Културно наследство на Србија

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето
Српска култура
Coat of arms of Serbia.svg
Уметност
Книжевност  • Музика  • Театри  • Сликарство  • Фотографии  • Кинематографија
Традиција
Народни обичаи  • Народна носија  • Игри  • Кујна  • Сродни односи  • Религија  • Хералдика  • Епска поезија
Споменици
Културно наследство  • Музеи  • Архитектура  • Тврдини  • Манастири  • Светско наследство  • Воени гробишта
Разно
Познати Срби  • САНУ  • Спорт  • Дигитализација

Културното наследство на Србија е наследството од областа на културата на Република Србија кое е од општ интерес. Тука се вбројуваат предметите и творбите од материјално и нематеријално културно наследство. Културното наследство е дефинирано, категоризирано и заштитено со посебен закон (Закон за културно наследство).[1] Во зависност од значењето, културното наследство се дели на три категории кои се дефинирани со законот: заштитено културно наследство, културно наследство од големо значење и културно наследство од исклучително значење. Во зависност од физичките, уметничките, културните и историските особености, културното наследство се дели на неподвижно и подвижно. Во неподвижно културно наследство спаѓаат: споменици на културата, просторни културно-историки целини, археолошки наоѓалишта и места на знаменитости. Во подвижно културно наследство спаѓаат: уметничко-историски дела, архивски материјал, филмски материјал и стари и ретки книги.

Неподвижно културно наследство на Србија[уреди | уреди извор]

Категории на неподвижно културно наследство[уреди | уреди извор]

Неподвижното културно наследство на Србија е дефинирано со Законот за културно наследство (член 19-22) и е поделено во четири категории:

  • Споменик на културата е градежно архитектонски објект од посебно културно или историско значење, како и неговата градителска целина, објект на народното градителство, друг неподвижен објект, дел од објект и целина со особености врзани за одредена средина, дело на монументално и декоративно сликарство, вајарство, применети уметности и културотехнички експонати, како и други подвижни нешта во нив од посебно културно и историско значење.
  • Просторна културно-историска целина е урбано или рурално место или пак делови од нив, односно простор со повеќе неподвижни културни наследства од посебно културно и историско значење. 
  • Археолошко наоѓалиште е дел од земјиште или површина под вода кои содржат остатоци на градби и други неподвижни објекти, гробни и други наоѓалишта, како и подвижни предмети од поранешни историски периоди, а се од посебно културно и историско значење. 
  • Место на знаменитост е простор врзан за настан од посебно историско значење, подрачје со изразени елементи на природни или со труд создадени наследства како единствена целина, како и спомен гробишта или гробишта и други спомен обележја кои се подигнати за трајно чување на спомени на значајни настани, личности и места од националната историја (меморијали) од посебен културен и историски значај. 

Централен регистер на неподвижно културно наследство[уреди | уреди извор]

Во централниот регистер на Републичкиот завод за заштита на споменици од културата моментално се запишани 2.536 неподвижни културни наследства од кои 2.192 се споменици на културата, 77 се просторни културно-историски целини, 191 се археолошки наоѓалишта и 77 се места на знаменитости.

Има 782 категоризирани неподвижни културни наследства од кои 200 се од исклучително значење, а 582 се од големо значење. 

Меѓу неподвижните културни наследства од исклучително значење има 155 споменици на културата, 11 просторни културно-историски целини, 18 археолошки наоѓалишта и 16 места на знаменитости. 

Меѓу неподвижните културни наследства од големо значење 512 се споменици на културата, 28 се просторни културно-историски целини, 25 се археолошки наоѓалишта и 17 се места на знаменитости.

Список на неподвижни културни наследства на Србија[уреди | уреди извор]

Списокот на неподвижните културни наследства претставува база на културните наследства на Србија и се со највисоко ниво на заштита од државата.[2]  За да бидат ставени на овој список локалитетите мора да исполнуваат најмалку еден од следните критериуми:

  • Да има посебно значење кое се однесува на општествениот и културен развој на народот во историјата на нацијата и развојот на природното опкружување на нацијата;
  • Да сведочи за клучен историски настан, личности и нивни активности во историјата на нацијата;
  • Да дава единствени или ретки креации на човечкото творештво во одреден временски период или пак да е единствен пример од природната историја;
  • Да поседува исклучителни уметнички или естетски вредности.

Регистерот содржи 2409 места и локалитети и е поделен во дванаесет категории: 


Исклучително значење Големо значење Заштитени
Археолошки наоѓалишта од исклучително значење Археолошки наоѓалишта од големо значење Заштитени археолошки наоѓалишта
Споменици на културата од исклучително значење Споменици на културата од големо значење Заштитени споменици на културата
Места на знаменитости од исклучително значење Места на знаменитости од големо значење Заштитени места на знаменитости
Просторни културно-историски целини од исклучително значење Просторни културно-историски целини од големо значење Заштитени просторни културно-историски целини

Подвижни културни наследства на Србија[уреди | уреди извор]

Категории на подвижни културни наследства[уреди | уреди извор]

Подвижните културни наследства на Србија се дефинирани со Законот за културно наследство (член 23-26) и се поделени во четири категории:

  • Уметничко-историски дела се предмети, односно групи на предмети кои самостојно или заеднички имаат посебно значење за запознавање на историскиот, културниот, научниот и техничкиот развој, како и природата и нејзиниот развиток, без оглед на тоа кога и каде настанале, дали се наоѓаат во установи за заштита или се надвор од нив.
  • Архивски материјал опфаќа изворни или репродуцирани пишани, цртани, комјутеризирани, печатени, фотографирани, филмувани, микрофилмувани, фонографирани или на друг начин забележани документирани материјали од посебно значење за науката и културата, кои настанале при работа на државни органи и организации, органи на единици на територијална автономија и локална самоуправа, политички организации и нивни органи, установи и други организации, верски заедници, како и поединци, без оглед кога и каде настанале и дали се наоѓаат во установи за заштита или надвор од нив.
  • Филмски материјал опфаќа филмски материјали (оригинал, негатив слики и тон негатив) копии на филмови, оригинали и копии на видео ленти и други носачи на записи на  регистрирани слики во движење, без оглед на техниката на снимањето и на тоа кога и каде се направени; како и други фимски материјали (сценарио, книга на снимање, листа на дијалози, филмски плакат, филмски фотографии, скици на декор и костими, нотни записи на филмска музика, рекламни публикации и други документи настанати пред, во тек и по снимањето на филмот). 
  • Стари и ретки книги опфаќаат ракописи, ракописни и печатени книги и друг библиотекарски материјал настанат до крајот на 1867 година, ретки книги, одредени примероци  на периодични изданија и други ретки библиотекарски материјали настанати и после 1867 година, одреден библиотекарски материјал кој на база на овој закон се дава на овластена библиотека како задолжителен примерок и документација за неа, како и посебни библиотекарски целини кои поради својата содржина, уметничка, културна и историска вредност се значајни за науката и културата.

Централни регистри на подвижни културни наследства[уреди | уреди извор]

Централните регистри на подвижни културни наследства во Србија се водат (според категории) од: Народниот музеј во БелградАрхивот на СрбијаНародна библиотека на Србија Народната библиотека на Србија и Југословенската кинотека (Закон за културно наследство, член 61).

Поврзано[уреди | уреди извор]

Наводи[уреди | уреди извор]

Литература[уреди | уреди извор]

Надворешни врски[уреди | уреди извор]