Прејди на содржината

Малечката 14-годишна танчарка

Од Википедија — слободната енциклопедија
Малечката 14-годишна танчарка
Бронзена скулптура на Метрополитанскиот музеј на уметност, со реставрирано туту од 2018 година[1]
УметникЕдгар Дега Edit this on Wikidata
Годинаоколу 1880
МедиумБронза, лента, тил
Димензии98 cм (39 ин)
МестоположбаМетрополитен, Музеј Орсе, Национална уметничка галерија
ЗбиркаНационална уметничка галерија Edit this on Wikidata
Пристапен број1985.64.62 Edit this on Wikidata
Оригиналната восочна скулптура во Националната галерија на уметности, Вашингтон

Малечката 14-годишна танчарка (француски: La Petite Danseuse de Quatorze Ans) — скулптура започната околу 1880 година од која Едгар Дега ја започнал околу1880 г. Скулптурата е од млада студентка од танцовото училиште „Балет при Париската опера“, Белгијката, Мари ван Гетем.

Скулптурата е две третини од природната големина на танчарката[2] и првично била извајана од восок, невообичаен избор за тоа време.[3] Скулптурата била изложена во 1881 година, облечена во вистински корсет, балетско здолниште и балетанки и перика од човечка коса. Сè освен косата, лентата и здолништето, биле премачкани со восок.

Денес во музеите и галериите низ целиот свет се појавуваат најмалку 28 бронзени копии од оваа скулптура. По смртта на Дега, неговото семејство ја ангажирало познатата компанија-основач, Хебрар, да ги направи овие реплики.[4] Здолништата што ги носат бронзените скулптури се разликуваат од музеј до музеј.[5]

Точната врска помеѓу Мари ван Гетем и Едгар Дега е предмет на дебата.[6] Друга верзија од статуата е гола, моментално изложена до оригиналот во Националната галерија во Вашингтон.[7] Иако јавноста реагирала негативно на голотијата на младиот модел на Дега, како што имплицирала вистинската и отстранлива облека на неговата статуа, не може со сигурност да се тврди дека тие биле во сексуална врска.[8]

Реалистичните восочни фигури со вистинска коса и вистинска облека биле популарни и во религиозните, народните и ликовните уметности со векови пред Дега да ја создаде својата Мала танчарка.[9][10]

Рацете ѝ се напнати, додека нозете и стапалата се поставени во балетска поза што потсетува на четвртата позиција во мирување. Целокупниот став зрачи со напнатост, создавајќи впечаток на балерина во движење, која ги изведува своите чекори, а не на фигура што мирно позира со ангелска грациозност. Нејзиното лице е прикажано како „искривено“ – нешто што многумина го толкувале како намерно нагласување на грдотијата. Сепак, може да се сфати и како приказ на болно и несмасно девојче во адолесценција, принудено да прави нешто што воопшто не го посакува.“

Историја

[уреди | уреди извор]

Кога скулптурата била прикажана во Париз на Шестата импресионистичка изложба во 1881 година, добила мешани критики. Жорис-Карл Уисманс ја нарекол „првиот вистински модерен обид за скулптура што го познавам“. Одредени критичари биле шокирани од делото, а танчарката била споредена со мајмун и Мексиканка. Еден критичар, Пол Манц, ја нарекол „цвет на прерана изопаченост“, со лице „обележано со омразното ветување за секој порок“ и „носејќи знаци на длабоко гнасен карактер“. [11] Биле направени споредби со постара уметност, можеби делумно затоа што била изложена во стаклена витрина, како класичната скулптура во Лувр, и била облечена во перика и облека.

По смртта на Дега, неговите наследници (деца на неговте брат и сестра[12]) донеле одлука да се создадат бронзените реплики како и други восочни и скулптури од мешани техники. Шеесет и девет восочни скулптури на Дега го преживеале процесот на леење. Една бронзена скулптура на Малата танчарка на Хебрард не била продадена на аукцијата во ноември 2011 година во Кристи.[13]

Леана бронзена скулптура од Малечката 14 годишна танчарка од Дега-изложена во Копенхаген, Данска.

За да ја направи статуата, Дега користел пигментиран пчелин восок, со метална арматура, јаже и четки за сликање покриени со глина за структурна потпора.[14]

Восочната скулптура Малечката танчарка што денес е позната на јавноста претставува преработена верзија на оригиналното дело изложено во 1881 година. Кога њујоршката колекционерка Луизин Хавемаер ја видела восочната фигура во домот на Дега во април 1903 година, таа покажала интерес да ја купи. Откако Дега ѝ предложил да изработи бронзен или восочен одливок од скулптурата, а Хавемаер ја одбила таа можност, уметникот ја однел восочната фигура во своето ателје. Потоа му соопштил на трговецот со уметнини Волард дека ја преработува скулптурата специјално за Хавемаер, за сума од 40.000 франци.[15] Дега никогаш не ја продал скулптурата на г-ѓа Хавемаер. Откако починал, таа била пронајдена во еден агол од неговото студио. Пол Лефонд, биографот на Дега, го опишал восочниот дел од Малата танчарка по смртта на Дега како „ништо друго освен урнатина“;[16] а Мери Касат ѝ телеграфирала на г-ѓа Хавемаер „Статуата е во лоша состојба“.[17] Сепак, восочната скулптура што ја знаеме денес не е урнатина. Тоа е преработената втора верзија на Дега од неговата восочна фигура. Во одреден момент пред Дега темелно да ја преработи својата скулптура, тој дозволил да се лее гипс од восочната фигура. Овој неодамна повторно откриен гипс ја евидентира оригиналната поза, корсет и фризура на Малата танчарка. Гипсот сега е во приватна колекција во Соединетите Американски Држави.[18]

Оригиналната восочна скулптура ја купил Пол Мелон во 1956 година. Од 1985 година наваму, Пол и Рејчел Мелон на Националната галерија на уметноста ѝ подариле 49 восочни скулптури, 10 бронзени скулптури и 2 гипсени модели од Дега, што претставува најголема збирка оригинални скулптури на уметникот во една институција. Меѓу овие донации се наоѓала и „Малата танчарка“.

Во 1997 година, француската леарница „Араиндор-Валсуани“ започнала со изработка на ограничена серија бронзени одлеаноци според гипсениот модел на „Малата танчарка“, создаден пред 1903 година. Еден од овие бронзени примероци е во сопственост на Фондацијата М. Т. Абрахам и повремено се позајмува на музеи и културни институции, меѓу кои и Државен музеј Ермитаж.

Слично на различните верзии што постојат кај многу графики на Дега, бронзените одлеаноци изработени од Валсуани ја документираат првата верзија на „Малата танчарка“, додека одлеаноците направени според калапите на Хебрар ја претставуваат втората и конечна верзија на оваа скулптура.

Во популарната култура

[уреди | уреди извор]

Скулптурата има камео улога во фантастичната комедија од 2009 година „Ноќ во музејот: Битката кај Смитсонијан“.

Романот од 2013 година Насликаните девојки од Кети Мари Бјукенен се фокусира на животот на Мари ван Гетем, моделот за ова дело. Тој го следи развојот на статуата во текот на неколку години и разгледува како Мари можеби реагирала на нејзиниот изглед. Бјукенен повлекува паралели помеѓу делото на Дега, криминалните теории на Чезаре Ломброзо и сценската адаптација на „Л'Асомоар“ од Емил Зола.

Наводи

[уреди | уреди извор]
  1. ↑ Petersen, Glenn; Borsch, Linda. „The Evolution of Degas's Little Dancer“. The Met. Посетено на 8 April 2021.
  2. ↑ „EDGAR DEGAS (1834-1917) Petite danseuse de quatorze ans“. Christie's. January 1, 2024. Посетено на January 1, 2024.
  3. ↑ „Edgar Degas, Little Dancer Aged Fourteen“. National Gallery of Art. January 1, 2025. Архивирано од изворникот на 2025-03-24. Посетено на January 1, 2025.
  4. ↑ Cohan, William D. (April 5, 2016). „Brass Foundry Is Closing, but Debate Over Degas's Work Goes On“. The New York Times. Посетено на January 1, 2025.
  5. ↑ „Edgar Degas | The Little Fourteen-Year-Old Dancer“. The Met Museum. January 1, 2025. Посетено на January 1, 2025.
  6. ↑ Luchs, Alison (2017). „The Little Dancer in Wax and Words: Reading a Sonnet by Edgar Degas“. Facture. Conservation, Science, Art History (3): 158-175 (for words from Degas about a young dancer).
  7. ↑ „Study in the Nude of Little Dancer Aged Fourteen (Nude Little Dancer)“. National Gallery of Art. January 1, 2025. Посетено на January 1, 2025.
  8. ↑ Празен навод (help)
  9. ↑ Joseph Czestochowski and Anne Pingeot; Reff, Theodore (2002). „To Make Sculpture Modern“. Degas Sculptures. Memphis: Torch Press. стр. 52–3.
  10. ↑ Kendall, Richard (1998). Degas and the Little Dancer. Yale University Press. стр. 32.
  11. ↑ „Degas's Little Dancer is still on the point of controversy“. 2011-11-02. Архивирано од изворникот на October 26, 2012.
  12. ↑ „National Gallery of Art“. 2011-11-02. Архивирано од изворникот на 2017-05-06. Посетено на 2026-06-02.
  13. ↑ „Degas Ballerina Fails to Sell at Christie's as Markets Plummet“. 2011-11-02.[мртва врска]
  14. ↑ Suzanne G. Lindsay, Daphne S. Barbour, and Shelley G. Sturman (2010). Edgar Degas Sculpture: The Collections of the National Gallery of Art, Systematic Catalogue. Washington, D.C.: National Gallery of Art. стр. 116–119.CS1-одржување: повеќе имиња: список на автори (link)
  15. ↑ Ann Dumas, Colta Ives, Susan Alyson Stein, and Gary Tinterow; Tinterow, Gary (1997). „Appendix: Mary Cassatt on the Degas Sales and the Casting of Sculpture“. The Private Collection of Edgar Degas. New York: The Metropolitan Museum of Art. стр. 101.CS1-одржување: повеќе имиња: список на автори (link)
  16. ↑ Lafond, Paul (1918–19). Degas, vol. II. Paris: H. Floury. стр. 66.
  17. ↑ Jean Sutherland Boggs, Douglas W. Druick, Henri Loyrette, Michael Pantazzi, and Gary Tinterow; Pantazzi, Michael (1988). „The Little Fourteen-Year-Old Dancer“. Degas. New York: The Metropolitan Museum of Art. стр. 352, n. 12.CS1-одржување: повеќе имиња: список на автори (link)
  18. ↑ Hedberg, Gregory (2016). Degas' Little Dancer, Aged Fourteen: The earlier version that helped spark the birth of modern art. Arnoldsche. стр. 10–64.
Преземено од „https://mk.wikipedia.org/w/index.php?title=Малечката_14-годишна_танчарка&oldid=5594481“