Лавор

Од Википедија — слободната енциклопедија
(Пренасочено од Ловор)
Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето

Лавор (лат. Laurus nobilis L.) е зимзелено дрво или грмушка од истоименото семејството Лавори (Lauraceae).[1][2] Латинското име на видот потекнува од зборот laurus - победа, славење и nobilis - благороден, познат.[3] Во нашата нација, лаворот е познат под имињата лобер (од германскиот збор Lorbeer), дворник, зеленика, ловорика, јаворика, лорбек. И други европски јазици за коренот на лаворот го имаат латинското име на растението: англиски - Bay laurel, француски - Laurier, шпански - laurel, lauro, италијански - Alloro, руски - благородный.

И лисјата и плодовите на лаворот одамна се користат во народната медицина, во кулинарски зачин и во хортикултурата како дрво или како формална форма на жива ограда.[4]

Во античката доба исто така било ценето и светото дрво. Лаворовите гранчиња биле знак на најголема слава и чест, така што во стариот Рим, како симбол на триумф, овечуваните победници во војните, познати поети и други познати личности. Од зборот „лавор“, бил креиран зборот лауреат. Во античка Грција и во Рим, лауреат претставувало поет со лауреален венец, а денес се користи за писател или уметник награден со најголема награда

Распространетост[уреди | уреди извор]

Според некои мислења, татковината на лаворот е Мала Азија, од каде се шири низ Средоземјето.[5] Во Британија, таа била одгледувана уште во 16 век, но поради поладна клима достигнала половина од висината на природните живеалишта.

Изглед[уреди | уреди извор]

Лаворот е ниско дрво, ретка грмушка, која во природните живеалишта може да прерасне во висина од 15 метри, а стеблото може да биде до 60 см. Кај постарите примероци, гранките се насочени нагоре.[6]

Лисјата се зимзелени, голи, округли, долги и зашилени, на кратка дршка. Тие се долги 8-12 см и широки 3-5 см. Работ на листот е брановиден и малку свиткан. Лицето на листот е мазно, сјајно, зелено-кафеаво по боја, а грбот е со бледа боја без сјајна. Од задната страна се издвојува централниот нерв што се истакнува кај 6-8 силни странични нерви. Тие се мирисна кога се нанесуваат и ароматични вкусови.

Лавор во природно живеалиште на Медитеранот

Рстенијата се двојни, а цветовите се жолтеникави, собрани во мали цутови. Цвета во пролет, од март до мај. Плодот е црно-сина коска, долга 15 мм и широка од 1-11 мм. Перикарпот е крт и лесно се крши при најмал притисок. Плодот е со карактеристичен мирис, особено кога ќе се смачка[7]. Се размножува со семиња, резенки.

Услови за живеалиште[уреди | уреди извор]

Лаворот расте на висина до 400 метри надморска височина, во области каде просечната годишна температура е 10 до 16 ° C, а просечните врнежи во вегетацискиот период се 50 до 100 mm.[8] Успева на секоја земја со умерена плодност. Подобро поднесува умерено влажна почва, иако работи добро на сува и плодна почва. Најдобро успева на сончеви позиции, но не му смета ни полусенка. Тој е доста отпорен на ветерот, но не толерира екстремна изложеност на приморски, како и суви и ладни ветрови. Освен медитеранска поднесува и субмедитеранска клима, но потоа бара заштита во текот на зимата. Отпорен е на ниски температури до -5 °C, со повремени падови до -15 °C Таквите ниски температури можат да предизвикаат распаѓање на лисјата, но билката обично се обновува на крајот на пролетта до летото.

Употреба[уреди | уреди извор]

Лаворското дрво е тешко, со жолто-бело во боја со слаб сив или кафеав тон. На надолжниот дел е одлично и миризливо. Се употребува во градежништвото, во индустријата, за производство на дрвена галантерија, лозови насади, итн.

Лаворовите листови содржат 1-3% есенцијално масло, од кои главните состојки се пин и цинеол, а во прилог на есенцијално масло и горчлива материја и танин. Најчесто се користи како зачин. Вкусови се многу ароматични, малку лути и горчливи. Есенцијалното масло од лисја се користи во индустријата за парфеми. Расте само или се одгледува, а најголеми производители денес се Италија, Грција и Шпанија.[9]

Како зачин може да се користат и плодовите кои содржат 1% етерично и до 30% маслено масло, шеќер, скроб, итн. Сувото овошје содржи 0,6-10% етерично масло, во зависност од локацијата на барање и начинот на складирање. Вкусот е сличен на лисјата, ароматични, богати и горчливи. Од плодовите, исто така се цеди лаворово масло.

Лаворов лист е зачин за јадења направени од зрнести зеленчуци (грав, леќа, боранија ...)

Лековити својства[уреди | уреди извор]

Лековити состојки од лавор се есенцијални масла и масни масла од плодовите и листовите. Силната аналгетска и фунгицидна активност го прави есенцијалното масло од лавор речиси незаменлива состојка во терапијата на силна болка и кај тешки габични заболувања (како што се габични инфекции на ноктите). Маслото од лавор е едно од најефикасните масла за зајакнување и превентивно-чист лимфатичен систем, има експекторентно и муколитичко својство и се препорачува за проширени вени. Има силенантивирусен ефект и неговата употреба се препорачува за вирусни инфекции како што е грип.[10] Покрај тоа, лаворот има антисептички ефект, го зајакнува апетитот, го подобрува варењето и помага да се исфрлат натрупаните гасови. Во народната медицина се користи во третманот на хроничен бронхитис, настинки, грип и ревматизам.[11]

Лавор како зачин[уреди | уреди извор]

Во минатото, лавориот лист повеќе се користел во кујната отколку денес. Како зачин, се користат првенствено свежи или суви лисја, кои мора да бидат цели и зелени, но плодот исто така може да се користи. Правилото се однесува на лисјата - толку позелени тие се подобри, додека исушените и кафеавите се зачинета со слаб квалитет. На пазарот, исто така, може да се најде лаворов лист како самостоен зачин или како дел од некои зачин мешавини. Се додава во печење, сосови, кисели зачини, рибини маринади, кисели зимници, друго.[12] Мирисот на лаворовите листови добро се вклопува во целата храна и речиси не се наоѓа некој на кој лавор може да му го расипе вкусот. Лаворот не само што се додава заради аромата, туку и го подобрува варењето и апетитот. Кога додавате лаворови листови, не треба да се пртерува, така што храната нема да стане премногу горчлива.

Исушен лаворов лист

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. „Лавор“ — Дигитален речник на македонскиот јазик
  2. „lovor“. Hrvatska enciklopedija. Leksikografski zavod Miroslav Krleža. http://www.enciklopedija.hr/natuknica.aspx?id=37263. посет. 9. 4. 2016. г. 
  3. „Latinsko - srpski rečnik“. OnlineRecnik.com. http://onlinerecnik.com/recnik/latinski/srpski/. посет. 9. 4. 2016. г. 
  4. „Lovor“. mediteranka.com. Mediteranka. http://www.mediteranka.com/index.php/hr/component/k2/item/88-lovor. посет. 10. 4. 2016. г. 
  5. Ostojić, Borislav. „LOVOR (Laurus nobilis L.)“. http://www.zzjzpgz.hr. Nastavni Zavod za javno zdravstvo Primorsko-goranske županije. http://www.zzjzpgz.hr/nzl/37/bilje.htm. посет. 9. 4. 2016. г. 
  6. Вукићевић, Емилија (2005). Декоративна дендрологија. 781 (2 издание). Београд: Привредно финансијски водич. стр. 197. 
  7. Грешка во наводот: Погрешна ознака <ref>; нема зададено текст за наводите по име tucakov.
  8. „Lovor (Laurus nobilis L.)“. www.derma.hr. http://www.derma.hr/index.php/hr/korisno/enciklopedija-zacina/49-lovor-laurus-nobilis-l. посет. 10. 4. 2016. г. 
  9. Грешка во наводот: Погрешна ознака <ref>; нема зададено текст за наводите по име derma2.
  10. Грешка во наводот: Погрешна ознака <ref>; нема зададено текст за наводите по име mediteranka2.
  11. Грешка во наводот: Погрешна ознака <ref>; нема зададено текст за наводите по име NastavniZavod2.
  12. Grlić, Ljubiša (1986). Enciklopedija samoniklog jestivog bilja. Zagreb: August Cesarec. стр. 118-119.