Македонско воловско јазиче

Македонско воловско јазиче
Научна класификација [ у ]
Царство:	Растенија
клад:	Скриеносеменици
клад:	Евдикоти
клад:	Астериди
Ред:	Лисичинковидни
Семејство:	Лисичинки
Род:	Мевочашка
Вид:	Македонско воловско јазиче
Научен назив
	Gastrocotyle macedonica; (Degen & Dörfl.) Bigazzi, Hilger & Selvi
Синоними
	Anchusa macedonica;

Македонско воловско јазиче (науч. Gastrocotyle macedonica, syn. Anchusa macedonica) — редок ендемски^[1] вид за регионот и во Македонија, од семејството на лисичинките (Boraginaceae). Неговиот опис од страна на А. Деген и И. Дерфлер во 1897 година, е собран само од неколку локалитети. Едногодишно или двегодишно тревесто растение, кое претсавува балкански ендемит.

Опис

Едногодишно или двегодишно растение, високо 5–25 см. Стеблото е исправено или растечко, неразгрането или разгрането од средината или основата, со густи влакнести или полувлакнести влакна на брадавичните израстоци. Листовите се линеарни, копјести до издолжено-копјести, цели 30–70 мм долги, 1,5 мм широки, базалните и долните стебла се издолжено-скапуларни, постепено се стеснуваат во долга ливче, средните и горните стебла се неподвижни, покриени од двете страни со потенки и подебели влакна на брадавичните израстоци. Цветовите со кратки дршки се развиваат во аксилите на листовидните бракти, собрани во кратки, исправени цимозни соцветија, цветните дршки на долните цветови од соцветието се подолги од оние на горните цветови. Чашката е долга 3,5–5 мм, подтегнувајќи ги плешките, до основата е пресечена на 5 линеарни, зашилени сегменти од чашка, покриени со полусоседни или притиснати 4 филаменти поставени на брадавични израстоци. Венечното ливче е сино, со многу кратко венечно цевче (1–2 мм) значително потесна од проширениот дел на венечно цевче, кој е со дијаметар од 5–7 мм, во отворот на венечно цевче има издолжено-тапи лушпи на грлото кои се покриени по површината со папили или кратки влакна. Прашници 5, прикачени во средината на венечно цевче. Оревчињата издолжено-овични, долги околу 3 мм, мрежесто превиткани со брадавични израстоци. Покрај патишта, на планински пасишта, каменести места, речни клисури, чистини во дабови шуми, на варовнички, силикатни и серпентински геолошки подлоги, до 600 м.^[2]^[3]

Распространетост

Расте покрај патишта, на ридски пасишта, камењари, речни клисури, чистини во дабови шуми, на варовнички, силикатен и серпентински геолошки супстрат, до 600 м.

Се сретнува во Р. Македонија, Егејска Македонија, Бугарија, Грција и др.

Во Македонија забележан е во Струмичката Долина, по течението на реката Тополка, Катлановска бања, Богословец, Штип, Мариово, Овче поле, Зелениково и др места.^[1]

Расте од 150 до 300 м надморска височина.

Фенетика и кариотипска анализа

Фенотипската посебност на овој слабо познат вид веќе била препознаена од монографот Гушулеак, кој првично го сместил во монотипската подгрупа на Anchusa Dimoniea. Меѓутоа, во подоцнежните третмани, овој подрод бил потиснат и A. macedonica бил вклучен во подгрупата Buglossellum заедно со други годишни таксони. Повторното откривање на овој вид во Грција обезбедило соодветен материјал за детални микроморфолошки, палинолошки и кариолошки набљудувања. Тие откриле силно изменета структура на поленот и стигмата, која покажала изненадувачки афинитет со Gastrocotyle hispida, монотипски род поврзан со Anchusa. Фенетската анализа на Anchusa s.str. ја сумирала посебноста на A. macedonica во однос на конгенеричките таксони. Кариотипската анализа покажала диплоиден комплемент од 2n = 18 хромозоми, број кој моментално е познат за сродниот род Cynoglottis, но не и за видовите Anchusa. Појавата кај A. macedonica на комбинација од морфолошки и кариолошки особини, кои инаку се наоѓаат одделно кај неповрзани видови на Anchusa sl, ја истакнува потребата од филогенетска анализа на племенско ниво за подобро разбирање на систематските односи и правилното таксономско поставување на овој вид во рамките на племето. Оригиналната збирка од I. Dörfler бр. 283 (W) е означена како лектотип.^[4]

Во 2002 г. растението е префрлено во родот Gastrocotyle (мевочашка).^[5]

Наводи

1 2 Матевски, Владо (2010). Флора на Република Македонија. Том II, св. 1. Скопје: МАНУ. стр. 133-134.
↑ Bornmüller, Joseph (1925-10). „Was istOnobrychis megalophylla Griseb.?“. Österreichische Botanische Zeitschrift. 74 (10): 237–244. doi:10.1007/bf01638209. ISSN 0378-2697. Проверете ги датумските вредности во: |date= (help)
↑ Јана Јовановска, Ѓоше Стефков, Марија Карапанџова: Фармакогностички интересни ендемски растенија во Република Македонија, Институт за фармакогнозија, Фармацевтски факултет, Универзитет Св. Кирил и Метидиј, 1000 Скопје,стр 50, издавач: Македонски фармацевтски билтен, 55, 2009
↑ https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.2307/1223976
↑ Bigazzi, M., Hilger, H.H. & Selvi, F. (2002). Evidence from nuclear and chloroplast DNA for the placement of Anchusa macedonica in the genus Gastrocotyle (Boraginaceae). Webbia 57(2): 173–180.

Надворешни врски

[ФлораМак2.1-1] 1 2 Матевски, Владо (2010). Флора на Република Македонија. Том II, св. 1. Скопје: МАНУ. стр. 133-134.

[2] Bornmüller, Joseph (1925-10). „Was istOnobrychis megalophylla Griseb.?“. Österreichische Botanische Zeitschrift. 74 (10): 237–244. doi:10.1007/bf01638209. ISSN 0378-2697. Проверете ги датумските вредности во: |date= (help)

[3] Јана Јовановска, Ѓоше Стефков, Марија Карапанџова: Фармакогностички интересни ендемски растенија во Република Македонија, Институт за фармакогнозија, Фармацевтски факултет, Универзитет Св. Кирил и Метидиј, 1000 Скопје,стр 50, издавач: Македонски фармацевтски билтен, 55, 2009

[4] ttps://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.2307/1223976

[5] Bigazzi, M., Hilger, H.H. & Selvi, F. (2002). Evidence from nuclear and chloroplast DNA for the placement of Anchusa macedonica in the genus Gastrocotyle (Boraginaceae). Webbia 57(2): 173–180.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]