Клуж-Напока

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето

Клуж-Напока
City
Cluj Biserica Sfântul Mihail.jpg
Teatrul National din Cluj-Napoca.jpgBastionul Croitorilor, Cluj Napoca.JPG
2011-Piata-IMG 4485.jpgCluj Arena night.jpg
Прекар(и): Treasure City
(романски: orașul comoară;[1] унгарски: kincses város)[2]
Местоположба на градот на картата на Романија
Местоположба на градот на картата на Романија
Координати: 46°46′ СГШ 23°35′ ИГД / 
Земја  Романија
Метрополитска област Клуж-Напока
Статус Главен град на округот
Основање 1213 (како Клуж)
Управа
 • Градоначалник Емил Бок (ПНЛ)
Површина
 • City 179,5 km2 (693 sq mi)
 • Метро 1.537,5 km2 (5,936 sq mi)
Надм. вис. 340 m (1,120 ft)
Население (2011 census[4][3])
 • City 324.576
 • Густина 1.808/km2 (4,680/sq mi)
 • Метро 411.379[3]
Часовен појас EET (UTC+2)
 • Лете (DST) EEST (UTC+3)
Пошт. бр. 400xyz1
Повик. бр. +40 x642
Регистарски броеви CJ-N3
Мреж. место primariaclujnapoca.ro
1x, y, и z се бројки кои укажуваат на улица, дел од улица, па дури и на адреса на зградата
2x е бројка која укажува на операторот: 2 за поранешен национален оператор, Romtelecom, и 3 за други телефонски мрежи
3се користи само на таблите на возилата кои работат само во границите на градот (како тролејбуси или трамваи)

Клуж-Напока (романски: Cluj-Napoca) или Коложвар (унгарски: Kolozsvár) — вториот најнаселен град во Романија по престолнината Букурешт,[5], и седиште на истоимениот округ кој се наоѓа во северозападниот дел на земјата. Географски, градот е приближно еднакво оддалечен од Букурешт (324 километри), Будимпешта (351 километри) и Белград (322 километри). Клуж-Напока се наоѓа по долината на реката Сомешул и се смета за неофицијална престолнина на историската провинција Трансилванија. Од 1790 до 1848 и 1861-1867 година, градот бил престолнина на Големото Кнежевство Трансилванија. Други имиња за градот се: германски: Klausenburg; унгарски: Kolozsvár; средновековен латински: Castrum Clus, Claudiopolis; и јидиш: קלויזנבורג, Kloiznburg.

Според податоци од 2011 година, во градот живеат 324.576 жители, што претставува мало зголемување од бројката забележана во пописот од 2002 година[4][6]. Градското подрачје Клуж-Напока има население од 411.379 жители[3][7], додека населението од областа надминува 420.000 жители[3][8]. Новата митрополитска влада на градот започнала со работа во декември 2008 година[9]. Според проценката од 2007 година од страна на окружниот регистар на население, градот е домаќин на околу 20.000 студенти секоја година во текот од 2004-2007.[10]. Градот се шири надвор од црквата Свети Михаил, изградена во 14 век и посветена на Архангел Михаил, кој светец е заштитник на градот.[11]. Границата на општината има површина од 179,52 квадратни километри.

Клуж-Напока доживеал голем пад во текот на 1990-тите години поради политиките на градоначалникот во тоа време[12], но денес градот е еден од најважните академски, културни, индустриски и трговски центри во Романија. Меѓу другите институции, градот е домаќин на најголемиот универзитет во земјата, Бабеш Болјаи, со неговата позната ботаничка градина, национално признати културни институции како и на најголемата романска комерцијална банка[13][14]. Во 2015 година, Клуж-Напока бил избран за Европска престолнина на младите[15].

Етимологија[уреди | уреди извор]

На местото каде денеска се наоѓа градот постоела предримска населба наречена Напока. По Римското освојување на областа во 106 година, местото било познат како Municipium Aelium Hadrianum Napoca. Се смета дека градот своето име Напока го добил од некои дакиски племиња како Напарис. Првиот пишан документ за денешното име на градот датира од 1213 година во рамките на латинското име Каструм Клуж (Castrum Clus). Унгарската форма на градот, Kulusuar, за прв пат била евидентирана во 1246 година, додека саксонското име Clusenburg се појавило во 1348, на јидиш е познат како Klazin. Прекарот на градот „Богат град“ бил додаден уште од 16 век а се однесува на богатството собрано од страна на жителите, во трговијатата на скапоцени метали.

Историја[уреди | уреди извор]

Античка историја[уреди | уреди извор]

Првото документарно споменување на територијата на денешниот град Клуж било направено од географот Клаудиј Птоломеј, кој забележил дека овде се наоѓала една од најзначајните населби во Римска Дакија, кое се викала Напука[16]. Откако Дакија била освоена од римскиот цар Трајан во перидот од 101 до 106 година, населбата Напока на романизираните Дакијци станала легионерски камп, а потоа се развил како важен трговски премин кој се претворил со текот на времето во мал град. Во времето на царот Адријан (117-138) Напока ги добила привилегиите на град и името било променето во Municipium Aelium Hadrianum Napoca.

Најверојатно во времето на царот Марко Аурелиј на ова место била изградена римска колонија и градот бо тоа време се викал Колонија Аурелија Напока[17]. Во 3 век Напока за неколку години била престолнина на римска провинција и седиште на прокуратор.

По повлекувањето на римската администрација од Дакија во 274 година[16], градот започнал постепено да опаѓа. Неговото име се споменило дури во 1167 година.[18]

Среден век[уреди | уреди извор]

"Claudiopolis, Coloswar vulgo Clausenburg, Transilvaniæ civitas primaria". од Ѓеорг Хуфнагел (1617)

На почетокот на средниот век, две групи на згради постоеле во околината на градот, и тоа една дрвена тврдина која се викала Клуж-Манастир и населба во денешниот центар на градот[19][20]. Иако точниот датум на освојувањето на Трансилванија од страна на Унгарците не се знае, најраните унгарски артефакти кои биле пронајдени во регионот датираат од првата половина на 10 век[21]. Во секој случај, градот станал дел од Кралство Унгарија. Кралот Стефан I тврдината ја претворил во седиште на округот и кралот Ладислав I основал опатијата која пак била разрушена за време на татарската инвазијата во 1241 и 1285 година[19]. Тврдината и селото биле изградени во северозападниот дел на античка Напока не подоцна од крајот на 12 век.[19] Оваа нова селото било населено од големи групи на Трансилвански Саксонци[22], охрабрени за време на владеењето на принцот Стефан, војводата од Трансилванија, на брегот на реката Мал Сомеш.

Првиот најсигурно споменување на населбата датира од 1275 година, во еден документ на кралот Ладислав IV, кога селото било вклучено во трансилванската епископија. На 19 август 1316 година, за време на владеењето на новиот крал Карло Роберт, на градот Клуж му бил доделен статус на град (латински: civitas), како награда за придонесите на Саксонците во војната против војводата Ладислав Кан[22]

Многу занаетчиски еснафи биле основани во втората половина на 13 век, и во текот на овој период населението на градот започнало да расте, заедно со неговото проширување[23]. Унгарскиот крал Сигизмунд дал на тврдината во 1405 година статус на слободен град[24]. Улогата на занаетчиите во градот дополнително започнала да се зголемува, бидејќи тие ја имале поддршката на владетелите, меѓу кои и Матија Корвин - крал на Унгарија меѓу 1458 и 1495 година, кој бил роден во Клуж. Тој на градот му дал дури 41 привилегја преку кое градот бил издигнат над околните населби[25].

Во 1541 година градот станал дел од Источното Унгарско Кралство, подоцна познато како Кнежество Трансилванија, во времето кога Османлиите го окупирале централниот дел на Кралството Унгарија.[25]. Иако Алба Јулија служел како политички центар за началниците на Трансилванија, Клуж ја имал поддршката на принцовите во поголема мера, а со тоа градот создавал врски со најважните центри на Источна Европа во тоа време, заедно со Кошице (Kassa), Краков, Прага и Виена.[24]

16 до 18 век[уреди | уреди извор]

Во однос на религијата, протестантските идеи за прв пат се појавиле во средината на 16 век. Во времето на проповедникот Гаспар Хелтај Лутеранството добило поголема важност, како и швајцарската доктрината на Калвинизмот[26]. До 1571, Торда започнало да се развива порадикалното движење на Ференц Давид, унитаријанизам, кое се карактеризирало со слободно толкување на Библијата и одбивање на догмата на Светото Тројство.[26]. Стефан Батори основал католичка академија во градот, со цел да се промовира движење против реформите, но неговите напори не довеле до успех[26]. Во период од една година, во 1600-1601, Клуж станал дел од сојуз со Михаил Храбриот.[27][28]. Според договорот од Карловци во 1699 година, градот бил вклучен во територијата на Хабсбуршката Монархија[29]

Карта на градот (1769–1773)

Во 17 век, во градот се случиле неколку големи несреќи. Градот страдал од епидемија на чума и бил погоден од неколку катастрофални пожари.[26]. Кон крајот на овој век градот целосно се ослободил од турска окупација но и покрај тоа градот бил лишен од своето некогашно богатство, слава и политичко значење. Градот постепено ја повратил својата важна позиција во Трансилванија како седиште на гувернерство (провинција) во периодот помеѓу 1719 и 1732 година и повторно од 1790 до револуцијата од 1848 година, кога седиштето било префрлено во Херманштат, денешен Сибиу.[30] Во 1791 година, група на романски интелектуалци изготвиле петиција, позната како Supplex Libellus Valachorum, која била испратена до царот во Виена. Во петицијата било побарано еднаквост на романската нација во Трансилванија во однос на другите народи (Саксонци, Унгарци и.т.н.), но таа била отфрлена.[26]

19 век[уреди | уреди извор]

Со почеток во 1830 година, градот станал центар на унгарското национално движење во рамките на кнежевството[31]. Ова еруптирало со револуцијата од 1848 година. Во еден момент, Австријците ја добиле контролата над Трансилванија, но унгарската војска, предводена од страна на полскиот генерал Јозеф Бем, започнала офанзива во Трансилванија и градот повторно бил псвпен до Божиќ истата година[32]. По крајот на револуцијата започнал апсолутистички режим, проследен со либерален режим кој дошол на власт во 1860 година. Во текот на овој период, владата доделила еднакви права на етничките Романци, но тоа траело многу кратко[31]. Во 1872 година во градот бил основан универзитет, чија цел била промовирање на идеите за интегрирање на Трансилванија во Унгарија.[33]. Пред 1918 година, во градот постоеле две црковни училишта на романски јазик. Првите печатени книги на романски јазик се појавиле во 1903 година[34].

По Австро-унгарскиот договор од 1867 година, Класенбург и сите територии на Трансилванија повторно биле интегрирани во Кралство Унгарија. Во тоа време, граот бил еден од најголемите и најзначајни градови на царството и бил седиште на округ. Романците во Трансилванија во текот на следниот период претрпеле угнетување и прогонство.[35]. Нивните поплаки нашле израз во Трансилванскиот Меморандумот, петиција испратена во 1892 година од страна на политичките лидери од Романците во Трансилванија до австроунгарскиот цар Франц Јосиф. Тие побарале еднакви права со Унгарците и побарле да се стави крај на прогонувањето и обидите за унгаризација на романскиот народ.[35]. Царот испратил меморандум во Будимпешта, унгарскиот главен град. Лидерите на меморандумот, меѓу кој биле и Јоан Ратиу и Јулиу Коројану, биле уапсени и осудени на затворска казна за велепредавство во Клуж во мај 1894 година[36]. Во текот на судењето, околу 20.000 луѓе кои биле дојдени во Клуж, демонстрирале на улиците на градот во знак на поддршка на обвинетите[36]. Една година подоцна, кралот им дал помилување по совет на неговиот унгарски премиер, Dezső Bánffy[37]. Во 1897 година, унгарската влада одлучила дека само унгарските имиња на населените места треба да се користат и биле забранети употребата на германски или романски верзии на името на градот на официјални владини документи.[38]

Поштенска марка од 1915 година

20 век[уреди | уреди извор]

Хотелот Њујорк
Синагога во градот
Градот во 1930 година
Улуцата „Крал Фердинанд“

Во есента на 1918 година, кон крајот на Првата светска војна, Клуж станал центар на револуционерната дејност, на чело со Амос Франку. На 28 октомври 1918 година, поднел барање за создавање на Сојуз на сите Романци.[39]. 39 пратеници биле избрани од Клуж да присуствуваат на прогласувањето на Сојузот на Трансилванија со Кралството Романија во Алба Јулија на 1 декември 1918 година[39]. Овој сојуз подоцна бил признат од страна на Тријанонскиот договор[40] . Во периодот меѓу двете светски војни започнал процес на романизација од страна на новите власти. Така, во 1921 година од страна на Рим била донирана статуа на Капитолински волк, во 1932 година била поставена статуа на Матијаш Корвин, каде било нагласено неговото романско потекло. Освен тоа започнала изградба на голема православна катедрала[41], и покрај тоа што една десетина од населението биле православни христијани. И покрај овие обиди, во 1939 година Унгарците сеуште доминирале во градот во културен и економски план. На пример, во Клуж имало пет унгарски дневни весници додека на романски јазик имало само еден[41].

Во 1940 година, Клуж, заедно со остатокот од Северна Трансилванија, станал дел од Унгарија[42][43][44]. По германската окупација на Унгарија во март 1944 година и доаѓањето на новата власт[45][46], започнало антисемитско движење. Седиштето на локалното Гестапо се наоѓало во хотелот Њујорк. Во текот на месец мај, властите започнале преместување на Евреите во гетото Ирис.[43]. Погубувањето на 16.148 заробени Евреи се случило преку шест депортации во Аушвиц во мај-јуни 1944 година[43]. Некои Евреи успеале да побегнат преку границата во Романија[43].

На 11 октомври 1944 година градот бил освоен од романските и советските воени сили[43][47]. Клуж официјално бил вратен на Романија со Парискиот договор од 1947 година. Во текот на следниот период, во земјата бил воведен комунистички режим на владееење.

Во текот на Унгарската револуција од 1956 година, во градот започнало да владее мислењето дека постои реална можност и во Клуж да започнат демонстрации преку унгарските студентите на универзитетите[48][49]. Унгарците биле во поголем број од Романците до 1960 година,[50]. Потоа, Романците станале најголема група во градот како резултат на присилна индустријализација на градот и отварањето на нови работни места од страна на владата[51]. За време на комунистичкиот период, градот забележал висок индустриски развој[51]. На 16 октомври 1974 година, кога градот прославил 1850 години од неговото прво споменување како Напока, комунистичката влада го променила името на градот со додавање на поимот „Напока“.[52].

21 век[уреди | уреди извор]

Во текот на Романската револуција од 1989 година, Клуж-Напока се нашла во центарот на револуцијата. Во текот на конфликтот загинале 26 додека 170 луѓе биле повредени. По завршувањето на тоталитарната власт, националистичкиот политичар Георге Фунар станал градоначалник и управал со градот во следните 12 години. Неговиот мандат бил обележан со голем романски национализам и големи провокации на сметка на унгарскиот јазик. Од 2004 до 2009 година, градоначалник на градот бил Емил Бок, истовремено претседател на Демократската партија. Тој подоцна бил избран за премиер, но се вратил на градоначалничката функција во 2012 година.[53][54].

Географија[уреди | уреди извор]

Реката Сомешул

Клуж-Напока се наоѓа во централниот дел на Трансилванија и има површина од 179.5 квадратни километри. Градот се наоѓа на устието на Апушенските Планини.[55]. Градот се протега во долините на реките Сомешул и Надаш и до одреден степен во текот на долините на реките Попести, Чинтау, Борханчи и Попи[56][57]. На југоисточниот дел од градот се наоѓа ридот Фелак кој е опкружен од три страни со планини со висина од 500 метри[57].

Во градот се наоѓа ботаничка градина и неколку паркови од кои најголем е Централниот парк. Овој парк бил основан во текот на 19 век и се состои од вештачко езеро со остров. Во овој дел се наоѓа и најголемото казино во градот, Хиос. Други значајни паркови во градот се Паркот Јулиу Хатегану, паркот на Универзитетот Бабеш Болјаи, каде се наоѓаат неколку спортски објекти, паркот Хашдеу кој се наоѓа во рамките на истоимениот студентски дом и Оперски парк пред зградата на операта.

Опкружување[уреди | уреди извор]

Градот е опкружен со шуми и пасишта. Ретки видови на растенија, како што се калипско булбоса и ирис, се наоѓаат во две ботанички резервата во Клуж-Напока, Фанателе и Валеа Мори.[58]. Во блиските шумски области како Фагет и Хоија живеат животни како диви свињи, јазовци, лисици, зајаци и верверички. Во вториот шумски регион се наоѓа етнографски парк Ромул Вуија, со експонати кои датираат од 1678 година[59]. Некои луѓе велат дека имале средби со вонземјани во шумата Хоија, дека постојат големи подземни катакомби кои се поврзани со старите цркви во градот и дека во езерото Тарнита постои чудовишт[60][61]е.

На планината Фелак се наоѓа модерен ски центар со 750 метри должина и висина од 98 метри[62]. Освен тоа овде се наоѓа и одморалиште кое нуди забава, рекреација и одмор. Зимското одморалиште Баишоара се наоѓа на околу 50 километри од градот Клуж-Напока, и се состои од две ски-патеки, за почетници и напредни скијачи[63]. Две други летни одморалишта и бањи се наоѓаат во рамките на градското подрачје, Кожокна и Сомешени[64].

Постојат голем број на замоци во околината на селата, изградени од страна на богатите средновековни семејства кои живееле во градот. Најзначаен од нив е замокот Бонтида Банфи, познат како Версај на Трансилванија[65]. Замокот се наоѓа во близина на селото Бонтида, 32 километри од центарот на градот. Во 1963 година, замокот бил дел од филмска сцена на филмот „Шума на обесените“, филм кој добил награда на Канскиот фестивал[66]. Постојат и други замоци кои се наоѓаат во близина на градот.[67]. Во Џилау се наоѓа замокот Вас-Банфи, додека во областа Бонтида се наоѓа замокот Банфи. Манастирот Никула кој бил изграден во текот на 18 век претставува место на аџилак во северниот дел на Трансилванија[68][69]. Според верувањата, иконата на Богородица плачела во периодот помеѓу 15 февруари и 12 март 1669 година[70]. Во тоа време, благородниците, службениците, народот и свештенството постојано доаѓале во манастирот за да ја видат иконата. Пред да ја видат иконата тие не верувале во тие гласини, по кога ќе ја виделе понизно започнувале да се молат и крстат чудејќи се од тоа што го виделе.[70]. За време на празникот Успение на Пресвета Богородица на 15 август, повеќе од 150.000 луѓе од сите краеви на земјата доаѓаат во посета на манастирот[68].

Клима[уреди | уреди извор]

Клуж-Напока има континентална клима која се карактеризира со топли суви лета и студени зими. Климата е под влијание на Апушенските Планини кои се наоѓаат во близина на градот. Некои западно-атлантски влијанија се присутни во текот на зимата и есента. Зимските температури се често под 0°C, иако тие ретко се спуштаат под -10°C. Во просек, снегот ја покрива земјата 65 дена секоја зима.[71]. Во летниот период, просечната температура е околу 18°C (просек за месеците јули и август), и покрај фактот дека температурите понекогаш достигнуваат од 35°C до 40°C во средината на летото. И покрај тоа што просечните врнежи и влага во текот на летото е на ниско ниво, во текот на периодот не се ретки ниту бурите. Во текот на пролетта и есента, температурите варираат помеѓу 13°C и 18°C, и врнежите во ова време имаат тенденција да поголеми отколку во летниот период.

Градот има најдобар квалитет на воздух во Европската Унија[72], според истражувањето објавено во 2014 година од страна на француски магазин.

Климатски податоци за Клуж-Напока
Месец Јан Фев Мар Апр Мај Јун Јул Авг Сеп Окт Ное Дек Годишно
Највисока забележана °C (°F) 14.0
(57.2)
19.3
(66.7)
26.6
(79.9)
30.2
(86.4)
32.5
(90.5)
36.0
(96.8)
37.0
(98.6)
38.0
(100.4)
33.7
(92.7)
32.6
(90.7)
26.0
(78.8)
18.7
(65.7)
38.0
(100.4)
Прос. висока °C (°F) 0.3
(32.5)
3.2
(37.8)
9.9
(49.8)
15.0
(59)
20.3
(68.5)
22.6
(72.7)
24.5
(76.1)
24.3
(75.7)
20.7
(69.3)
14.6
(58.3)
6.3
(43.3)
1.8
(35.2)
13.6
(56.5)
Сред. дневна °C (°F) −3.4
(25.9)
−1.2
(29.8)
4.1
(39.4)
9.0
(48.2)
14.2
(57.6)
16.6
(61.9)
18.2
(64.8)
17.8
(64)
14.1
(57.4)
8.5
(47.3)
2.4
(36.3)
−1.5
(29.3)
8.2
(46.8)
Прос. ниска °C (°F) −6.5
(20.3)
−4.7
(23.5)
−0.6
(30.9)
3.9
(39)
8.6
(47.5)
11.3
(52.3)
12.7
(54.9)
12.2
(54)
8.9
(48)
3.8
(38.8)
−0.7
(30.7)
−4.2
(24.4)
3.7
(38.7)
Најниска забележана °C (°F) −34.2
(−29.6)
−32.5
(−26.5)
−22.0
(−7.6)
−8.4
(16.9)
−3.5
(25.7)
0.4
(32.7)
5.2
(41.4)
3.5
(38.3)
−3.0
(26.6)
−8.8
(16.2)
−22.3
(−8.1)
−27.9
(−18.2)
−34.2
(−29.6)
Прос. врнежи мм (ин) 24
(0.94)
20
(0.79)
22
(0.87)
48
(1.89)
69
(2.72)
95
(3.74)
81
(3.19)
60
(2.36)
36
(1.42)
31
(1.22)
30
(1.18)
32
(1.26)
548
(21.57)
Прос. снег см (ин) 6.0
(2.36)
11.5
(4.53)
5.8
(2.28)
1.3
(0.51)
0.0
(0)
0.0
(0)
0.0
(0)
0.0
(0)
0.0
(0)
0.5
(0.2)
2.6
(1.02)
5.8
(2.28)
33.5
(13.18)
Прос. бр. врнежливи денови (≥ 1.0 mm) 6 5 5 9 11 11 10 8 6 6 7 7 91
Сред. бр. сончеви часови месечно 70.9 98.8 165.2 174.7 230.8 238.6 273.8 261.6 204.8 166.2 74.9 54.7 2.015
Извор бр. 1: NOAA[73]
Извор бр. 2: Romanian National Statistic Institute (extremes 1901–2000)[74]

Право и управување[уреди | уреди извор]

Администрација[уреди | уреди извор]

Карта на реоните во градот од 2007 година

Градската власт е предводена од градоначалникот[75]. Од 2012 година, градоначалник на градот е Емил Бок, кој се вратил на таа позиција преку победа на локалните избори. На Емил блок тоа му е трет мандат, откако поднел оставка во 2008 година и станал премиер на Романија[54]. Сите одлуки се одобруваат и се дискутирани од страна на локалната самоуправа кој е составена од 27 избрани советници[75]. Градот е поделен на 15 окрузи (cartiere). Градското собрание има намера да воведе локални административни гранки за повеќето области.

    Партија Места Моментален број на советници[76]
  НЛП 16                                
  ДУУР 5                                
  СДП + СЛДР 4                              

Поради големиот урбанистички развој во последните години, во 2005 година, некои области на Клуж биле прогласени како области, но повеќето од нив се уште се градилишта[77]. Покрај овие, постојат некои други градежни области како Тинеретулуи, Ломбулуи и Осер, кои би можеле да станат области во текот на следните години.[78].

Покрај тоа, Клуж-Напока е главен град на реонот Клуж-Напока, и во градот се наоѓа седиштето на префектурата, кој се раководи од окружен совет и префект, кој е назначен од страна на централната власт во Романија[75]. На префектот не му е дозволено да се биде член на политичка партија, а неговата улога е да ја претстави националната власт на локално ниво, да дејствува како врска и олеснување на спроведувањето на Националниот план за развој и да раководи програми на локално ниво[75]. Како и сите други локални совети во Романија, Советот на општината, окружноот совет и градоначалникот на градот се избираат на секои четири години од страна на населението[75].

Клуж-Напока е исто така и главниот град на историскиот регион на Трансилванија. Во моментов, градот е најголем во североисточниот регион за развој на Романија, но истиот регион не претставува административен субјект. Градското подрачје на Клуж-Напока започнало со работа во декември 2008 година и се состои 411.379 жители[3][8] и седумнаесет општини.

Извршното Претседателството на Демократскиот Сојуз на Унгарците во Романија и сите нејзини оддели имаат седиште во градот[79][80]. Освен тоа во градот имаат седиште и голем број на локални и регионални организации на повеќето романски политички партии. Со цел да се одржува рамнотежа на политичкото влијание на унгарското малцинство во Трансилванија, националистите во Трансилванија основале партија на Романско Национално Единство на почетокот на 1990-тите години. Партијата била присутна во романскиот Парламент во текот на 1992-1996 во законодавната власт[81]. Партијата нејзините главни канцеларии подоцна ги преселила во Букурешт. Денеска поголемиот дел од раководството на партијата се приклучени во идеолошко сличата партија Голема Романија[81]. Во 2008 година, Институтот за истражување на националните малцинства отворил свое официјално седиште во Клуж-Напока[82].

Во градот функционираат единаесет болници додека постојат стотина приватни медицински кабинети[57].

Правен систем[уреди | уреди извор]

Клуж-Напока има комплексна судската организација, како последица на неговиот статус на окружен главен град. Судот на градот претставува локалната судска институција и е под надлежност на трибуналот на реонот Клуж-Напока. Жалбите на народот од овие судови се пренасочуваат кон Клушкиот Апелационионен суд. Градот, исто така, е домаќин на комерцијални и воени трибунали на земјата.

Клуж-Напока има своја општинска полиција, Poliția Municipiului Cluj-Napoca, која е одговорна за контролирање на криминалот во целиот град, и работи со голем број на специјални единици. Полицијата е со седиште на улица Децебал во центарот на градот. Градското собрание има своја заедница на полициските сили, Poliţia Primăriei, кои се занимаваат со прашања за локалната заедница. Во Клуж-Напока исто така е сместен и полицискиот инспекторат.

Криминал[уреди | уреди извор]

Поглед кон градот

Клуж-Напока и околината има стапка на 268 кривични пресуди на 100.000 жители во 2006 година, бројка која е над националниот просек[83]. По револуцијата во 1989 година, стапката на кривичните пресуди во земјата влегла во фаза на одржлив раст, достигнувајќи историски високо ниво од 429 во 1998 година, кога започнала да опаѓа.[83]. Иако стапката на криминал е ниска, ситните криминалци можат да бидат иритирачки за странците, како и во другите големи градови на Романија[84]. Во текот на 1990-тите години, две големи финансиски институции, Banca Dacia Felix и Caritas, банкротирале поради големи измами и проневера на пари.[85][86].

Исто така, познат е случајот со серискиот убиец Ромул Вереш или познат како „човекот со чекан“, кој во текот на 1970-тите години бил обвинет за пет убиства и неколку обиди за убиства, но никогаш не бил затворен по основ на лудило, туку бил обвинет дека страдал од шизофренија, обвинувајќи го ѓаволот за своите постапки. Наместо тоа, тој бил институционализиран во психијатриската установа Штеј во 1976 година, по три години истрага. според градските митови, бројот на неговите жртви бил до неколку стотици жени, иако вистинската бројка е многу помала. Оваа конфузија веројатно се објаснува со недостаток на внимание кој го добил овој случај, и покрај својата големина, во комунистичкиот печат во тоа време[87].

Од 2006 година анкетите покажале висок степен на задоволство од работата на локалната полициска станица. Повеќе од половина од испитаниците за време анкетата спроведена во периодот од 2005-2006 година, се изјасниле како задоволни (62,3%) или многу задоволни (3.3%) со активностите на одделот на окружната полиција[88]. Студијата покажала највисоко задоволство кај надзорот во автомобилскиот сообраќај, присуството на офицерите на улица.

Напорите на локалните власти во областа на Клуж-Напока кон крајот на 1990-тите години за реформа и заштита на правата на децата и помош за децата кои живеат на улица, се покажала како недоволна поради недостаток на средства и отсуство на каква било вистинска соработка помеѓу страните вклучени во таа акција, пред се на Дирекцијата за заштита на правата на детето и Дирекцијата за труд и социјална заштита. Постојат голем број на деца брздомници, чија сиромаштија и недостаток на документиран идентитет ги доведува во постојан конфликт со локалните спроведувачи на законот[89].

Во соработка меѓу локалната самоуправа совет и Prison Fellowship, бездомниците, децата на улица и питачите се земаат и се сместуваат во рамките на христијанските центри за деца на улица и бездомници, како и во центарот Рухама[90]. Како последица на тоа, бројот на овие деца во централното градско подрачје значително е намален, додека поголемиот дел од децата успешно биле интегрирани во програмата, и не се вратиле на улица.[89]

Од 2000 година па наваму, Клуж-Напока бележи зголемување во нелегални трки, кои главно се појавуваат во текот на ноќта на периферијата на градот или на индустриски локации. Понекогаш овие трки предизвикуваат смртни случаеви, како на возачите така и на случајните минувачи. Поради тоа властите направиле неколку обиди да се организираат правни трки како решение за овој проблем[91]

Демографија[уреди | уреди извор]

Историја на населението на Клуж-Напока
Година Население Романци Унгарци
1453 6.000[92] н/п н/п
1703 7.500[93] 25% н/п н/п
1714 5.000[94] −33,3% n/a n/a
1770 10,500[95] 110% n/a n/a
1785 9.703[93][96] −7,6% н/a n/a
1787 10.476[93][96] 7,9% н/п н/п
1835 14,000[93][97] 33,6% н/п н/п
1850 19.612 40% 21,0% 62,8%
1880 32.831 67,4% 17,1% 72,1%
1890 37.184 13,2% 15,2% 79,1%
1900 50.908 36,9% 14,1% 81,1%
1910 [b] 62.733 23,2% 14,2% 81,6%
1920 85.509 36,3% 34,7% 49,3%
1930 100.844[98] 17,9% 34,6% 47,3%
1941[c][d] 114.984 14% 9,8% 85,7%
1948 117.915 2,5% 40% 57%
1956 [e] 154,723 31,2% 47,8% 47,9%
1966 185.663 20% 56,5% 41,4%
1977 262,858 41,5% 65,8% 32,8%
1992 328.602 25% 76,6% 22,7%
2002 317,953[6] −3,2% 79,4% 19,0%
2011 [f] 324,576[4][3][99] 2,1% 81,5% 16,4%

Извор (освен поинаку наведеното):
Варга Е. Арпад[50]

Населението на градот според пописот од 2011 година изнесува 324.576 жители[6] или 1,6% од вкупното население на Романија. Бројот на населението во градското подрачје на Клуж-Напока се проценува на 411.379 жители[3][7], додека населението заедно со околината се проценува на 420.000 жители[3][8]. Новата Митрополитска влада започнала со работа во декември 2008 година[9] . Според директорот на центарот за население, во реалност во градот живеат поголем број на луѓе од оние кои се официјално регистрирани. Покрај тоа, оваа бројка не ги вклучува луѓето кои немаат постојана адреса на живеење во градот, чија бројка надминува 20.000 луѓе[10].

Во модерно време, населението на Клуж доживеало две фази на брз раст. Првата фаза се случила во доцниот 19 век, додека втората фаза се случила за време на комунистичкиот период, кога започнала кампања за масовна урбанизација и многу луѓе мигрирале од руралните средини[100]. Околу две третини од порастот на населението во овој период била врз основа на мигрантите кои доаѓале во градот поради работни места. По 1966 година била воведена забрана за абортус и контрацепција, кое дополнително придонела до зголемување на наталитетот на населението[51].

Уште во текот на средниот век, градот е мултикултурен, со различен културен и верски живот. Според романскиот попис во 2011 година, за оние за кои има достапни податоци, 81,5% од населението на градот се етнички Романци, вторА по големина етничка група се Унгарците, кои сочинуваат 16,4% од населението. Остатокот се состои од Роми (1,1%), Германци (0,18%), Евреи (0,05%) и други (0.7%). (Процентот на оние за кои податоците се недостапни изнесува 7,1%)[99]. Денес, градот добива голем прилив на мигранти: 25.000 луѓе бараат престој во градот за време започнувајќи од 2007 година[101].

Во однос на религијата, меѓу оние за кои има податоци, 71,3% од населението во 2011 година биле припадници на Романската православна црква и 10,6% на Романската реформска црква. Римокатоличката и романската грко-католичка заедница тврдат дека нивниот процент изнесува 5,0% и 4,7% од вкупниот број на население. Останатите религиозни групи вклучуваат Пентекостици (2,7%), Баптисти (1,2%), Унитаристи (1.0%). (Податоците се недостапни за 7,9% од населението[102] ). Од друга страна, во 1930 година, во градот живееле 26,7% Реформисти, 22,6% Грко-католици, 20,1% Римокатолици, 13.4% Евреи, 11,8% Православни 2,4% Лутеранци и 2.1 % Унитари[103]. Фактори кои придонеселе за промена на овие проценти се истребувањето[104] и емиграцијата на еврејското население од градот[105], забраната на Грко-католичката црква во периодот од 1948 до 1989 година[106] и постепеното намалување на бројот на унгарско население.

Еврејското население во текот на историјата се населило во централниот дел од Трансилванија[107]. Тие биле значаен дел од економскиот развој на градот кон крајот на 19 и почетокот на 20 век. Иако еврејската заедница опфаќала значителен процент од населението на градот за време на меѓувоениот период помеѓу 13 и 15 %[108], оваа бројка се намалила како последица на холокаустот и емиграција. Од 1990 година само неколку стотици Евреи останале во Клуж-Напока[107]

Црквата Св. Михаил, најголемата црква во градот

Во 14 век, поголемиот дел од жителите на градот и на локалната елита биле Саксонци[25], главно доселеници донесени од страна на кралевите на Унгарија во 12 и 13 век, со цел да се развие[109] и да се одбранат јужните граници на провинцијата[109]. До средината на следниот век околу половина од населението имале унгарски имињаref name="princeton"/>. Во Трансилванија реформацијата оставила големи промени бидејќи Саксонците го прифатиле Лутеранството додека Унгарците или останале католици или станале Калвинисти[110]. Но во текот на следните векови голем дел од Саксонците биле асимилирани од страна на Унгарците и градот станал унгарско говорно подрачеје до средината на 20 век, иако 4,8% од жителите се идентификувале како Германци во 1880 година[111].

Ромите формираат големо малцинство во современа Романија. Во Клуж-Напока сепак нивното присуство е многу мало, околу 1% од вкупниот број на население[107].

Речиси 50.000 Унгарци живеат во Клуж-Напока. Градот е дом на втората по големина урбана унгарската заедница во Романија, по Таргу Муреш, со активен културен и академски живот бидејќи во градот се наоѓа унгарски државен театар и опера, како и унгарски истражувачки институции и музеи. Во однос на верските работи, во градот се наоѓа седиштето на Евангелско-лутеранската црква. Заочнувајќи од 2007 година, 7.000 студенти посетувале курсеви по унгарски јазик на Универзитетот Бабеш Болјаи.

Економија[уреди | уреди извор]

Булеварот Ероилор
Фабриката за производство на пиво Ursus

thumb|Плоштадот Унири

Клуж-Напока е важен стопански центар во Романија. Познати локалните брендови, кои станале познати на национално ниво, и до одреден степен дури и на меѓународно ниво, се: Banca Transilvania[112], Terapia Ranbaxy[113], Farmec[114] Jolidon,[115], Jolidon и Ursus[116].

Американскотоонлајн списание InformationWeek информирало дека голем дел од софтвертската и ИТ активност во Романија се одржува во Клуж-Напока[117]. Nokia инвестирала 200 милиони евра во една фабрика за мобилни телефони во близина на градот[118], чие производство започнало во февруари 2008 година и завршило во декември 2011 година.[119]. Освен тоа бил отворен и истражувачки центар, кој бил затворен во април 2011 година[120][121]. Поранешната фабрика на Nokia била купена од страна на италијанскиот производител на апарати De'Longhi[122]. Во грдот се наоѓаат филијали на светски корпорации како MOL,[123] Aegon,[124] Emerson,[125] De'Longhi,[126] Bechtel,[127] FrieslandCampina,[128] Office Depot, Genpact[129] и New Yorker.[130] Bosch исто така има изградено фабрика во близина на градот, во истата индустриска зона како De'Longhi. .[131]

Клуж-Напока исто така е и важен регионален трговски центар, со голем број на продавници и хипермаркети. Булеварот Ероилор и улицата Меморандумулу се најскапите улици во градот, каде киријата на месец достигнува цена од 720 евра[132]. Постојат два големи трговски центри: Polus (вклучувајќи го хипермаркетот Carrefour) и Iulius (вклучувајќи хипермаркет Auchan). Други големи продавници вклучуват филијали на разни меѓународни хипермаркетски синџири како Cora, Metro и Selgros.

Меѓу трговците на мало, во градот се наоѓаат продавници на Zara, Guess, Camaïeu, Bigotti, Orsay, Jolidon, Kenvelo, Triumph, Tommy Hilfiger, Sephora, Yves Rocher, Swarovski, Ecco, Bata, Adidas, Converse и Nike[133].

Во 2008 година, вкупниот буџет на градот изнесувал 990 милиони леи[134], што е еквивалентно на повеќе од 266 милиони евра. Во текот на претходната година, буџетот се зголемил за 19% во 2006, 56% во 2007 година и 35% во 2008 година. Буџетите за 2005, 2006, 2007 и 2008 година се 396.303.743, 472.364.500[135], 739.214.224[136] и 990,812,338.[137]

Туризам[уреди | уреди извор]

Во 2007 година, хотелската индустрија во Клуж-Напока нудила сместување на вкупно 6.472 легла, од кои 3.677 во хотели, 1.294 во куќи за гости, а остатокот во бунгалови, кампови или хостели[138]. Вкупно 700.000 посетители, од кои 140.000 биле странци, преноќиле во градот[138]. Сепак, значителен удел на посети биле направени од страна на оние кои го посетуваат градот за еден ден, а нивниот точен број не е познат. Најголем број од странските посетители доаѓаат од Унгарија, Италија, Германија, САД, Франција и Австрија[138]. Покрај тоа, 140 туристички агенции во градот помогаат во организирање на домашни и странски патувања[139].

Уметност и култура[уреди | уреди извор]

Поглед на градот од улицата Виктор Бабеш
Споменик на Матијаш Корвин
Фонтана во Централниот парк

Клуж-Напока има разновиден културен живот во голем број на области, вклучувајќи ги и визуелните уметности, изведувачките уметности и ноќниот живот. Културната сцена на градот се потпира на својата историја, која датира од римско време. во градот започнало да се гради во римско време, и тој потфат оставил белег врз урбаниот распоред на градот. Сепак, средновековниот град се променил бидејќи во текот на овој период биле изградени голем број на нови државни и верски објекти, од кои најпозната е црквата Свети Михаил[140].

Во текот на 16 век градот станал главен културен и религиозен центар на Трансилванија[141]. Во 1820 година и првата половина на 1830 година, градот бил најважниот центар на унгарскиот театар и опера[142], додека на почетокот на 20 век, сеуште како унгарски град, тој станал главна алтернатива на кинематографијата на Будимпешта[143]. По основањето на Кралство Романија на крајот на Првата светска војна, започнал процес на препород на романската култура во градот и изградба на голем број на објекти. Најзабележителен од сите претставува завршувањето на монументалната православна катедрала во 1933 година, од спротивната страна на Романскиот национален театар[144]. Кон крајот на 1960-те години започнала голема индустријализација и романизација на градот[145]. Денеска во градот живеат луѓе од различни култури, со свои културни институции како што се Државниот театар на Унгарија, Британскиот совет и разни други центри за унапредување на странските култури. Овие институции одржуваат манифестации во чест на нивните култури, и тоа на бесарапски[146], унгарски,[147] туниски[148] и јапонски[149].

Знаменитости[уреди | уреди извор]

Клуж-Напока има голем број на знаменити објекти и споменици. Една од тие е црквата Свети Михаил која се наоѓа на плоштадот Унири. Црквата била изградена во текот на 14 век во готски стил од тој период. Црквата денеска ја има најголемата камбанаријата во Романија[150].

Во предниот дел на црквата се наоѓа статуа на Матијаш Корвин, подигнат во чест на родениот крал на Унгарија во Клуж-Напока. На плоштадот Аврам Јанку се наоѓа црква изградена во меѓувоениот период. Романската грчко-католичка црква во градот се вика Свето Преображение.

Друга атракција на градот е Палатата на правдата, изградена помеѓу 1898 и 1902 година, и дизајнирана од архитектот Ѓула Вагнер во еклектичен стил. Овој објект се наоѓа на плоштадот Аврам Јанку, а на плоштадот се наоѓаат уште и Народниот театар, Палатата на префектурата, Палатата на финансиите и палатата на седиштето на округот. Голема знаменитост на градот претставува ботаничката градина, која се наоѓа во близина на центарот. Покрај оваа градина, во градот се наоѓаат и неколку големи паркови.

Како важен културен центар, во Клуж-Напока се наоѓаат многу театри и музеи, меѓу кои најпознати се Националниот музеј на трнасилванската истортија, Етнографскиот музеј, музејот на уметноста, музејот на фармацијата, музејот на вода, музејот на минералогијата, музејот на палеонтологија, музејот на спелеологијата, Ботанички музеј и музеј на зоолошката градина.

Визуелни уметности[уреди | уреди извор]

Плоштадот Аврам Јанку

Во однос на визуелните уметности, во градот се наоѓаат голем број на галерии. Националниот музеј на уметноста се наоѓа во поранешната палата на Ѓерѓ Банфлу, најрепрезентативната секуларна градба изградена во барокен стил во Трансилванија. Музејот се одликува со богата колекција на романската уметност, вклучувајќи дела на уметници како Николае Григореску, Штефан Лукијан и Димитрие Пакиуреа, како и некои дела на странски уметници. Градот бил номиниран за европски музеј на годината во 1996 година. Други позначајни галерии во градот се Галеријата на вајарата и Галеријата на народната уметност.

Изведувачки уметности[уреди | уреди извор]

Во градот има голем број на познати објекти и институции на изведувачки уметности. Најистакнат е театарот во стил на барок.[151][152][153] кој се наоѓа на плоштадот Аврам Јанку, изграден во почетокот на 20 век како резиденија на династијата Банфи. Градбата е вклучена во списокот на заштитени споменици на УНЕСКО[154]. Од 1919 година, по обединувањето на Романија, во зградата се наоѓа Националниот театар Лукијан Блага и Националната опера на Романија. Трансилванската филмхармонија била основана во 1955 година и таа одржува концерти на класична музика. Мултикултурализмот во градот повторно е потврден од страна на Унгарскиот театар и опера. Исто така постои и голем број на помали независни театри, вклучувајќи го Куклениот театар.

Музика и ноќен живот[уреди | уреди извор]

Клуж-Напока е место од каде потекнуваат некој од најпознатите романски музичари. Најпознати бендови од градот се Компакт, поп групата Систем, која завршила на третото место на Евровизија 2005 година, блуз бендот Најтлузерс, алтернативниот бенд Луна Амара. Во градот се наоѓаат голем број на дискотеки и клубови каде најчесто се пушта хаус музика, но има и посебни каде се пушта само џез, хеви метал или панк музика. Забавните клубови се распрскани низ центарот на градот. Diesel Club е една од најпознатите клубови во градот. Други познати клубови се Obsession The Club и Midi. Овие три клубови се класифицирани како првите три клубови во регионот на Трансилванија во една табела објавени од страна на националниот дневен весник România Liberă. Во реонот на Унири се наоѓа и моден бар, кој е спонзориран од страна на Fashion TV. Некои други клубови во центарот се Aftereight, Avenue, Bamboo, Decadence, Kharma и Molotov Pub.

Културни манифестации[уреди | уреди извор]

Во градот се одржуваат голем број на културни манифестации од различен вид. Тие се одвиваат во текот на целата година, иако се почести во летните месеци. „Sărbătoarea Muzicii“ или Фестивалот на музиката се одржува секоја година на 21 јуни во голем број на романски градови, во кој е вклучен и самиот Клуж-Напока, организиран под покровителство на Францускиот културен центар[155]. Фестивалот „Splaiul Independenței“ се одржува секоја година на бреговите на реката Сомешул, и најчесто се служи пиво. Друг фестивал од сличен ранг е и „Septemberfest“[156]. Во 2015 година, градот бил прогласен за Европски град на младоста[157].

Во градот се случиле голем број на значајни музички настани, вклучувајќи ја церемонијата на музичките награди на МТВ Романија, која се одржала во салата Хорија Демијан во 2006 година. Во 2007 година, Бијонсе Ноулс одржала концерт на стадионот Јон Моина[158]. Во 2010 година, Iron Maiden го вклучиле градот во текот на својата светска турнеја[159]. Арената Клуж била била отворена во 2011 година со концерти на Scorpions и Smokie, на кој настан присуствувале поеќе од 40,000 луѓе[160]. Во 2012 година во градот концерт одржала групата Roxette[161], во 2013 групата Deep Purple.[162]. Покрај тоа, локалните клубови редовно организираат настани со меѓународни уметници, најчесто странски диџеи.

Меѓународниот филмски фестивал во Трансилванија, што се одржал во градот во 2001 година, бил во организација на Здружението за промоција на романскиот филм, е првиот романски филмски фестивал од меѓународен карактер. На фестивалот се доделуваат награди за најдобар филм во конкуренција, како и награди за најдобар режисер, најдобра изведба и најдобра фотографија.

Архитектура[уреди | уреди извор]

Во градот се среќаваат како архитектонски правци ренесансата, барокот и готиката. Модерната архитектура исто така е присутна низ фасадите на објектите, како и архитектурата од времето на комунизмот.

Историска архитектура[уреди | уреди извор]

Bánffy Palace in Kluj-Napoca.PNG
Cluj.jpg

Најстариот објект во градот е куќата на Матијаш Корвин. Објектот првично бил изграден во готски стил но подоцна бил реновиран во ренесансен стил.[163]. Во текот на овој период куќите во градот најчесто биле правени од камен или дрво. Куќата најчесто имала визба, приземје и горен спрат. Фасадите на објектите во стариот дел на градот се претежно зачувани[164]. Црквата Свети Михаил е најстарата и најрепрезентативната зграда изработена во готски стил во земјата, која датира од 14 век. Најстар од нејзините делови е олтарот кој датира од 1390 година, додека најнов дел е саат-кула, која била изградена во готски стил во 1860 година[150].

Први ентузијасти за барокот во градот биле Католичката црква и аристократијата. Голем број на уметници пристигнале во градот од Германија и Австрија. Најраните знаци на новиот архитектонски стил се појавиле во внатрешноста на црквата Свети Михаил во 1740-тите години, кога олтарот и говорницата биле украсени. Во еден дел од олтарот е прикажано Возвишение на мудреците изработено во периодот од 1748 до 1750 година и е дело на Франц Антон Мулберч. Најраната барокна црква во градот била изградена од страна на Језуитите во периодот од [1718] до 1724 година. Во текот на овој век биле изградени повеќе едноставно дизајниран барокни цркви од лутеранските, унитарските и православните верници. Во стариот дел на градот најчесто благородните семејства ги граделе своите палати. Барокната палата на Банфи била изградена во периодот од 1774 до 1785 година од страна на Еберхардт Блауман. На плоштадот Аврам Јанку и Унри биле изградени објекти во стил на барок и рококо. Овде спаѓа Палатата на правдата[165], театарот,[166], Њујоршката палата и.т.н[167]. Во текот на 19 век, голем број на куќи биле изградени во нео-класичен и еклектичен стил. Од овој период на неокласична архитектура, најзначајни градби се Калвинистичката црква (1829–50), академијата (1801) и Градското собрание (1843-1846)[164].

На бреговите на Сомешул исто така се наоѓаат широк спектар на стари згради. Најзначајни градби во овој регион се палатаѕа Берде, Бабош, Елијан и Уранија. Овие објекти се мешавина на барок, ренесанса и готика[168]

Модерна и комунистичка архитектура[уреди | уреди извор]

Дел од архитектурата во градот е составена од објекти изградени за време на комунистичката ера, кога историската архитектура била заменета со високи станбени блокови. Денеска, во центарот се наоѓаат неколку примети на модерната архитектура кои датираат од комунистичката ера. Зградата на Унгарскиот театар била изградена во почетокот на 20 век, но била реновирана во 1961 година.[169]. Друг пример на модернистичка архитектонска уметност е Palatul Telefoanelor, која се наоѓа во близина на плоштадот Михај Витазул, област која, исто така располага со комплекс на големи станбени згради.

Современа архитектура[уреди | уреди извор]

Од 1989 година во градот започнале да се градат модерни облокадери и згради со стаклени фасади. Примери за современа архитектура во градот се трговските центри и седиштата на банките. Објектот на банката Groupe Société Générale претставува највисоката зграда во градот, со 50 метри висиниа. Нејзините 12 спратови биле завршени во 1997 година, по четири години работа. Денеска во објектот се наоѓаат седишта на неколку осигурителни компании и нафтени компании. Друг интересен архитектонски објект е т.н. „Clădirea biscuite“. Оваа зграда требалo да биде седиште на Земјоделската банка, но по нејзиниот банкрот во 1990-тите години, банката била купена од Рајфајзен банка.

Сообраќај[уреди | уреди извор]

Автопатот А3
Трамвајот Pesa Swing

Клуж-Напока има комплексен систем на регионален сообраќај. Градот има воспоставено патна, воздушна и железничка мрежа со главните градови во Романија и во Европа. Градот исто така располага со систем за јавен превоз кој се состои од автобуски, тролејбуски и трамвајски линии.

Клуж-Напока се наоѓа на патот помеѓу три различни европски патишта (E60, E81 и E576). На национално ниво, градот се наоѓа на три различни магистрални патишта: DN1, DN1C и DN1F. Романскиот автопат А3, исто така познат како Автопат Трансилванија, кој е во изградба, ќе го поврзи градот со западната граница на Романија и со Букурешт[170]. Делот од патот 2B помеѓу Кампија Турзији и Клуж бил отворен кон крајот на 2010 година[171][172]. Автобуската станица се користи од страна на неколку приватни транспортни компании кои го обезбедуваат превозот кон голем број на локации од сите краеви на земјата.

Бројот на лиценцирани автомобили во градот се проценува на 175.000 возила[173]. Заочнувајќи од 2007 година, регионот е рангиран на шесто место на национално ниво според автомобили продадени во текот на годината, со 12.679 единици, што одговара на 4% од вкупниот број. Една десетина од овие автомобили се лимузини и спортски автомобили[174]. Околу 3.300 такси-возила имаат дозвола за работа во Клуж-Напока[175].

Компанијата за јавен транспорт во градот има патна мрежа од 321 километри преку користење на 3 трамвајски линии, 6 тролејбуски линии и 21 автобуски линии[57]. Транспортот во градското подрачје на градот исто така е покриен со голем број на приватни автобуски компании, како што се Fany и MV Trans, и тие исто така обезбедуваат превоз и во соседните градови и села[176].

Меѓународниот аеродром Клуж-Напока се наоѓа на 9 километри источно од центарот на градот и е втор најпрометен аеродром во Романија[177], веднаш по Букурешкиот аеродром. Во текот на 2015 година, аеродромот служел на повеќе од 1,4 милиони патници[178]. Аеродромот се наоѓа на европскиот пат E576 и е поврзан со центарот на градот преку автобусската линија број 8. Аеродромот опслужува разни директни меѓународни дестинации низ Европа. Во 2016 година треба да биде изградена 42 метри висока контролната кула на местото на старата кула, изградена во 1960 година.[179]. Новата контролната кула ќе биде една од најмодерните во земјата.[180]

Железничката станица Клуж-Напока се наоѓа на околу 2 километри северно од центарот на градот. Таа се наоѓа на главната линија на романските железници (Букурешт - Орадеа - романска западна граница) и на линијата 401 (Клуж-Напока-Деј). Железничкиот сообраќај обезбедува директни железнички врски со сите големи романски градови и во Будимпешта. Железничка станица е многу добро поврзана со сите делови на градот од страна на трамваи, тролејбуси и автобуси на компанијата за јавен транспорт. Градот, исто така, располага со две други помали железнички станици: Мала станица која се наоѓа веднаш до главната станица и железничката станица Клуж-Напока исток. Исто така постои и карго станица.

Компанијата за јавен транспорт управува со трамвајската линија која тече низ градот. Планираната модернизација ќе вклучува инсталација на нови железнички пруги и поделба на трамвајскиот од патниот сообраќај. Ова ќе донесе голем број на предности, вклучувајќи намалување на бучава, помала преоптеретаност во сообраќајот и поголема брзина, од 60 километри на час до 80 километри на час.

Медиуми[уреди | уреди извор]

Продавница за продажба на весници
Весници на романски и унгарски јазик

Клуж-Напока претставува голем центар за трансилванските медиумите, бидејќи во градот се наоѓаат седиштата на сите регионални телевизии, весници и радио станици. Најголемиот дневен весник кој излегува во Букурешт обично се реиздава во Клуж-Напока како во регионална верзија, што ги опфаќа трансилванските прашања. Такви регионални весници се România Liberă, Gardianul[181], Ziarul Financiar, ''ProSport'' и Gazeta Sporturilor.

Покрај регионалните изданија, кои се дистрибуираат низ Трансилванија, националниот весник ''Ziua'' исто така работи на локално ниво, Ziua de Cluj, кој делува како локален дневен весник и е на располагање само во границите на градот. Градот исто така може да се пофали со други весници од локален интерес, како и ''Făclia'' и ''Monitorul de Cluj'', како и два слободни дневни весници, ''Informația Cluj'' и Cluj Expres. Clujeanul е еден од најголемите весници во Трансилванија, со 53.000 читатели на издание[182]. Клуж-Напока е исто така центар на унгарскиот печат во Романија. Во градот се наоѓаат седиштата на двата најголеми весници од овој вид, Krónika и Szabadság[183], како и списанијата Erdélyi Napló и Korunk. Săptămâna Clujeană е економски неделник кој се издава во градот, додека Piata А-Z е весник за огласи и реклами. Клуж имал активни медиуми во текот на меѓувоениот период. Во тој период излегувал ционистичкиот весник ''Új Kelet''. Во времето на комунизмот излегувале Tribuna, Steaua, Utunk, Korunk, Napsugár иElőre

Меѓу локалните телевизиски станици во градот, ТВР Клуж и една приватна телевизија се емитуваат на регионално ниво, додека другите се ограничени на градското подрачје. Look Plus е достапна преку кабелски оператор и емитува локални содржини во текот на денот. Други станици работат како филијали на националните телевизии, преку локални извештаи во прилог на националните програми. Радиостаници во градот се ''Radio Cluj'', ''Radio Impuls'' и ''Paprika Rádió'' на унгарски јазик.

Во почетокот на 20 век, филмска продукција градот, предводена од Јено Јанович, била единствената алтернатива на филмската продукција во Будимпешта. Првиот филм направен во градот, во соработка со парискиот производител Pathe, бил Sárga csikó во 1912 година. Филмот доживеал меѓународен успех и бил прикажуван во Јапонија[143]. Првиот престижен уметнички филм во рамките на унгарската кинематографија, во соработка со парискиот производител Pathe, бил ''Bánk bán'' од 1914 година, трагедија напишана од страна на Јожеф Катона[143].

Подоцна, во 1991 година, во градот бил снимен филмот Undeva în Est[184], во 1995 година на унгарски јаизк филмот A Részleg[185], во 2001 година романскиот филм Cartier и неговото продолжение Înapoi în cartier[186].

Образование[уреди | уреди извор]

Високото образование има долга традиција во Клуж-Напока. Универзитетот Бабеш Болјаи е најголемиот во земјата, со околу 50.000 студенти[187] , на романски, унгарски, германски и англиски јазик. Неговото име одбележува две важни фигури во Трансилванија, романскиот лекар Виктор Бабеш и унгарскиот математичар Јанош Бојаи. Универзитетот своите корени ги има од 1581 година, кога Језуитите основале академија во градот. Во 1872 година царот Франц Јозеф го основал Универзитетот во Клуж, кој подоцна бил преименуван во Универзитет Франц Јосиф[188]. Во текот на 1919 година, непосредно по завршувањето на Првата светска војна, Универзитетот се преселил во Будимпешта, каде што останал до 1921 година, по кое се преселил во унгарскиот град Сегед. Во првата половина на 1940 година седиштето повторно било преместено во градот, кога Клуж се вратил под унгарско владеење, за да по крајот на војната повторно седиштето биде вратено во Сегед. Во тој период во градот како филијала бил основан универзитетот и во 1959 година двата универзитети биле споени во еден. Освен овој, во градот се наоѓаат уште девет други универзитети, меѓу нив и на Техничкиот универзитет, Универзитет за медицина и фармација Јулију Хатегану, Универзитет за земјоделски науки и ветеринарна медицина, Универзитет за уметност и дизајн, Музичка академија Георге Дима и.т.н.

Во текот на 14 век во градот започнало да работи Католичко училиште.[189]. Денеска, во градот има 62 градинки, 30 основни и 45 средни училишта[57]. Нивната активност е под надзор на окружниот одбор за образование. На поголемиот дел од училиштата се учи на романски јазик, но постојат и училишта на унгарски јазик како и мешани училишта.[190]. Статистичките податоци покажуваат дека 18.208 студенти биле запишани во средниот образовен систем на градот во текот на 1993-1994 учебна година, и дополнителни 7,660 на едно од 18-те стручни училишта[191]. Во истата година, уште 37.111 ученици и 9.711 деца биле регистрирани за основно и предшколско образование[191].

Спорт[уреди | уреди извор]

Во градот постојат четири клубови кои играат во лигите во организација на Романската фудбалска федерација, вклучувајќи и две екипи кои учествуваат во најсилната лига на земјата, Лига 1[192][193]. ФК ЧФР Клуж (основан во 1907 година) е најстариот фудбалски клуб во земјата[194]. Во текот на сезоната 2007-2008 година, клубот го освоил романското првенство и романскиот Куп[195] за прв пат во својата историја[196][197], а истото на клубот му успеало и во сезоната 2009-2010 година. ФК Универзитатеја Клуж бил основан во 1919 година и својот најголем успех досега во романското првенство го имал во 1965 година[198]. ФК Санататеја е фудбалски клуб кој бил основан во 1986 година и денеска се натпреварува во третата романска лига. Негов најголем успех е пласман во четврт-финалето на Купот на Романија во текот на 2007-2008 сезона[199]. Во 2001 година бил основан ФК Клужана од страна на студентите на универзитетот Болјаи.

На новата Арена Клуж, своите домашни натпревари ги игра ФК Универзитатеја Клуж и стадионот има капацитет од 30,201 гледачи. Следниот најголем стадион во градот е Стадион Константин Радулеску со капацитет од 23.500 гледали. Своите домашни натпревари на овој стадион ги игра ФК ЧФР Клуж. стадионот во последните години претрпел неколку фази на реновирање, осветлување, автоматско наводнување на тревата и додавање на нови седишта на гледачите[200].

Спортскиот клуб Универзитатеја исто така вклучува екипи во спортови како рагби, кошарка, ракомет и одбојка. Градот исто така има три ватерполски екипи: Виторул, Воинта и Поли[201]. Спортската сала Хорија Демијан е мултифункционална сала наменета за спортови како ракомет, кошарка или одбојка. Политехничкиот базенски комплекс вклучува базени и поседува затворен и отворен простор. Во паркот Јулију Хатегану се наоѓа тениско игралиште и нов базен.

Во областа на автомобилската индустрија, Клуж-Напока е домаќин на две трки од Националниот рели шампионат. Првата трка која се вика „Рели Клуж“, и за прв пат се одржала во 1975 година. Таа се одржува во месец јуни, додека втората трка, која се вика „Рели Аврам Јанку“ се одржува во месец септември и таа започнува од плоштадот и тече низ околината на градот.

Арена Клуж, отворена во 2011 година

Збратимени градови[уреди | уреди извор]


Наводи[уреди | уреди извор]

  1. „Portretul unui oraș“. Clujeanul. 21 септември 2007. http://old.clujeanul.ro/cotidian/nocache/articol/Time_out/Portretul_unui_oras.html. посет. 9 октомври 2008 г. 
  2. „A kincses város“ (на hungarian). UFI. декември 2004. http://www.ufi.hu/index.php?site=cikkr&c0id=167. посет. 9 октомври 2008 г. 
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 3,7 „Rezultate definitive ale Recensământului Populației și Locuințelor – 2011 – analiza“. Cluj County Regional Statistics Directorate. 5 јули 2013. http://www.cluj.insse.ro/cmscluj/files%5Cdeclaratii%5CAnaliza_serii%20date_RPL2011.doc. посет. 5 јули 2013 г. 
  4. 4,0 4,1 4,2 „Comunicat de presă privind rezultatele finale ale Recensământului Populației și Locuințelor – 2011“. Cluj County Regional Statistics Directorate. 5 јули 2013. http://www.cluj.insse.ro/cmscluj/files%5Cdeclaratii%5CComunicat_definitive_Cluj.doc. посет. 5 јули 2013 г. 
  5. „Cum s-a schimbat ierarhia marilor orașe din țară. Au mai rămas doar două orașe de provincie cu populația de peste 300.000 de locuitori“. Hotnews.ro. 6 февруари 2012. http://www.hotnews.ro/stiri-esential-11436960-harta-interactiva-cum-schimbat-ierarhia-marilor-orase-din-tara-mai-ramas-doar-doua-orase-provincie-populatia-peste-300-000-locuitori.htm. посет. 14 февруари 2012 г. 
  6. 6,0 6,1 6,2 „Municipiul Cluj-Napoca (data based on the 2002 census)“. Fundația Jakabffy Elemér. http://recensamant.referinte.transindex.ro/?pg=3&id=819. посет. 12 март 2008 г. 
  7. 7,0 7,1 „Zona Metropolitana Urbana“. CJ Cluj. http://www.cjcluj.ro/zona-metropolitana-urbana/. посет. 25 мај 2009 г. 
  8. 8,0 8,1 8,2 „Zona Metropolitană Urbană și Strategii de Dezvoltare a Zonei Metropolitane Cluj-Napoca“ (на romanian). Cluj County Council. http://www.cjcluj.ro/zona-metropolitana-urbana/. посет. 12 март 2008 г. 
  9. 9,0 9,1 „Asociația Metropolitană e "la cheie". Mai trebuie banii“ (на romanian). Ziua de Cluj. 9 јануари 2009. http://www.ziuadecj.ro/action/article?ID=20381. посет. 11 февруари 2009 г. 
  10. 10,0 10,1 „Wanted: clujeanul verde“ (на romanian). Foaia Transilvană. 6 март 2008. http://www.ftr.ro/wanted-clujeanul-verde-2898.php. посет. 12 мај 2008 г. 
  11. „Catedrala "Sf. Mihail"“ (на romanian). Clujonline.com. http://www.clujonline.com/ro/catedrala_sf_mihail.htm. посет. 12 март 2008 г. 
  12. „Cluj: Buzz grips university town“. Financial Times. 6 март 2008. http://www.ft.com/cms/s/97363fb4-ea07-11dc-b3c9-0000779fd2ac.html. посет. 13 март 2008 г. 
  13. „Five alive – New regions – Five territories to watch“. Monocle. Issue 09, Volume 01, December 2007. http://www.monocle.com/sections/affairs/Magazine-Articles/Five-alive--New-regions/. посет. 12 март 2008 г. 
  14. Alexandra Groza (8 јануари 2008). „Presa britanică: "Clujul, campion mondial la dezvoltare"“ (на romanian). Clujeanul. http://www.clujeanul.ro/cluj/presa-britanica-clujul-campion-mondial-la-dezvoltare-2327155. посет. 12 март 2008 г. 
  15. „Youth@Cluj-Napoca 2015“. http://www.cluj2015.eu/. 
  16. 16,0 16,1 Lazarovici et. al. 1997, pp. 202–3 (6.2 Cluj in the Old and Ancient Epochs)
  17. Lazarovici et al. 1997, p. 17 (2.7 Napoca romană)
  18. Brubaker et al. 2006, p.89
  19. 19,0 19,1 19,2 Lazarovici et al. 1997, p.32 (3.1 De la Napoca romană la Clujul medieval)
  20. Alicu 2003, p.9
  21. Madgearu, Alexandru (2001). Românii în opera Notarului Anonim. Cluj-Napoca: Centrul de Studii Transilvane, Fundația Culturală Română. ISBN 973-577-249-3. 
  22. 22,0 22,1 Lazarovici et al. 1997, p. 204 (6.3 Medieval Cluj)
  23. Brubaker et al. 2006, pp.89–90
  24. 24,0 24,1 Lazarovici et al. 1997, p.38 (3.1 De la Napoca romană la Clujul medieval)
  25. 25,0 25,1 25,2 Brubaker et al. 2006, pp. 90–1
  26. 26,0 26,1 26,2 26,3 26,4 Lazarovici et al. 1997, p. 205 (6.3 Medieval Cluj)
  27. Martâniuc, Cristina. „Probleme actuale ale calității de subiect de drept internațional public contemporan“ (на romanian) (PDF). CNAA (Republic of Moldova). архивирано од изворникот на 8 јануари 2007 г.. https://web.archive.org/web/20070108120718/http://www.cnaa.acad.md/files/theses/2007/5770/cristina_martiniuc_thesis.pdf. посет. 17 март 2008 г. „În istoria poporului român, o uniune personală a fost creată în anul 1600 prin unirea politică a celor trei țări Românești – Transilvania, Moldova și Țara Românească – sub un singur domnitor: Mihai Vodă Viteazul (In the history of the Romanian people, a personal union was created in 1600 with the political union of the three Romanian countries – Transylvania, Moldova and Wallachia – under a single ruler: Michael the Brave)“ 
  28. Ciorănescu, George (1 September 1976) (PDF). Michael the Brave – Evaluations and Revaluations of the Walachian Prince. Radio Free Europe Research: RAD Background Report/191. http://www.osa.ceu.hu/files/holdings/300/8/3/pdf/52-4-102.pdf. посет. 15 март 2008 г. 
  29. „Treaty of Carlowitz“. Encyclopædia Britannica. 2008. http://www.britannica.com/eb/article-9020364/Treaty-of-Carlowitz. посет. 14 март 2008 г. 
  30. Lazarovici et al. 1997, pp.42,44,68 (3.1 De la Napoca romană la Clujul medieval; 4.1 Centru al mișcării naționale)
  31. 31,0 31,1 Lazarovici et al. 1997, p.206 (6.4 Cluj in Modern Times)
  32. „Bem's Campaign in Transylvania; Revolutionary Consolidation and Its Contradictions“. MEK (Hungarian Electronic Library). http://mek.oszk.hu/03400/03407/html/370.html. посет. 14 март 2008 г. 
  33. Brubaker et al. 2006, p.92
  34. Brubaker et al. 2006, p.91
  35. 35,0 35,1 Lazarovici et al. 1997, pp.74–5 (6.4 Centru al mișcării naționale)
  36. 36,0 36,1 „Relația dintre elite și popor în perioada memorandistă“ (на romanian) (PDF). Cluj: Centrul de Resurse pentru Diversitate Etnoculturală. http://www.edrc.ro/docs/docs/transilvania/198-254.pdf. посет. 15 март 2008 г. 
  37. Ambrus Miskolczy (2001). „A modern román nemzet a "régi" Magyarországon“ (на hungarian). Rubicon. http://adatbank.transindex.ro/html/alcim_pdf2813.pdf. посет. 29 јули 2010 г. 
  38. Georges Castellan (1989). A history of the Romanians. Boulder: East European Monographs. стр. 148. ISBN 978-0-88033-154-8. 
  39. 39,0 39,1 Lazarovici et. al. 1997, p. 207 (6.4 Cluj in Modern Times)
  40. Ernest A. Rockwell: Trianon Politics, 1994–1995, thesis, Central Missouri State University, 1995
  41. 41,0 41,1 Brubaker et al. 2006, pp. 100–1
  42. Hupchick, Dennis P. (1995). Conflict and Chaos in Eastern Europe. London: Palgrave Macmillan. стр. 91. ISBN 0-312-12116-4. 
  43. 43,0 43,1 43,2 43,3 43,4 Lazarovici et al. 1997, pp. 140–1 (5.2 Dictatul de la Viena – 30 August 1940)
  44. Sulzberger, C.L.. „Hungarians' Army Marches into Cluj; Receives a Frenzied Welcome from Magyars in Former Rumanian Territory, but Atmosphere is Tense; Officers of Occupying Troops Charge that 12 Were Slain by Retreating Force“, „The New York Times“, 12 јули 1940 (посет. 15 март 2008 г).
  45. Peter Kenez (May 2006). Hungary from the Nazis to the Soviets – the establishment of the Communist regime in Hungary, 1944–1948. Cambridge University Press. ISBN 0-521-85766-X. http://assets.cambridge.org/052185/766X/excerpt/052185766X_excerpt.htm. посет. 22 март 2008 г. 
  46. Evans, Richard J. (2001). Lying About Hitler: History, Holocaust, and the David Irving Trial. London: Basic Books. стр. 95. ISBN 0-465-02153-0. 
  47. Russians Smash on; Memel Reported Cut Off as New Drive Reaches German Frontier; Szeged, Cluj Seized; Soviet Tanks Cross Tisza, Menacing Budapest; Berlin Admits Russians Smash on Near East Prussia“, „The New York Times“, 12 октомври 1944 (посет. 15 март 2008 г).
  48. Lazarovici et al. 1997, p. 153 (5.3 Perioada totalitarismului)
  49. Johanna Granville, "If Hope is Sin, Then We Are All Guilty: Romanian Students' Reactions to the Hungarian Revolution and Soviet Intervention, 1956–1958", Carl Beck Paper, no. 1905 (April 2008): 1–78.
  50. 50,0 50,1 Varga E. Árpád. „Erdély etnikai és felekezeti statisztikája (1850–1992)“ (на hungarian). http://varga.adatbank.transindex.ro/?pg=3&action=etnik&id=5290. посет. 16 март 2008 г. 
  51. 51,0 51,1 51,2 Lazarovici et al. 1997, pp. 154,159 (5.3 Perioada totalitarismului)
  52. „Cluj-Napoca. Istoric“ (на romanian). Clujonline.com. http://www.clujonline.com/ro/istoric.htm. посет. 14 март 2008 г. 
  53. „Guvernul Boc a fost învestit de Parlament“ (на romanian). Cotidianul. 22 декември 2008. http://www.cotidianul.ro/guvernul_boc_a_fost_investit_de_parlament-68423.html. посет. 22 јули 2009 г. 
  54. 54,0 54,1 Bianca Preda (22 јуни 2012). „Emil Boc a depus jurământul de primar“ (на romanian). Adevărul. http://www.adevarul.ro/locale/cluj-napoca/Emil_Boc_a_depus_juramantul_de_primar_0_723527938.html. посет. 22 јуни 2012 г. 
  55. „Geografia județului Cluj“ (на romanian). INSSE – Direcția Regională de Statistică Cluj. http://www.cluj.insse.ro/cmscluj/rw/pages/geogr.ro.do. посет. 15 март 2008 г. 
  56. Lukács 2005, pp.9–11
  57. 57,0 57,1 57,2 57,3 57,4 „Amenajarea teritoriului, urbanism, infrastructură“ (на romanian) (PDF). Cluj-Napoca City Hall. http://www.primariaclujnapoca.ro/docs/propiecte%20dezbateri/strategie/Anexa%2010%20-%20INFRASTRUCTURA.pdf. посет. 12 март 2008 г. 
  58. Anton et al. 1973, pp.40–1
  59. „Tourist Attractions“. DNT Cluj. 1999. http://www.cjnet.ro/t/obiectur.html. посет. 15 март 2008 г. 
  60. Tatar, Florentina (8 јануари 2008). „Clujul subteran“ (на romanian). Monitorul de Cluj. http://www.monitorulcj.ro/cms/site/m_cj/news/clujul_subteran_30348.html. посет. 14 март 2008 г. 
  61. Câmpan, Letiția (11 март 2008). „Miturile Clujului“ (на romanian). Clujeanul. http://www.clujeanul.ro/cluj/miturile-clujului-2445452. посет. 14 март 2008 г. 
  62. „Pârtia Feleac, de lângă Cluj, a fost inaugurată sâmbătă“ (на romanian). Realitatea.net. 23 декември 2007. http://www.realitatea.net/partia-feleac-de-langa-cluj-a-fost-inaugurata-sambata_127626.html. посет. 12 март 2008 г. 
  63. András et al. 2003, p.81
  64. András et al. 2003, p.131
  65. „Cultural tourism“. Transilvania Trust. http://www.heritagetraining-banffycastle.org/index.php?p=21. посет. 14 март 2008 г. „Formerly known as the Transylvanian Versailles, Bánffy castle, Bontida is one of the most beautiful historic buildings in the Carpathian basin.“ 
  66. Enache, Cornel. „Castelele Romaniei (II)“ (на romanian). Cronica Română. http://www.cronicaromana.ro/index.php?art=78552. посет. 16 март 2008 г. 
  67. András et al. 2003, p.92
  68. 68,0 68,1 András et al. 2003, p.142
  69. „Românii sărbătoresc Adormirea Maicii Domnului și Ziua Marinei“ (на romanian). Gardianul. архивирано од изворникот на 22 февруари 2008 г.. https://web.archive.org/web/20080222092950/http://www.gardianul.ro/2007/08/15/actualitate-c24/romanii_sarbatoresc_adormirea_maicii_domnului_si_ziua_marinei-s99513.html. посет. 14 март 2008 г. 
  70. 70,0 70,1 „A monastery attracts thousands of Christians“. National Institute for Research and Development in Informatics. архивирано од изворникот на 7 март 2008 г.. https://web.archive.org/web/20080307154643/http://www.ici.ro/romania/en/turism/m_nicula.html. посет. 12 март 2008 г. 
  71. „Mediu: Cluj-Napoca“ (на romanian) (PDF). Primăria Cluj-Napoca. архивирано од изворникот на 25 јануари 2007 г.. https://web.archive.org/web/20070125155551/http://www.primariaclujnapoca.ro/proiecte-dezbateri/Politici_comunitare_de_mediu.pdf. посет. 21 март 2008 г. 
  72. „Cluj-Napoca tops the list of cities with best air quality in Europe“. Business-Review. 7 јуни 2014. http://business-review.eu/featured/cluj-napoca-tops-the-list-of-cities-with-best-air-quality-in-europe/. 
  73. „Cluj Climate Normals 1961–1990“. National Oceanic and Atmospheric Administration. ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/RA-VI/RO/15120.TXT. посет. 21 март 2015 г. 
  74. „Air Temperature (monthly and yearly absolute maximum and absolute minimum)“. Romanian Statistical Yearbook: Geography, Meteorology, and Environment. Romanian National Statistic Institute. 2007. http://www.insse.ro/cms/files/pdf/ro/cap1.pdf. посет. 27 ноември 2012 г. 
  75. 75,0 75,1 75,2 75,3 75,4 „Law no. 215 / 21 April 2001: Legea administrației publice locale“ (на romanian). Parliament of Romania. http://www.cdep.ro/pls/legis/legis_pck.htp_act_text?idt=27123. посет. 12 март 2008 г. 
  76. „ALEGERI LOCALE 2016 Cine intră în Consiliul Local Cluj-Napoca – REZULTATE FINALE“. monitorulcj.ro. 7 јуни 2016. http://www.monitorulcj.ro/politica-administratie/52719-alegeri-locale-2016-cine-intra-in-consiliul-local-cluj-napoca-%E2%80%93-rezultate-finale. 
  77. „Hotărâre privind propuneri de atribuire denumiri strazi si cartiere in municipiul Cluj-Napoca“ (на romanian). Cluj-Napoca City Hall. 2005. архивирано од изворникот на 2 март 2008 г.. https://web.archive.org/web/20080302004936/http://www.primariaclujnapoca.ro/phcl/7-10-2005/27.aspx. посет. 12 март 2008 г. 
  78. „Emil Boc îl sfidează pe Tăriceanu“ (на romanian). Foaia Transilvană. 7 јуни 2007. http://www.ftr.ro/emil-boc-il-sfideaza-pe-tariceanu-892.php. посет. 12 март 2008 г. 
  79. „Statute of the UDMR“ (на hungarian). Democratic Union of Hungarians in Romania. архивирано од изворникот на 29 мај 2003 г.. https://web.archive.org/web/20030529084824/http://www.rmdsz.ro/script/aboutus.php?lang=hu&menuoption=0&aboutusID=2. посет. 12 март 2008 г. 
  80. „Contacts of the Democratic Union of Hungarians in Romania“ (на romanian). Democratic Union of Hungarians in Romania. архивирано од изворникот на 14 мај 2003 г.. https://web.archive.org/web/20030514132630/http://www.rmdsz.ro/script/contact.php?lang=ro. посет. 12 март 2008 г. 
  81. 81,0 81,1 „History of PUNR“ (на romanian). Partidul Unității Națiunii Române. архивирано од изворникот на 14 октомври 2004 г.. https://web.archive.org/web/20041014191152/http://www.punr.ro/istoric.htm. посет. 12 март 2008 г. 
  82. „Institutul minorităților se înființează la Cluj“ (на romanian). Ziua de Cluj. 3 август 2007. http://www.ziuadecj.ro/action/article?ID=1760. посет. 12 март 2008 г. 
  83. 83,0 83,1 „JUS107A – Rata criminalității (persoane condamnate definitiv la 100000 locuitori), pe regiuni de dezvoltare și județe“. INSSE. https://statistici.insse.ro/shop/index.jsp?page=tempo3&lang=ro&ind=JUS107A. посет. 9 мај 2008 г. 
  84. „Country Profile Romania 2006“. Economist Intelligence Unit. архивирано од изворникот на 11 јануари 2009 г.. https://web.archive.org/web/20090111003156/http://store.eiu.com/product/30000203KM-sample.html. посет. 9 мај 2008 г. 
  85. Dăianu, Daniel. „Strain and Economic Adjustment. Romania' Travails and Pains“ (PDF). Romanian Center for Economic Policies. http://pdc.ceu.hu/archive/00002193/01/strain_and_economic_adjustment.pdf. посет. 9 мај 2008 г. 
  86. Perlez, Jane. „Pyramid Scheme a Trap for Many Romanians“, „The New York Times“, 13 ноември 1993 (посет. 9 мај 2008 г).
  87. „Citește povestea celui mai temut criminal al Clujului: "Omul cu ciocanul"“ (на romanian). Clujeanul. 17 февруари 2008. http://www.clujeanul.ro/cluj/citeste-povestea-celui-mai-temut-criminal-al-clujului-omul-cu-ciocanul-2394295. посет. 12 март 2008 г. 
  88. „Poll organised by the Cluj Police Department“ (на romanian). Cluj Police Department. архивирано од изворникот на 15 октомври 2007 г.. https://web.archive.org/web/20071015120522/http://cj.politiaromana.ro/vot/poll.php. посет. 12 март 2008 г. 
  89. 89,0 89,1 „Street Children and Juvenile Justice in Romania“ (DOC). "Asociația pentru Sprijinirea Integrării Sociale" (ASIS) in partnership with "The Consortium for Street Children". архивирано од изворникот на 27 јуни 2008 г.. https://web.archive.org/web/20080627181914/http://www.streetchildren.org.uk/reports/Romania%20JJ%20report%20-%20FINAL%204.04.doc. посет. 12 март 2008 г. 
  90. „Acte necesare – Persoane fără adăpost“ (на romanian). Primăria Municipiului Cluj-Napoca. архивирано од изворникот на 17 март 2008 г.. https://web.archive.org/web/20080317231110/http://www.primariaclujnapoca.ro/acte-necesare/acte69.aspx. посет. 12 март 2008 г. 
  91. Călina Berceanu (7 април 2005). „Cursele de mașini pe timp de noapte intră în legalitate“ (на romanian). Adevărul. http://www.adevarul.ro/articole/cursele-de-masini-pe-timp-de-noapte-intra-in-legalitate/123606. посет. 14 март 2008 г. 
  92. Pascu 1974, p.102
  93. 93,0 93,1 93,2 93,3 Pascu 1974, pp.222–3
  94. Pascu et al. 1957, p.60
  95. Trócsányi, Zsolt. „History of Transylvania“. Institute of History of the Hungarian Academy of Sciences. http://mek.niif.hu/03400/03407/html/286.html. 
  96. 96,0 96,1 Jakab Elek, Kolozsvar Tortenete, II, Okleveltar, Budapesta, 1888, p.750
  97. Katona Lajos, Kolozsvar terulete es nepessege, in "Kolozsvari Szemle", 1943, no.4, p.294
  98. Brubaker, Rogers (24 септември 2008). „Nationalist Politics and Everyday Ethnicity in a Transylvanian Town“. National Program Excellent University. http://www.excelentnauniverzita.sk/material/temac/brubaker/handout-Nationalist-Politics-and-Everyday-Ethnicity.pdf. посет. 9 април 2011 г. 
  99. 99,0 99,1 „Populația stabilă după etnie – județe, municipii, orașe, comune“. National Institute of Statistics. 5 јули 2013. http://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2013/07/sR_Tab_8.xls. посет. 22 јули 2013 г. 
  100. Brubaker et al. 2006, p.112
  101. „Wanted: Clujeanul verde“ (на romanian). Foaia Transilvană. 6 март 2008. http://www.ftr.ro/wanted-clujeanul-verde-2898.php. посет. 12 март 2008 г. 
  102. „Populația stabilă după religie – județe, municipii, orașe, comune“. National Institute of Statistics. 5 јули 2013. http://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2013/07/sR_TAB_13.xls. посет. 25 јули 2013 г. 
  103. (на Romanian) Populația Statornică în 1930 După Religie. Volume 2, Part 2. Institutul Central de Statistică. стр. 588. http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/cd/Cluj_religie_1930.jpg. посет. 5 јули 2013 г. 
  104. „Cluj Children Survivors“. JewishGen. јануари 2006. http://www.jewishgen.org/databases/Holocaust/0127_Cluj-survivors.html. посет. 5 април 2008 г. 
  105. „Background Note: Romania“. United States Department of State. октомври 2007. http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/35722.htm. посет. 5 април 2008 г. 
  106. Boia, Lucian; Christian, James (2001). Romania: Borderland of Europe. London: Reaktion. стр. 150. ISBN 1-86189-103-2. 
  107. 107,0 107,1 107,2 Brubaker et al. 2006, pp.17–8
  108. Wolfgang Mueller; Michael Portmann (2007). Osteuropa vom Weltkrieg zur Wende. ÖAW. стр. 39. ISBN 978-3-7001-3791-7. http://hw.oeaw.ac.at/0xc1aa500d_0x0013e44a. посет. 22 март 2008 г. 
  109. 109,0 109,1 James P. Niessen (2006). „Museums, Nationality, and Public Research Libraries in Nineteenth-Century Transylvania“ (PDF). University of Texas Press. Project MUSE. стр. 304. http://muse.jhu.edu/demo/libraries_and_culture/v041/41.3niessen.pdf. посет. 27 мај 2008 г. 
  110. Szelényi, Balázs (април 2004 г). The Dynamics of Urban Development: Towns in Sixteenth and Seventeenth-Century Hungary. „The American Historical Review“: 22. http://historycooperative.press.uiuc.edu/journals/ahr/109.2/szelenyi.html#FOOT31. посет. 27 мај 2008 г. 
  111. Brubaker et al. 2006, p.93
  112. „Banca Transilvania se extinde în afara României“ (на romanian). 18 август 2007. http://www.ziuadecj.ro/action/article?ID=2193. посет. 18 март 2008 г. 
  113. „Cel mai mare producător de generice, Terapia Ranbaxy, investeşte în cercetare“ (на romanian). Adevărul. 20 февруари 2013. http://adevarul.ro/sanatate/politici-bani/cel-mai-mare-producator-generice-terapia-ranbaxy--investeste-cercetare-1_5124d44200f5182b858210a3/index.html. посет. 12 декември 2014 г. 
  114. „Farmec clujean“ (на romanian). Foaia Transilvană. 10 јануари 2008. http://www.ftr.ro/index.php?cmd=d&id=2537. посет. 18 март 2008 г. 
  115. „Jolidon: International business outperforms local one“. Ziarul Financiar. 13 февруари 2008. архивирано од изворникот на 18 април 2008 г.. https://web.archive.org/web/20080418082049/http://www.zf.ro/articol_160829/jolidon__international_business_outperforms_local_one.html. посет. 18 март 2008 г. 
  116. „Dieter Schulze, Ursus: Seceta scumpeste berea si majoreaza importurile de materie prima“. Ziarul Financiar. 18 јули 2007. архивирано од изворникот на 21 февруари 2008 г.. https://web.archive.org/web/20080221010109/http://www.zf.ro/articol_133108/dieter_schulze__ursus__seceta_scumpeste_berea_si_majoreaza_importurile_de_materie_prima.html. посет. 18 март 2008 г. 
  117. „Romania Proving Popular As Software Outsourcing Destination“. InformationWeek. 4 февруари 2008. http://www.informationweek.com/showArticle.jhtml;jsessionid=WRL0GCTCWCB2AQSNDLPCKHSCJUNN2JVN?articleID=206103523&queryText=cluj. посет. 12 март 2008 г. 
  118. „Nokia to set up a new mobile device factory in Romania“. Nokia. 26 март 2007. http://www.nokia.com/A4136001?newsid=1114420. посет. 12 март 2008 г. 
  119. „Nokia va inchide fabrica de la Jucu“ (на romanian). Ziarul Financiar. 29 септември 2011. http://www.zf.ro/eveniment/nokia-va-inchide-fabrica-de-la-jucu-peste-2-200-de-oameni-isi-vor-pierde-locurile-de-munca-exclusiv-compania-si-a-luat-adio-de-la-angajatii-romani-cu-o-scrisoare-in-limba-engleza-8815421. посет. 12 декември 2014 г. 
  120. „Birouri Nokia, inaugurate la Cluj“ (на romanian). Hotnews.ro. 21 јуни 2007. http://www2.hotnews.ro/pp_articol_20415-Birouri-Nokia-inaugurate-la-Cluj.htm. посет. 12 март 2008 г. 
  121. „Nokia pleacă din Cluj-Napoca“ (на romanian). Adevărul. 27 април 2011. http://www.adevarul.ro/locale/cluj-napoca/ULTIMA_ORA_Nokia_pleaca_din_Cluj-Napoca_0_470353214.html. посет. 29 септември 2011 г. 
  122. „Italienii de la De' Longhi cumpără fabrica Nokia din România“ (на romanian). Evenimentul Zilei. 26 јануари 2012. http://www.evz.ro/de-longhi-cumpara-fabrica-nokia-din-romania-963205.html. посет. 12 декември 2014 г. 
  123. „Contacts“ (на romanian). MOL Romania. http://www.molromania.ro/ro/contact/. посет. 12 март 2008 г. 
  124. „Contacts“ (на romanian). Aegon. архивирано од изворникот на 24 август 2009 г.. https://web.archive.org/web/20090824084341/http://www.aegon.ro/ro/contact. посет. 12 март 2008 г. 
  125. „Emerson“ (на romanian). Emerson Romania. http://www.emerson.ro/. посет. 24 септември 2013 г. 
  126. „Contact“ (на romanian). DeLonghi Romania. http://www.delonghi.com/ro_ro/contact-form/. посет. 24 септември 2013 г. 
  127. „Giganții americani își deschid sedii la Cluj“ (на romanian). Ziua de Cluj. 24 август 2007. http://www.ziuadecj.ro/action/article?ID=2366. посет. 12 март 2008 г. 
  128. „Campina și Friesland se mută la Cluj“. Ziua de Cluj. 13 март 2008. http://www.ziuadecj.ro/action/article?ID=22636. посет. 18 март 2008 г. 
  129. „Genpact și Office Depot ocupã Iulius Business Center“ (на romanian). Ziua de Cluj. 8 февруари 2008. http://www.ziuadecj.ro/action/article?ID=8559. посет. 12 март 2008 г. 
  130. „New Yorker își stabilește la Cluj sediul din România“ (на romanian). Ziua de Cluj. 22 април 2008. http://www.ziuadecj.ro/action/article?ID=11827. посет. 22 април 2008 г. 
  131. „Bosch deschide pe 9 mai noua fabrică din Cluj“ (на romanian). Ziarul Financiar. 26 февруари 2014. http://www.zf.ro/auto/bosch-deschide-pe-9-mai-noua-fabrica-din-cluj-12151155. посет. 12 декември 2014 г. 
  132. „România – pe locul 30 in lume la cele mai scumpe artere comerciale“ (на romanian). Hotnews.ro. 7 ноември 2007. http://www.hotnews.ro/stiri-imobiliar-2002035-romania-locul-30-lume-cele-mai-scumpe-artere-comerciale.htm. посет. 12 март 2008 г. 
  133. „Vara reducerilor la Iulius Mall Cluj“ (на romanian). Știri de Cluj. 5 јули 2013. http://www.stiridecluj.ro/economic/vara-reducerilor-la-iulius-mall-cluj-vezi-ce-promotii-sunt-in-aceasta-vara-p. посет. 21 август 2014 г. 
  134. Iancu, Ciprian (31 јануари 2008). „Cluj-Napoca are un buget record“ (на romanian). Clujeanul. http://www.clujeanul.ro/cluj/cluj-napoca-are-buget-record-2358373. посет. 18 март 2008 г. 
  135. „Primaria Municipiului Cluj-Napoca“. Primariaclujnapoca.ro. архивирано од изворникот на 15 октомври 2006 г.. https://web.archive.org/web/20061015012207/http://www.primariaclujnapoca.ro/Comunicate/buget%202006_2006-9-1.aspx. посет. 7 јули 2009 г. 
  136. „Primaria Municipiului Cluj-Napoca“. Primariaclujnapoca.ro. 22 јануари 2007. архивирано од изворникот на 27 октомври 2007 г.. https://web.archive.org/web/20071027065628/http://www.primariaclujnapoca.ro/HCL/2007-1.aspx. посет. 7 јули 2009 г. 
  137. „Primaria Municipiului Cluj-Napoca“. Primariaclujnapoca.ro. 25 јануари 2008. http://www.primariaclujnapoca.ro/HCL%5C2008-3.aspx. посет. 7 јули 2009 г. 
  138. 138,0 138,1 138,2 „Turiștii au dublat populația Clujului“ (на romanian). Ziua de Cluj. 14 февруари 2008. http://www.ziuadecj.ro/action/article?ID=8905. посет. 12 март 2008 г. 
  139. „Strategia de dezvoltare a turismului în municipiul Cluj-Napoca“ (на romanian) (PDF). Cluj-Napoca City Hall. 2006. архивирано од изворникот на 15 октомври 2006 г.. https://web.archive.org/web/20061015011156/http://www.primariaclujnapoca.ro/proiecte-dezbateri/04-05-06/Material%20modificat%20in%20urma%20dezbaterii%20publice%20(3).pdf. посет. 2 август 2008 г. 
  140. Băldescu, Irina (на Italian). Transilvania Medievale: Le Citta Fondate Di Sibiu, Bistrița, Brașov, Cluj. Bonsignori. ISBN 88-7597-371-7. 
  141. „Entry on Cluj-Napoca in Columbia Encyclopedia, Sixth Edition“. Columbia University Press. 2006. http://education.yahoo.com/reference/encyclopedia/entry/ClujNapo. посет. 13 мај 2008 г. 
  142. Schneider, David E. (декември 2003 г). Batori Maria: Opera ket felvonasban (review). „Notes“ (Music Library Association) том  60 (2): 529. doi:10.1353/not.2003.0170. http://muse.jhu.edu/login?uri=/journals/notes/v060/60.2schneider.html. „In the 1820s and first half of the 1830s, Kolozsvár was the most important centre for Hungarian theatre and opera“. 
  143. 143,0 143,1 143,2 Gyöngyi Balogh. „History of the Hungarian Film, from the beginning until 1945“. National Filmarchive of Hungary. архивирано од изворникот на 12 јануари 2005 г.. https://web.archive.org/web/20050112200250/http://www.filmkultura.iif.hu/2000/articles/essays/balogh.en.html. посет. 13 мај 2008 г. 
  144. Brubaker et al. 2006, pp.100–101
  145. Brubaker et al. 2006, pp.111–113
  146. Chiorean, Narcisa (26 март 2008). „Compact, Gândul Mâței și Cătălin Josan cântă la Festivalul "Basarabia"“ (на romanian). Clujeanul. http://www.clujeanul.ro/cultura-timp-liber/compact-gandul-matei-si-catalin-josan-canta-la-festivalul-basarabia-2488740. посет. 13 мај 2008 г. 
  147. Bell, Charles (22 март 2008). „Misguided youth using an ethnic excuse“. Seven Times. http://www.seventimes.ro/features__analyses/misguided_youth_using_an_ethnic_excuse.html. посет. 13 мај 2008 г. 
  148. „Manifestări de cultură tunisiană“ (на romanian). Monitorul de Cluj. 6 март 2007. http://www.monitorulcj.ro/cms/site/m_cj/news/manifestari_de_cultura_tunisiana_la_cluj_napoca_11056.html. посет. 13 мај 2008 г. 
  149. Meseșan, Luiza (17 април 2008). „Cultura japoneză a captat atenția clujenilor“ (на romanian). Foaia Transilvană. http://www.ftr.ro/cultura-japoneza-a-captat-atentia-clujenilor-3220.php. посет. 13 мај 2008 г. 
  150. 150,0 150,1 Lukács 2005
  151. „Palatul Bánffy“ (на romanian). Cluj4all.com. http://www.cluj4all.com/adrese/istorie,18/obiective-istorice,60/palatul-banffy-sec.-xviii,711/. посет. 12 март 2008 г. 
  152. Lukács 2005, pp.83–5
  153. Pascu 1957, p.63
  154. „Website of the Romanian National Opera in Cluj-Napoca“ (на romanian). Romanian National Opera. http://www.operacluj.ro/cladirea.html#. посет. 12 март 2008 г. 
  155. Sebastian Secan (18 јуни 2008). „Sărbătoarea muzicii în Gazette și Obsession“ (на romanian). Clujeanul. http://clujeanul.gandul.info/cultura-timp-liber/sarbatoarea-muzicii-in-gazette-si-obsession-2718396. посет. 11 февруари 2013 г. 
  156. „Culture and Entertainment“. Babeș Bolyai University – Center for International Cooperation. http://www.cci.ubbcluj.ro/index.php?pagina=cultural&sidecol=col7. посет. 12 март 2008 г. 
  157. Claudiu Pădurean (26 ноември 2012). „Clujul devine Capitală Europeană a Tineretului“ (на romanian). Romania Liberă. http://www.romanialibera.ro/actualitate/locale/clujul-devine-capitala-europeana-a-tineretului-285179.html. посет. 26 ноември 2012 г. 
  158. „Beyonce cântă pe 'Ion Moina'“ (на romanian). Ziua de Cluj. 13 септември 2007. http://ziuadecj.realitatea.net/eveniment/beyonce-canta-pe-ion-moina--44275.html. посет. 14 февруари 2013 г. 
  159. „Iron Maiden a cutremurat Ardealul“ (на romanian). Adevărul. 16 август 2010. http://adevarul.ro/locale/cluj-napoca/foto-video-iron-maiden-cutremurat-ardealul-vezi-imagini-concert-1_50ae2e097c42d5a6639a6af5/index.html. посет. 14 февруари 2013 г. 
  160. Monika Krajnik (9 октомври 2011). „Trupa Scorpions a inaugurat Cluj Arena“ (на romanian). Adevărul. http://adevarul.ro/locale/cluj-napoca/trupa-scorpions-inaugurat-cluj-arena-vezi-imagini-timpul-concertului-1_50aec7db7c42d5a663a052d6/index.html. посет. 14 февруари 2013 г. 
  161. Vasile Măgrădean (18 јули 2012). „Peste 20.000 de spectatori, așteptați la concertul Roxette de pe Cluj Arena“ (на romanian). Gândul. http://www.gandul.info/magazin/peste-20-000-de-spectatori-asteptati-la-concertul-roxette-de-pe-cluj-arena-9885601. посет. 14 февруари 2013 г. 
  162. Florina Pop (8 јуни 2013). „Deep Purple a făcut show la Cluj“ (на romanian). Adevărul. http://adevarul.ro/locale/cluj-napoca/foto-video-deep-purple-facut-show-cluj-suntetifantastici-magnifici-iubim-1_51b25871c7b855ff566cbc4a/index.html. посет. 31 октомври 2013 г. 
  163. Lazarovici et al. 1997, p.56 (3.2 Monumente medievale)
  164. 164,0 164,1 „Cluj-Napoca“. Oxford University Press. 2008. http://www.oxfordartonline.com/subscriber/article/grove/art/T018268. посет. 10 октомври 2008 г. 
  165. „Prezentare instanță“ (на romanian). Cluj Tribunal. http://portal.just.ro/InstantaPrezentare.aspx?idInstitutie=117. посет. 12 март 2008 г. 
  166. „Teatrul și Opera Națională "Lucian Blaga"“ (на romanian). Clujonline.com. http://www.clujonline.com/ro/teatrul_opera_nationala.htm. посет. 12 март 2008 г. 
  167. „Cum va arăta viitorul "Conti"“ (на romanian). Ziua de Cluj. 26 февруари 2008. http://www.ziuadecj.ro/action/article?ID=9446. посет. 12 март 2008 г. 
  168. Alicu et al. 1995, p.30
  169. „Detailed technical description“. Hungarian Theatre of Cluj. http://www.huntheater.ro/oldal.php?soid=9&mm=11&sl=7. посет. 12 март 2008 г. 
  170. „Technical Data“. Bechtel. архивирано од изворникот на 20 јануари 2008 г.. https://web.archive.org/web/20080120091947/http://www.autostradatransilvania.ro/www/index.html/articles. посет. 12 март 2008 г. 
  171. „O jumătate de miliard de euro pentru autostradă“ (на romanian). Ziua de Cluj. 12 јануари 2008. http://www.ziuadecj.ro/action/article?ID=7150. посет. 12 март 2008 г. 
  172. „Autostrada "șchioapătă" mai departe“ (на romanian). Adevărul. 13 ноември 2010. http://www.adevarul.ro/locale/cluj-napoca/S-au_inaugurat_cei_10_km_de_autostrada_dintre_Campia_Turzii_si_Turda_0_371363058.html. посет. 13 април 2011 г. 
  173. Alexandra Groza (14 јануари 2008). „Ce mașini conduc clujenii?“ (на romanian). Clujeanul. http://www.clujeanul.ro/saptamanal/ce-masini-conduc-clujenii-2333338. посет. 12 март 2008 г. 
  174. Alexandra Păcurar. „Dacia trece în viteză pe lângă liderii mondiali ai pieței auto“, Informația Cluj, 29 јануари 2008 (посет. 12 март 2008 г). (на Romanian)
  175. Adrian Popa (28 ноември 2007). „Consilierii locali au decis limitarea numărului de taxiuri din Cluj-Napoca“ (на romanian). Monitorul de Cluj. http://www.monitorulcj.ro/cms/site/m_cj/news/consilierii_locali_au_decis_limitarea_numarului_de_taxiuri_din_cluj_napoca_28292.html. посет. 1 август 2008 г. 
  176. Vasile Racovițan (1 јули 2008). „Curse private, prețuri ca la stat“ (на romanian). Ziua de Cluj. http://www.ziuadecj.ro/action/article?ID=14080. посет. 3 јули 2009 г. 
  177. Florina Pop (3 септември 2014). „Trafic aerian record înregistrat pe Aeroportul Internaţional Cluj, al doilea aeroport al ţării după numărul de pasageri din primele 6 luni“. Adevărul. http://adevarul.ro/locale/cluj-napoca/trafic-aerian-recordinregistrat--aeroportul-international-cluj-doilea-aeroport-altarii-numarul-pasageri-primele-6-luni-1_5406af470d133766a8d0c3e3/index.html. 
  178. „2015 pax“. Anna Aero. http://www.anna.aero/wp-content/uploads/european-airports.xls. 
  179. „Turnul de control al aeroportului din Cluj, finalizat în 2016. Unde va fi construit“. CityNews.ro. 4 април 2014. http://citynews.ro/eveniment/turn-nou-de-control-la-aeroport-2016-1263001. 
  180. „Futurist: Noul turn de control de la Aeroportul din Cluj-Napoca va fi unul dintre cele mai moderne din ţară“. Digi24. 4 април 2014. http://www.digi24.ro/Stiri/Digi24/Actualitate/Stiri/Futurist+FOTO+Turn+control+Aeroportul+International+Cluj+Napoca. 
  181. „Cotidianul național Gardianul își lansează ediție regională“ (на romanian). Realitatea Cluj. 15 март 2008. архивирано од изворникот на 3 мај 2008 г.. https://web.archive.org/web/20080503031822/http://www.realitateacluj.ro/index.php?option=com_content&view=article&id=642:GARDIANUL-REGIONAL---Cotidianul-na%C5%A3ional-Gardianul-%C3%AE%C5%9Fi-lanseaz%C4%83-edi%C5%A3ie-regioanal%C4%83_2008-04-15-03-19-55&catid=12:social&Itemid=13. посет. 15 март 2008 г. 
  182. „Clujeanul își schimbă înfățișarea“ (на romanian). Clujeanul. 1 декември 2007. http://old.clujeanul.ro/cotidian/nocache/articol/Cluj/CLUJEANUL_isi_schimba_infatisarea.html. посет. 12 март 2008 г. 
  183. „Media statistics for newspapers in Romania“ (на romanian). Mediaromania.ro. http://www.mediaromania.ro/. посет. 13 март 2008 г. 
  184. „Undeva în Est (1991)“. IMDb. http://www.imdb.com/title/tt0103165/. посет. 13 мај 2008 г. 
  185. „A Részleg (1995)“. IMDb. http://www.imdb.com/title/tt0114313/. посет. 13 мај 2008 г. 
  186. Enache, Cornel. „Official website of the movie“ (на romanian). Page Cinema. http://www.filmulcartier.ro/. посет. 16 март 2008 г. 
  187. „The Babeș-Bolyai University today“ (на romanian) (PDF). UBB. архивирано од изворникот на 8 април 2008 г.. https://web.archive.org/web/20080408202135/http://www.ubbcluj.ro/ro/publice/files/statistica.pdf. посет. 12 март 2008 г. 
  188. „Învățământul universitar în Transilvania“ (на romanian). Babeș-Bolyai University – The Faculty of Mathematics and Computer Science. http://www.cs.ubbcluj.ro/www/index.php?module=pagemaster&PAGE_user_op=view_page&PAGE_id=72&MMN_position=243:243. посет. 12 март 2008 г. 
  189. „Istoria Clujului – Primele școli“ (на romanian). Clujnet.com. архивирано од изворникот на 30 јануари 2008 г.. https://web.archive.org/web/20080130171606/http://www.clujnet.com/romana/001_cluj_napoca/istorie/06-primele_scoli.htm. посет. 14 мај 2008 г. 
  190. „Clujul multicultural. Strategia de dezvoltare a municipiului Cluj“ (на romanian) (PDF). Centrul de Resurse pentru Diversitate Etnoculturală. архивирано од изворникот на 29 мај 2008 г.. https://web.archive.org/web/20080529112358/http://www.edrc.ro/docs/docs/Strategia%20Cluj.pdf. посет. 15 мај 2008 г. 
  191. 191,0 191,1 „Sociology“Educational Function of Cluj-Napoca City. „Studia Universitatis Babes-Bolyai“ (1–2/1995–1996). http://www.ceeol.com/aspx/issuedetails.aspx?issueid=cd175c0d-79ee-42dd-be52-c81420ee5a9a&articleId=6ffe57f7-7cca-4efe-ae42-ebbcd4d3ab76. посет. 15 мај 2008 г. 
  192. „Divizia A devine Liga I“ (на romanian). Realitatea Românească. 15 мај 2006. http://www.realitatearomaneasca.ro/content.php?c=articole&id_categorie=7&articol_id=6581&article=divizia+a+devine+liga+i. посет. 12 март 2008 г. 
  193. „Revine Liga I – Programul primei etape a sezonului 2010–2011“ (на romanian). Evenimentul Zilei. 13 јули 2010. http://www.evz.ro/detalii/stiri/revine-liga-i-programul-primei-etape-a-sezonului-2010-2011-900511.html. посет. 21 март 2011 г. 
  194. „Clujul fierbe: CFR – U, înca un derby pentru Liga 1“ (на romanian). Sport.ro. 27 ноември 2007. архивирано од изворникот на 30 декември 2007 г.. https://web.archive.org/web/20071230095116/http://www.sport.ro/stiri/21359/Fotbal-Intern/Liga-1/Clujul-fierbe-CFR-U-inca-un-derby-pentru-Liga-1.-Comenteaza-aici-.html. посет. 12 март 2008 г. „Cea mai veche echipă a campionatului, CFR-ul lui Andone așteaptă copilul iubit al Clujului – Universitatea (The oldest established team in the championship, Andone's CFR waits for the beloved child of Cluj – Universitatea)“ 
  195. Zaharia, Paul-Daniel (10 мај 2008). „Cluj cup success caps remarkable season“. UEFA.com. http://www.uefa.com/footballeurope/news/kind=2/newsid=694207.html. посет. 12 мај 2008 г. 
  196. Zaharia, Paul-Daniel (7 мај 2008). „CFR Cluj crowned in Romania“. UEFA.com. http://www.uefa.com/footballeurope/news/kind=2/newsid=692949.html. посет. 8 мај 2008 г. 
  197. CFR Cluj win Romanian title for first time“, Guardian (Reuters), 7 мај 2008 (посет. 8 мај 2008 г).
  198. „Istorie“ (на romanian). Universitatea Cluj. архивирано од изворникот на 7 март 2008 г.. https://web.archive.org/web/20080307032943/http://www.ucluj.ro/fotbal-u-cluj/istorie.php. посет. 12 март 2008 г. 
  199. „Dinamo a spulberat visul "virușilor"“ (на romanian). Ziua de Cluj. 6 декември 2007. http://www.ziuadecj.ro/action/article?ID=6175. посет. 12 март 2008 г. 
  200. „Stadion de 5 stele la Cluj!“ (на romanian). Sport.ro. 14 јануари 2008. архивирано од изворникот на 17 јануари 2008 г.. https://web.archive.org/web/20080117093224/http://www.sport.ro/stiri/24354/Fotbal-Extern/Liga-campionilor/Stadion-de-5-stele-la-Cluj-Ultimele-imagini-cu-arena-CFR-ului.html. посет. 12 март 2008 г. 
  201. „Teams“. Federația Română de Polo. архивирано од изворникот на 17 јуни 2008 г.. https://web.archive.org/web/20080617153959/http://www.frpolo.ro/echipe.asp. посет. 12 мај 2008 г. 
  202. „Pesquisa de Legislação Municipal – No 14471“ (на portuguese). Prefeitura da Cidade de São Paulo [Municipality of the City of São Paulo]. архивирано од изворникот на 18 октомври 2011 г.. https://web.archive.org/web/20111018123138/http://www3.prefeitura.sp.gov.br/cadlem/secretarias/negocios_juridicos/cadlem/integra.asp?alt=11072007L%20144710000. посет. 23 август 2013 г. 
  203. Lei Municipal de São Paulo 14471 de 2007 WikiSource (португалски)
  204. Marius Mureșan (13 јануари 2009). „Municipiul Cluj-Napoca s-a înfrățit cu orașul Valdivia, din Chile“ (на romanian). Napoca News. http://www.napocanews.ro/2009/01/municipiul-cluj-napoca-s-a-infratit-cu-orasul-valdivia-din-chile.html. посет. 28 јуни 2012 г. 

Литература[уреди | уреди извор]

Надворешни врски[уреди | уреди извор]

Официјални мреќни места

Градски водич

Фотографии