Прејди на содржината

Контролор на летање

Од Википедија — слободната енциклопедија
Контролор на летање за време на работа

Контролор на летање или авиодиспечер — воздухопловен стручњак што врши контрола на летање, услуга за информирање за летот и алармно известување.

Главна улога на контролорот на летање е обезбедување безбеден, редовен, уреден и економски поисплатлив сообраќај на авиони, хеликоптери и други воздухоплови. За успешно извршување на оваа функција, контролорот на летање користи знаења од воздушната навигација, воздухопловната метеорологија, англискиот јазик, како и строго утврдени правила и упатства што детално ги регулираат сите аспекти од неговото работење. На пример, за да обезбеди безбедно раздвојување на воздухопловите во воздухот, контролорот на летање применува правила за вертикално и хоризонтално ешалонирање (распоредување на воздухопловите на безбедни растојанија во хоризонтална и вертикална рамнина).

Работни услови

[уреди | уреди извор]

Работни смени и распореди

[уреди | уреди извор]

Вообичаено, контролорите на летање работат помеѓу 90 и 120 минути, по што следи 30-минутна пауза.[1] Освен на помалите аеродроми со мало количество на воздушен сообраќај, контролата на летање работи непрекинато, што бара контролорите да работат во ротирачки смени што вклучуваат ноќи, викенди и државни празници. Распоредите на смените обично се утврдуваат 28 дена пред нивниот почеток.[2] Во многу земји, структурата на шемите на смени на контролорите е регулирана со цел да се овозможи соодветно време за одмор. Шемата на смени често разнообразува во зависност од земјата, објектот и неговата местоположба. Во САД, Федералната управа за авијација (FAA) ги регулира часовите што еден контролор на летање смее да ги работи: контролорите не смеат да работат повеќе од 10 последователни часа за време на една смена, во што се вклучени задолжителните паузи, и мораат да имаат 9 часа одмор пред нивната следна смена.[3] Дополнително, тие обично работат со релативно единствен распоред на ротирачки смени, наречен 2-2-1. Работата по овој распоред подразбира ротирање меѓу две попладневни смени, две утрински смени и една ноќна смена во текот на една недела.[4]

Стрeс

[уреди | уреди извор]

Многу земји ги регулираат работните часови за да осигурат дека контролорите можат да останат фокусирани и ефективни. Истражувањата покажуваат дека по продолжени периоди на непрекината работа во траење од повеќе од два часа, перформансите можат брзо да се влошат, дури и при ниско ниво на сообраќај.[5][6][7] Затоа, Меѓународната организација за цивилно воздухопловство (ICAO) препорачува паузи најмалку на секои два часа.[8][9] Проучување што го споредило стресот кај општото население и кај ваквите системи забележително покажало повисоко ниво на стрес кај контролорите. Ова варирање може да се објасни, барем делумно, со одликите на самото работно место.[10]

Наводи

[уреди | уреди извор]
  1. ↑ Eurocontrol (26 Apr 2023). „GUIDELINES ON FATIGUE MANAGEMENT IN ATC ROSTERING SYSTEMS“ (PDF). skybrary.aero. Архивирано од изворникот (PDF) на 19 Dec 2024. Посетено на 9 Feb 2025.
  2. ↑ Arnvig, Mette; Beermann, Beate; Köper, Birgirt; Maziul, Maren; Mellett, Úna; Niesing, Cees; Vogt, Joachim (14 Apr 2006). „Managing Shiftwork in European ATM: Literature Review“ (PDF). Eurocontrol. Архивирано (PDF) од изворникот 20 Dec 2024. Посетено на 9 Feb 2025.
  3. ↑ „Air Traffic Controllers“. Bureau of Labor Statistics (англиски). Посетено на 2025-04-12.
  4. ↑ Della Rocco, Pamela; Cruz, Crystal (May 1995). „Shift Work, Age, and Performance: Investigation of the 2-2-1 Shift Schedule Used in Air Traffic Control Facilities I. The Sleep/Wake Cycle“ (PDF). faa.gov (англиски). U.S. Department of Transportation : Federal Aviation Administration. Архивирано од изворникот (PDF) на 22 March 2025. Посетено на 7 October 2025.
  5. ↑ Hopkin, V. David (5 September 1995). „17.7 Work-rest cycles“. Human Factors In Air Traffic Control. CRC Press. стр. 366–367. ISBN 978-0-7484-0357-8.
  6. ↑ Costa, Giovanni (1991). „Shiftwork and Circadian Variations of Vigilance and Performance“. Во Wise, J. A.; Hopkin, V. D.; Smith, M. L. (уред.). Automation and Systems Issues in Air Traffic Control. NATO ASI Series. F73. Berlin, Germany: Springer-Verlag. стр. 267–280. doi:10.1007/978-3-642-76556-8_27. ISBN 978-3-642-76558-2.
  7. ↑ Folkard, S.; Rosen, S. D. (1990). „Circadian performance rhythms: some practical and theoretical implications [and discussion]“. Philosophical Transactions of the Royal Society of London B: Biological Sciences. 327 (1241): 543–553. doi:10.1098/rstb.1990.0097. PMID 1970900.
  8. ↑ Guidelines to reduce fatigue in operational environment (PDF) (англиски). International Civil Aviation Organization. стр. 2.
  9. ↑ Tesh, Sylvia Noble (1984). „The politics of stress: the case of air traffic control“. International Journal of Health Services. 14 (4): 569–587. doi:10.2190/JH2E-F62P-WMX8-7NQF. PMID 6500785. S2CID 37944656.
  10. ↑ Arghami Sh; Nasl Seraji J; Mohammad K; Zamani Gh; Farhangi A; van Vuuren W (2005). „Mental health in high-tech system“. Iranian Journal of Public Health. 34 (1): 31–37.

Надворешни врски

[уреди | уреди извор]
Преземено од „https://mk.wikipedia.org/w/index.php?title=Контролор_на_летање&oldid=5612155“