Куќа на Леон Панајот
Куќата на Леон Панајот се наоѓа на улица Францашка бр. 31 во Белград, на територијата на градската општина Стари град. Изградена е во 1908 година и претставува недвижно културно добро[1] како споменик на културата.[2]
Објектот е изграден како еднокатна семејна куќа по проект на архитектот Ѓура Бајаловиќ.[3] Куќата се состои од подрум, приземје, кат и поткровје. Таа е архитектонски дизајнирана во стилот на југендстил. Како препознатливо дело од овој стил, куќата била претставена на југословенската ликовна изложба во Белград во 1912 година. Неговиот брат Петар Бајаловиќ го дизајнирал српскиот павилјон за Меѓународната уметничка изложба во Рим во 1911 година.[4]
Карактеристиките на оваа фасада се вертикалната поделба со плитки пиластри, асиметрија, хоризонтални корнизи кои не ја отсликуваат внатрешната поделба на нивоата, плитка цветна релјефна декорација, сегментално-заоблени форми на прозорски рамки, но и полихромност. Се издвојува и квадратната кула на аголот на зградата, со истакнат залив прозорец. Редок пример во белградскиот југендстил е речиси кружната форма на теренот што го врамува централниот отвор на балконот на првиот кат. Декоративниот третман се карактеризира со богата цветна орнаментика, како на гипсената фасада, така и на дрвените врати, со стручно изведени и хармонично интегрирани занаетчиски детали. Вратата од ковано железо во дворот е исто така јасно направена во југендстил. Со своето хармонично архитектонско решение и богатата архитектура се издвојува како репрезентативен пример за градска станбена куќа од почетокот на 20 век, со ретко доследно применет стил на југендстил во Белград.
Значењето на објектот произлегува од тоа што претставува истакнато авторско дело на познат белградски архитект и дека е од особено значење за развојот на белградската архитектура во првата деценија на 20 век.
Како што пишува весникот, куќата и припаѓала на „некоја Французинка“ која била мажена за локален научник, од кој подоцна се развела. До почетокот на 30-тите години овде била сместена некоја странска амбасада, по што поради судски спор објектот останал без сопственик. Така, во следните години во него се вселиле поединци и семејства, од куќата било земено речиси се што е вредно.
Куќата на Леон Панајот е прогласена за споменик на културата во 1997 година. (Решение, „Службен весник на РС“ бр. 51/97).
Поврзано
[уреди | уреди извор]Наводи
[уреди | уреди извор]- ↑ Закон о културним добрима, „Сл. Гласник града Београда” 14/79.
- ↑ Завод за заштиту споменика културе Београда/Кућа Леоне Панајот[мртва врска]
- ↑ Г. Гордић, Архитектонско наслеђе града Београда I, Београд 1966; Д. Радовановић, Сецесијске ковине на фасадама Београда, Зборник Матице српске за ликовне уметности, бр. 22, Нови Сад 1986; С. Г. Богутовић, Архитектонска енциклопедија Београда XIX и XX века, том II, Београд 2005. (Ђорђе - Ђура Бајаловић)
- ↑ Зборник радова Народног музеја, књ. 3, Београд 1962; Четврта југословенска уметничка изложба, Београд 1912. (Зборник Народног музеја у Београду, XVIII - 2 историја уметности, Београд 2007. )