Копривка
| Копривка | |
|---|---|
 | |
| Листови и незрели плодови на кинеската копривка (C. sinensis) | |
| Научна класификација [ у ] | |
| Царство: | Растенија |
| клад: | Скриеносеменици |
| клад: | Евдикоти |
| клад: | Розиди |
| Ред: | Розовидни |
| Семејство: | Конопи |
| Род: | Копривка L.[1] |
| Видови | |
|
60–70 | |
| Синоними[1] | |
Копривка (науч. Celtis) — род од околу 60–70 видови на листопадни дрва од семејството на конопите (Cannabaceae). Распространет е низ целиот свет.
Во Македонија се присутни три вида: јужната копривка (C. australis), како природна реткост се јавува во Охрид под името охридскиот кочеџик, жолтоплодната копривка (C. tournefortii) и голата копривка (C. glabrata). Последно споменатата е многу ретка.[2]
Опис
[уреди | уреди извор]Дрвата од овој род се со среден раст и достигнуваат 10-25 м, а ретко до 40 м. Листовите се наизменични, прости, долги 3-15 м и јајчесто-зашилени по облик, со рамномерно назабени работи.
Малите цветови на ова еднодомно растение излегуваат рано напролет додека се развиваат листовите. Машките цветови се подолги и влакнести. Женските цветови се злееникави и позаоблени.
Плодот е мала костелка со пречник од 6-10 мм. Многу видови се јадат и се сувкасти, но слатки, нешто како урми.
Таксономија
[уреди | уреди извор]Родот копривка порано бил дел од семејството на брестовите (Ulmaceae) или одделно семејство копривки (Celtidaceae). Системот APG III ги ставил во проширеното семејство на конопите (Cannabaceae).[3][4]
Филогенија
[уреди | уреди извор]Членовите на овој род се присутни во фосилните наоди почнувајќи од миоцен во Европа и палеоценот во Северна Америка и источна Азија.[5][6]
Видови
[уреди | уреди извор]По податок од јули 2024 г. базата Plants of the World Online ги прифаќа следниве 68 видови:[1]
- Celtis adolfi-friderici Engl. — западна и средна Африка
- Celtis africana Burm.f. — афромонтанска област, Мадагаскар
- Celtis australis L. — Средоземје, вкл. Македонија
- Celtis balansae Planch. — Нова Каледонија
- Celtis berteroana Urb. — Куба, Хиспаниола, Јамајка
- Celtis bifida Leroy — Мадагаскар
- Celtis biondii Pamp. — Кина, Кореја, Јапонија, Тајван
- Celtis boninensis Koidz. — Japan
- Celtis brasiliensis (Gardner) Planch. — Јужна Америка
- Celtis bungeana L. — Кина, Кореја
- Celtis caucasica L. — Турција, од Средна Азија до Асам
- Celtis caudata Planch. — од Мексико до Средна Америка
- Celtis cerasifera C.K.Schneid. — средна и јужна Кина, југоисточен Тибет и северемн Мјанмар
- Celtis chekiangensis C.C.Cheng — источна Кина
- Celtis chichape (Wedd.) Miq. — Боливија, Парагвај, Уругвај, северна Аргентина и јужен Бразил
- Celtis clausseniana Wedd. Miq. — Бразил
- Celtis conferta Planch. — Нова Каледонија
- Celtis eriocarpa Decne. — Пакистан, западни Хималаи
- Celtis flavovenarum Zamengo — Бразил
- Celtis flumeniana Zamengo — Бразил
- Celtis fluminensis Carauta — Бразил
- Celtis glabrata Steven ex Planch. — Источна Европа и Западна Азија, вкл. Македонија
- Celtis harperi Horne ex Baker — југозападна Тихоокеанија
- Celtis hildebrandii Soepadmo — од Малуку до Соломонските О-ви
- Celtis hypoleuca Planch. — Нова Каледонија
- Celtis iguanaea (Jacq.) Sarg. — Флорида, Мексико, Карипи, Средна и Јужна Америка
- Celtis jamaicensis Planch. — Јамајка
- Celtis jessoensis Koidz. — Јапонија и Кореја
- Celtis julianae C.K.Schneid. — Кина
- Celtis koraiensis L. — од источна Кина до Кореја
- Celtis laevigata Willd. — средни и југоисточни САД, Мексико
- Celtis latifolia (Blume) Planch. — Филипини, од Малуку до островите Санта Крус
- Celtis lindheimeri Engelm. ex K.Koch — Тексас, Мексико
- Celtis loxensis C.C.Berg — Еквадор, северно Перу
- Celtis luzonica Warb. — Филипини
- Celtis madagascariensis Sattarian — Мадагаскар
- Celtis mauritiana Planch. — тропска Африка и западен Индиски Океан
- Celtis mildbraedii Engl. — тропска Африка и Мадагаскар
- Celtis neglecta Zi L.Chen & X.F.Jin — Кина (Џеѓанг)
- Celtis occidentalis L. — источна Северна Америка
- Celtis orthocanthos Planch. — Бразил
- Celtis pacifica Planch. — јужносредна Тихоокеанија
- Celtis pallida Torr. — југозападни САД, северно Мексико
- Celtis paniculata (Endl.) Planch. — источна Малезија, источна Австралија, Микронезија, западна Полинезија
- Celtis petenensis Lundell — Гватемала
- Celtis philippensis Planch. — од тропска и суптропска Азија до северна Австралија
- Celtis prantlii Priemer ex Engl. — западна и средна тропска Африка
- Celtis punctata (Urb. & Ekman) Urb. & Ekman — Хаити
- Celtis reticulata Torr. — западна Северна Америка
- Celtis rigescens (Miq.) Planch. — Малезија, Папуазија
- Celtis rubrovenia Elmer — Филипини, Папуазија
- Celtis salomonensis Rech. — Соломонски О-ви
- Celtis serratissima Zamengo, R.B.Torres, Gaglioti & Romaniuc — Бразил
- Celtis sinensis Pers. — Кина и Јапонија
- Celtis spinosa Spreng. — Аргентина, Боливија, Бразил, Венецуела, Парагвај, Уругвај
- Celtis strychnoides Planch. — северна Австралија
- Celtis tala Gillet ex Planch. — Јужна Америка
- Celtis tenuifolia Nutt. — Северна Америка
- Celtis tessmannii Rendle. — средна Африка
- Celtis tetrandra Roxb. — од Пакистан до Кина и Малезија
- Celtis tikalana Lundell — Гватемала
- Celtis timorensis Span. — од Индискиот Потконтинент до Малезија
- Celtis toka (Forssk.) Hepper & J.R.I.Wood — западна, северносредна и североисточна Африка
- Celtis tournefortii L. — од Балканот до Иран, вкл. Македонија
- Celtis trinervia Lam. — од југоисточно Мексико до Колумбија
- Celtis vandervoetiana C.K.Schneid. — јужна Кина
- Celtis vitiensis A.C.Sm. — Фиџи
- Celtis zenkeri Engl. — западна, средна и источна Африка
Отстранети од родот
[уреди | уреди извор]- Trema cannabina Lour. (како C. amboinensis Willd.)
- Trema lamarckianum (Schult.) Blume (како C. lamarckiana Schult.)
- Trema orientalis (L.) Blume (како C. guineensis Schumach. or C. orientalis L.)
- Trema tomentosa (Roxb.) H.Hara (како C. aspera Brongn. or C. tomentosa Roxb.)[7]
Распространетост и живеалишта
[уреди | уреди извор]Родот е распространет ширум умерените и тропските краишта во светото, на сите континенти освен Антрарктикот.[1][8][9]
Екологија
[уреди | уреди извор]Некои видови како американската (C. occidentalis) и бразилската копривка (C. brasiliensis) се медоносни растенија, спореден извор на полен за пчелите. Со листовите се хранат и гасениците на извесни пеперутки. Тука спаѓаат многу шаренци, од кои се одвојува коприварчето (Libythea celtis) и некои преливки (Apaturinae). На дрвата расте и столпчестата габа Perenniporia celtis
Употреба
[уреди | уреди извор]Неколку видови се садат как украсни дрва, ценети заради нивната сушоотпорност. Редовно се среќаваат во арборетуми и ботанички градини, особено во Северна Америка. Кинеската копривка (C. sinensis) е погодна за бонсаи; еден примерок до Дегу-мјон е прогласен за споменик на природата на Јужна Кореја.
Плодовите се јадливи кога ќе узреат и паднат.[10] Плодовите на американската копривка бил храна за тамошните домородни народи.[11]
Дрвото на копривката понекогаш се користи во столарството и дрводелството.
Галерија
[уреди | уреди извор]
Зрели плодови на жолтоплодната копривка (C. tournefortii)
Кавкаска копривка (C. caucasica) со незрели плодови
Целолисна копривка (C. integrifolia)
Кинеска копривка (C. sinensis)
Јужна копривка (C. australis) наесен
Наводи
[уреди | уреди извор]- 1 2 3 4 „Celtis L.“. Plants of the World Online. Royal Botanic Gardens, Kew. 2024. Посетено на 25 јули 2024.
- ↑ Мицевски, Кирил (1993). Флора на Република Македонија. Том I, св. 2. Скопје: МАНУ. стр. 183-185.
- ↑ Stevens, P.F., Angiosperm Phylogeny Website: Cannabaceae
- ↑ „Celtis“. Информативна мрежа за гермоплазмени ресурси. Служба за земјоделско истражување, Министерство за земјоделство на САД. Посетено на 12 февруари 2012. (англиски)
- ↑ MacPhail, M. K., N. F. Alley, E. M. Truswell and I. R. K. Sluiter (1994). "Early Tertiary vegetation: evidence from spores and pollen." History of the Australian Vegetation: Cretaceous to Recent. Ed. Robert S. Hill. Cambridge University Press. стр. 189–261. ISBN 0521401976.Partially available on Google Books.
- ↑ Manchester, S. R., Akhmetiev, M. A., & Kodrul, T. M. (2002). Leaves and fruits of Celtis aspera (Newberry) comb. nov. (Celtidaceae) from the Paleocene of North America and eastern Asia. International Journal of Plant Sciences, 163(5), 725-736.
- ↑ „GRIN Species Records of Celtis“. Germplasm Resources Information Network. United States Department of Agriculture. Архивирано од изворникот на 20 јануари 2009. Посетено на 4 декември 2010.
- ↑ Hewson, H.J. (2022). Kodela, P.G. (уред.). „Celtis“. Flora of Australia. Australian Biological Resources Study, Department of Climate Change, Energy, the Environment and Water: Canberra. Посетено на 25 јули 2024.
- ↑ „Celtis Linnaeus“. Flora of China (eFloras). Missouri Botanical Garden, St. Louis, MO & Harvard University Herbaria, Cambridge, MA. Посетено на 25 јули 2024.
- ↑ The Complete Guide to Edible Wild Plants (англиски). United States Department of the Army. New York: Skyhorse Publishing. 2009. стр. 58. ISBN 978-1-60239-692-0. OCLC 277203364.CS1-одржување: друго (link)
- ↑ „Uses of plants by the Indians of the Missouri River region“. Washington, Govt. print. off. 1919.
Надворешни врски
[уреди | уреди извор]
Копривка на Ризницата ?- „Копривка“. — Енциклопедија на живиот свет.
- Граѓансконаучни набљудувања: Копривка на iNaturalist
|