Клен (дрво)
| Клен | |
|---|---|
 | |
| Научна класификација [ у ] | |
| Царство: | Растенија |
| клад: | Скриеносеменици |
| клад: | Евдикоти |
| клад: | Розиди |
| Ред: | Сапуновидни |
| Семејство: | Сапунови |
| Род: | Јавор |
| Вид: | Клен |
| Научен назив | |
| Acer campestre L. | |
 | |
| Распространетост | |
| Синоними[1] | |
|
Список
| |
Клен (науч. Acer campestre) — вид јавор домороден to much of континентална Европа, Британија, југозападна Азија од Турција до Кавказ и Северна Африка на венецот Атлас. Денес е одомаќинет на разни места вон неговите природни живеалишта во Европа и делови од САД и Западна Австралија со погодна клима.
Во Македонија видот е присутен со три подвида: subsp. campestre, subsp. leiocarpum и subsp. marsicum.[2]
Опис
[уреди | уреди извор]Ова е листопадно дрво високо 15–25 м чие стебло има пречник до 1 м. Кората има ситни бразди и е донекаде плутеста. Гранчињата се кафеави, со темнокафеави зимски пупки. Листовите се распоредени во спротивни парови, долги 5-16 см (сметајќи ја и дршката, 3–9 см) и широки 5–10 см; имаат пет заоблени залистоци со мазен раб. Растеието е еднодомно и цветовите излегуваат кога гранките се разлистуваат; цветовите се жолто-зелени, во исправени грстови со пречник од 4–6 см и се опрашуваат од инсекти. Плодот е двојно крилесто оревче со крилца под меѓусебен агол од 180°; секое оревче е широко 8–10 мм, сплескано и има крилце долго 2 см.[3][4]
Двете разновидности, кои не се секаде прифатени како одделни, се:[3][5]
- Acer campestre var. campestre — влакнести плодови
- Acer campestre var. leiocarpum (Opiz) Wallr. (syn. A. campestre subsp. leiocarpum) — голи плодови
Блиско сродниот Мијабеов јавор (Acer miyabei) го заменува кленот во источна Азија.[3]
Распространетост
[уреди | уреди извор]Кленот домородно е распространет во голем дел од Европа, вклучувајќи ги Данска, Полска и Белорусија, Англија, па на север до јужна Шкотска (каде е единствениот домороден јавор), југозападна Азија од Турција до Кавказ и Северна Африка на венецот Атлас.[3][4][5][6][7][8][9] Во многу краишта првобитните домородни живеалишта се пореметени со големоразмерно насадување и доведени дрва.[10]
Екологија
[уреди | уреди извор]Кленот е преоден вид вид во еколошката сукцесија на пореметените живеалишта; обично не е меѓу првите дрва што го колонизираат неодамно пореметеното подрачје, тук семките стојат меѓу постоечката растителнојст. Во првичните фази на развој има долема издржливост на сенка, но бара повеќе светлина кога ќе узрее и произведува семиња. Најпрвин расте мошне брзо, но со време го престасуваат други дрва како што зрее шумата. Се среќава претежно на неутрални до алкални почви, а поретко на кисела почва.[9]
Видот заболува од дамчестата лисна габа Didymosporina aceris, мувлата Uncinula bicornis, растителниот рак Nectria galligena и вертицилиумско венење Verticillium alboatrum. The leaves are also sometimes damaged by грините шикларки од родот Aceria и вошките од видот Periphyllus villosus.[11]
Одгледување и употреба
[уреди | уреди извор]Кленот нашироко се одгледува како украсно дрво во паркови и големи градини. Дрвото му е бело, тврдо и силно, и се користи за мебел, подови, дрвостругање и музички инструменти,[12] иако нема голема важност како вид поради скромните димензии и бавниот раст.[3]
Одомаќинет е во делови од САД [13] а поретко и во Нов Зеланд.[14] Хибридниот јавор Acer × zoeschense е вкрстен од клен и Лобелов јавор.[4]
Дрвото е добитник на Наградата за градинарски заслуги на Кралското хортикултурно друштво од Англија.[15][16]
Сорти
[уреди | уреди извор]Постојат преку 30 сорти на клен кои се одбираат заради листовите или хабитусот; неколку од нив повеќе не постојат.[17]
- „Carnival“
- „Commodore“
- „Compactum“
- „Eastleigh Weeping“
- „Elegant“
- „Elsrijk“
- „Evenly Red“
- „Fastigiatum“
- „Green Weeping“
- „Leprechaun“
- „Lienco“
- „Marjolein“
- „Nanum“
- „Pendulum“
- „Postelense“
- „Pulverulentum“
- „Punctatissimum“
- „Puncticulatum“
- „Queen Elisabeth“
- „Red Shine“
- „Royal Ruby“
- „Ruby Glow“
- „Schwerinii“
- „Senator“
- „Silver Celebration“
- „Silver Dawn“
- „Streetwise“
- „Tauricum“
- „Tomentosum“
- „William Caldwell“
- „Zorgvlied“
Бонсаи
[уреди | уреди извор]Кленот (и сличната кленика) се популарни кај бонсаистите. Џуџестата сорта „Microphyllum“ е особено корисна за бонсаи. Бонсаи-кленовите изгледаат различно од другите бонсаи-јавори како јапонскиот јавор (A. palmatum) со понабрани светлопропусни листови. Грмушестиот хабитус и помалите листови на кленот добро се носат со техниките на разгранување и проретчување на листовите.[18][19]
Галерија
[уреди | уреди извор]
Лист
Листови и цветови
Дрво во Германија
Листови
Пролетни листови
Дрво во Хесен, Германија
Лист
Плодови
Фрво
Цветови
Дрво наесен, Франција
Дрво во Германија
Дрво во Шпанија
Листови и соцветие
Листови и плодови
Стебло
Дрво во Вајнсберг
Лист
.JPG)
Наводи
[уреди | уреди извор]- ↑ „Acer campestre L.“. Plants of the World Online. Board of Trustees of the Royal Botanic Gardens, Kew. 2017. Посетено на 31 јули 2020.
- ↑ Мицевски, Кирил (2005). Флора на Република Македонија. Том I, св. 6. Скопје: МАНУ. стр. 1452-1453.
- 1 2 3 4 5 Rushforth, K. (1999). Trees of Britain and Europe. Collins ISBN 0-00-220013-9.
- 1 2 3 Mitchell, A. F. (1974). A Field Guide to the Trees of Britain and Northern Europe. Collins ISBN 0-00-212035-6
- 1 2 Euro+Med Plantbase Project: Acer campestre Архивирано на 28 септември 2007.
- ↑ „Acer campestre“. Flora Europaea. Посетено на 29 август 2007.
- ↑ Flora of NW Europe: Acer campestre[мртва врска]
- ↑ Den virtuella floran: Acer campestre distribution map
- 1 2 Nagy, L.; Ducci, F. (2004). „Acer campestre - Field maple“ (PDF). EUFORGEN Technical Guidelines for Genetic Conservation and Use: 6 p. Архивирано од изворникот (PDF) на 19 октомври 2016.
- ↑ „Online atlas of the British and Irish flora, Acer campestre (Field maple)“. Biological Records Centre and Botanical Society of Britain and Ireland.
- ↑ „Field maple images and diseases“. Архивирано од изворникот на 2007-09-28. Посетено на 2007-08-29.
- ↑ „Field maple_Woodland Trust“. Архивирано од изворникот на 13 септември 2010. Посетено на 24 август 2010.
- ↑ „Acer campestre“. USDA Plants Profile. Посетено на 29 август 2007.
- ↑ Trans. and Proc. Roy. Soc. New Zealand 36: 203-225 Plants naturalised in the County of Ashburton
- ↑ „Acer campestre“. www.rhs.org. Royal Horticultural Society. Посетено на 27 февруари 2020.
- ↑ „AGM Plants - Ornamental“ (PDF). www.rhs.org. Royal Horticultural Society. ноември 2018. стр. 1. Посетено на 27 февруари 2020.
- ↑ van Gelderen, C.J.; van Gelderen, D.M. (1999). Maples for Gardens: A Color Encyclopedia.
- ↑ „A. campestre“. Bonsai Club International. Архивирано од изворникот на 11 ноември 2006. Посетено на 26 ноември 2006.
- ↑ D'Cruz, Mark. „Ma-Ke Bonsai Care Guide for Acer campestre“. Ma-Ke Bonsai. Архивирано од изворникот на 15 март 2012. Посетено на 15 април 2011.
Надворешни врски
[уреди | уреди извор]
Клен (дрво) на Ризницата ?- „Клен“. — Енциклопедија на живиот свет.
|
|