Felt, Hali (June 2017). „Marie Tharp - Plate Tectonics Pioneer“ (PDF). Geological Society of America.
  5. „Marie Tharp - Ages of Exploration“ (англиски). Посетено на 2019-02-07.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 Yount, L. (2006). Modern Marine Science: Exploring the Deep. Facts On File, Incorporated. ISBN 9781604130669.
  7. Barton, Cathy (2002). „Marie Tharp, oceanographic cartographer, and her contributions to the revolution in the Earth sciences“. Geological Society, London, Special Publications. 192 (1): 215–228. Bibcode:2002GSLSP.192..215B. CiteSeerX 10.1.1.1032.1530. doi:10.1144/gsl.sp.2002.192.01.11.
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 8,5 8,6 Tharp, Marie (2006-12-12). „Marie Tharp biography“. Woods Hole Oceanographic Institution. Архивирано од изворникот на 2007-01-08. Посетено на 2008-06-02.
  9. Evans, R. (November 2002). „Plumbing Depths to Reach New Heights“. Посетено на 2008-06-02.
  10. North, Gary W. (2010-01-01). „Marie Tharp: The lady who showed us the ocean floors“. Physics and Chemistry of the Earth, Parts A/B/C (англиски). 35 (15–18): 881–886. Bibcode:2010PCE....35..881N. doi:10.1016/j.pce.2010.05.007. ISSN 1474-7065.
  11. Felt, Hali (2017). „ROCK STARS: Marie Tharp - Plate Tectonics Pioneer“. GSA Today. 27: 32–33.
  12. Wills, Matthew (2016-10-08). „The Mother of Ocean Floor Cartography“. JSTOR. Посетено на 2016-10-14. While working with the North Atlantic data, she noted what must have been a rift between high undersea mountains. This suggested earthquake activity, which then [was] only associated with [the] fringe theory of continental drift. Heezen infamously dismissed his assistant's idea as "girl talk." But she was right, and her thinking helped to vindicate Alfred Wegener's 1912 theory of moving continents. Yet Tharp's name isn't on any of the key papers that Heezen and others published about plate tectonics between 1959–1963, which brought this once-controversial idea to the mainstream of earth sciences.
  13. 1961-, Lawrence, David M. (2002). Upheaval from the abyss : ocean floor mapping and the Earth science. Rutgers University Press. ISBN 978-0813530284. OCLC 605755403.CS1-одржување: бројчени имиња: список на автори (link)
  14. „PennState - College of Earth and Mineral Sciences - Marie Tharp“.
  15. „Primary Sources in Science Classrooms: Mapping the Ocean Floor, Marie Tharp, and Making Arguments from Evidence (Part 1) | Teaching with the Library of Congress“. blogs.loc.gov. 2015-10-08. Посетено на 2015-10-29.
  16. Jarvis, Brooke (2014-12-09). „How One Woman's Discovery Shook the Foundations of Geology“. mentalfloss.com (англиски).
  17. Fox, Margalit (August 26, 2006). „Marie Tharp, Oceanographic Cartographer, Dies at 86“. New York Times. Посетено на April 9, 2012.
  18. Felt, Hali (2012). Soundings: The Story of the Remarkable Woman Who Mapped The Ocean Floor. Henry Holt.
  19. „Join Us in Celebrating #MarieTharp100“. State of the Planet (англиски). 2020-07-23. Посетено на 2020-09-13.
  20. „Lamont's Marie Tharp: She Drew the Maps That Shook the World“. State of the Planet (англиски). 2020-07-27. Посетено на 2020-09-13.

Надворешни врски[уреди | уреди извор]