Лондонски чинар
| Лондонски чинар | |
|---|---|
 | |
| Лондонски чинари во Лондон, посадени во 1789 г. | |
| Научна класификација [ у ] | |
| Непознат таксон (попр): | Platanus |
| Вид: | Лондонски чинар |
| Научен назив | |
| Platanus × hispanica Mill. ex Münchh. (1770) | |
| Синоними[1] | |
| |
Лондонски чинар, хибриден чинар, Platanus × hispanica, е дрво од родот Platanus. Често е познато под синонимот Platanus × acerifolia, кое е подоцнежно име за ова дрво. Тоа е хибрид од Platanus orientalis (азиски чинар) и Platanus occidentalis (американски јавор).
.jpg)
Опис
[уреди | уреди извор]
Лондонскиот чинар е големо листопадно дрво кое расте 20-40 метри во височина, со стебло до 10 метри во обем.[2] Кората е обично бледо сиво-зелена, мазна и ексфолирачка, или жолто-кафеава и неексфолирачка. Листовите се дебели и со цврста текстура, широки, палматски лобуси, површно слични на јавор, листовата лопатка е долга 10-20 см и 12-25 см широка. Младите листови напролет се обложени со ситни, фини, крути влакненца на почетокот, но тие исчезнуваат, и до крајот на летото листовите се без влакна. Цветовите се раѓаат во една до три (најчесто две) густи сферични соцветија на висечко стебло, со машки и женски цветови на одделни стебла. Плодот созрева за околу 6 месеци, со дијаметар 2-3 см. Расејувањето се врши преку ветер. Лондонскиот чинар е едно од најефикасните дрвја во отстранувањето на мали честички загадувачи во урбаните средини.[3]
Потекло
[уреди | уреди извор]
Видот е формиран со хибридизација во 17 век откако P. orientalis and P. occidentalis биле засадени во близина едно до друго. Најверојатно е дека хибридот се родил во Шпанија или јужна Франција, бидејќи на P. occidentalis му е потребна значителна летна топлина за добар раст, и речиси е невозможно успешно да расте во постудени клими како што е Велика Британија,[4] но исто така постојат шпекулации дека тоа можеби се случило во градините Воксхол во Лондон каде што Џон Традескант Помладиот го видел дрвото во средината на 17 век.[5][6] Карактеристиките на листовите и цветовите се средни помеѓу двата родителски вида, при што листот е подлабоко лобусен од P. occidentalis, но помалку од P. orientalis, а семенските топчиња обично се две по стебло (едно во P. occidentalis, 3–6 во P. orientalis). Хибридот е плоден, а садници повремено се наоѓаат во близина на зрели дрвја.
Таксономија
[уреди | уреди извор]
Platanus × hispanica првпат формално е опишан во ботаничката литература од германскиот ботаничар Ото фон Минхаузен во неговото дело од 1770 година.[7] Подоцна, во ботаничката литература е опишан од шкотскиот ботаничар Вилијам Ајтон во неговото дело од 1789 година како варијанта на P. orientalis. Ајтон ја опишал оваа варијанта со латинска дијагноза од два збора, „foliis transversis“, и ја нарекол шпански чинар. Во 1805 година, Карл Лудвиг Вилденов одлучил да ја подигне сортата на Ајтон на ранг на вид, објавувајќи го новиот вид P. acerifolia во четвртото издание на Species plantarum.[8] Името на видот потоа било изменето за да го вклучи симболот за множење за да го означи неговото сомнително хибридно потекло.
Одгледување
[уреди | уреди извор]Две од 50-те „Големи британски дрвја“ што Советот за дрвја ги избраl во 2002 година во чест на Златниот јубилеј на кралицата Елизабета II, се лондонски чинари.[9] На списокот конкретно се споменува дека првиот лондонски чинар на Велика Британија се наоѓа во градот Ели, Кембриџшир.
Лондонскиот чинар е многу толерантен на атмосферско загадување и набивање на корените, и поради оваа причина е популарно градско дрво покрај пат. Бил засадуван во викторијанско време поради загадувањето на Лондон. Сега е одгледуван во повеќето умерени географски широчини како украсно дрво, и дрво во паркови, и е често засадено дрво во градовите низ умерените региони на светот, во Лондон и во многу други градови.[5] Има поголем степен на толеранција на зимски студ од P. orientalis, и е помалку подложно на болеста антракноза од P. occidentalis. Дрвото ја доби наградата за заслуги за градина на Кралското хортикултурно друштво на Велика Британија.[10][11]
Крупен план на лист, сликано во близина на Вестминстерската опатија
Овошје
Во Њујорк
[уреди | уреди извор]Според Одделот за паркови и рекреација на градот Њујорк, симболот на таа организација е вкрстување помеѓу листот од лондонскиот чинар и јаворов лист. Тој е истакнат на знаците и зградите во јавните паркови низ градот. Дрвото е на списокот на видови со ограничена употреба за садење дрвја на улиците на Одделот за паркови на Њујорк, бидејќи сочинува повеќе од 10% од сите улични дрвја.
Во Австралија
[уреди | уреди извор]Во Австралија, лондонскиот чинар се користи широко како улично дрво во поголемите градови, особено во Сиднеј, Мелбурн, Аделаида и Перт. Дрвото е најчесто користено поради неговата отпорност на топлото време, неговите придобивки како дрво што создава сенка, отпорноста на кршење и толеранцијата на урбаното загадување.
Во Јоханесбург, Јужна Африка
[уреди | уреди извор]Во Јоханесбург, Јужна Африка, многу лондонски чинари се наоѓаат по улиците во постарите предградија. Во последниве години, дрвјата биле нападнати од бубачкатаEuwallacea fornicatus. Според извештаите, некои дрвја развиваат механизми на отпорност, но во моментов нема ефикасни мерки против оваа бубачка, и останува нејасно колку дрвја ќе треба да се исечат.[12]
Во Кина
[уреди | уреди извор]Лондонскиот чинар се одгледува во централна, североисточна и јужна Кина.
Домашна сипка јаде семки од лондонски чинар во Сиетл
Едно семе по стебло: слично на P. occidentalis, не се наоѓа во сите клонови.
Наводи
[уреди | уреди извор]- ↑ Synonymy - Platanus ×acerifolia.
- ↑ „The thickest, tallest, and oldest London Planes (Platanus × hispanica)“. Monumental Trees. Посетено на 4 September 2024.
- ↑ Selmi, Wissal; Weber, Christiane; Rivière, Emmanuel; Blonda, Nadège; Mehdi, Lotfi; Nowak, David. „Air pollution removal by trees in public green spaces in Strasbourg city, France“ (PDF). Посетено на 20 April 2018.
- ↑ Mitchell, Alan (1996). Alan Mitchell's Trees of Britain. London: HarperCollins. стр. 269–271. ISBN 0-00-219972-6.
- 1 2 Hull, R. (2009). „A Short Guide to the London Plane“ (PDF). Посетено на 2 February 2016.
- ↑ Venables, B. (4 March 2015). „The Secret History Of The London Plane Tree“. Londonist. Архивирано од изворникот на 2 February 2016. Посетено на 2 February 2016.
- ↑ „Platanus × hispanica“. Информативна мрежа за гермоплазмени ресурси. Служба за земјоделско истражување, Министерство за земјоделство на САД. (англиски)
- ↑ Меѓународна организација за растителни информации (IOPI). „Исход за Лондонски чинар“ (HTML). Меѓународен индекс на растителни имиња. (англиски)
- ↑ „Fifty Great Trees for Fifty Great Years“. The Tree Council. 2002. Архивирано од изворникот на 6 January 2003. Посетено на 1 May 2013.
- ↑ „RHS Plant Selector - Platanus × hispanica“. Посетено на 6 February 2021.
- ↑ „AGM Plants - Ornamental“ (PDF). Royal Horticultural Society. July 2017. стр. 79. Посетено на 2 May 2018.
- ↑ Bega, Sheree (10 November 2018). „How to save Joburg's trees“. IOL. Посетено на 25 November 2021.
Дополнителна литература
[уреди | уреди извор]- Bean. Trees and Shrubs hardy in the British Isles. (8th ed., 1976)
- Huxley, A., ed. (1992). New RHS Dictionary of Gardening. Macmillan.
- Rushforth, K. (1999). Trees of Britain and Europe. HarperCollins ISBN 0-00-220013-9.
- Interspecific Hybridization in Platanus. Author: Santamour, Frank S.1. Source: Forest Science, Volume 18, Number 3, 1 September 1972, pp. 236–239(4) Publisher: Society of American Foresters
Надворешни врски
[уреди | уреди извор] |
„Лондонски чинар“ на Ризницата ? |
| ||||||||||