Кекчи

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето
Кекчи
Kek'Chi Maya Children.jpg
Кекчиско мајански деца, Белизе
Вкупен број
900,000[1]
Подрачја со значајно население
 Гватемала852,998
 Белизе11,143
 Мексико834
 Ел Салвадор245
 Хондурас?
Јазици
кекчиски, шпански, криолски, англиски
Вероисповед
Римокатолицизам, Евангелизам, Менонити, Мајанска религија, скорешни мали заедници на Православие and Мијафизитско православие во западна Гватемала.[2]

Кекчите се мајански народ во Гватемала и Белизе. Нивниот домороден јазик е кекчискиот јазик.

Пред почетокот на шпанското освојување на Гватемала во 1520-тите, населбите на Кекчите биле сконцентрирани во денешните департмани Алта Верапаз и Баја Верапаз. Во текот на наредните векови, низа на промени на имотни земјишта, преселување, прогонства и миграција резултирале со пошироко распрснување на заедниците Кекчи во другите региони на Гватемала (Изабал, Петен, Ел Квице), јужен Белизе (округ Толедо) и помал број во јужниот дел на Мексико (Чијапас, Кампече).[3] Додека најзабележително присутни во северен Алта Верапаз и јужен Петен,[4] современите говорници на кекчискиот јазик се најмногу географски застапени од сите мајански народи во Гватемала.[5]

Историја[уреди | уреди извор]

Не се знае многу за животот и историјата на Кекчи народот пред да бидат освоени од шпанските освојувачи; сепак, познато е дека тие биле мајанска група луѓе сместена во централните висорамнини и северните низини на Гватемала. Нивната земја била официјално позната како Тезулутлан или „Воената земја“, а со Кекчите управувал крал и имал свои закони и власт. Кога Шпанците започнале со нивното освојување, Кекчите биле тешки за контролирање заради распространетото население. На Бартоломе де лас Касас му била дадена дозвола да се обиде да ги смени Кекчите во христијанство, меѓутоа, само мал дел биле христијанизирани и Црквата ја изгубила можноста да управува со Кекчите. Ова довело до експлоатација на Кекчите од сопствениците на плантажи и робовладетелите.[6]

Во текот на XIX век, плантажното земјоделство било голем дел од животот на Кекчите. Ова довело до запленување на општото земјиште на Кекчите за насади и работење на Кекчите да ги одгледуваат насадите. До 1877 година, сето земјишно сопствеништво на Кекчите било укинато од страна на владата кое ги присилило некои од Кекчите да се преселат во Белизе. Ова заплена на општественото земјиште, заедно со ефектите од шпанското освојување, создаде долготрајна сиромаштија кај Кекчите.[6]

Религија и култура[уреди | уреди извор]

Религија[уреди | уреди извор]

Традиционално Кекчите верувале Цуултак'a “кои се боговите на планините и долините. Сепак, тие тие верувања ги мешале со верувањето на католичката црква. Кекчите веруваат во христијанскиот бог и ги слават светците. Тие исто така веруваат дека Цуултак'а претседава со природата и живее во пештерите на планините. Тие исто така имаат тројца специфични религиозни специјалисти кои се од страната на Цуултак'a од нивната религија. Постојат т.н. „илонел“ кои се лекувачи кои користат различни видови на билки и церемонии. „Ај ке“ кои ги советуваат и предвидуваат работите во селото. Последниот е „ај тул“ за кој се верува дека се волшебници кои можат да фрлат магии. Тие исто така веруваат во слични ритуали со оние во другите земји од Латинска Америка како славењето на Денот на мртвите. Тие, исто така, претпочитаат обред на мртвите, што се состои од завиткување на телото во ситница, што е сламен душек. Потоа се погребани со предмети што им се потребни за патување во задгробниот живот.[7]

Брак[уреди | уреди извор]

Бракот во културата на Кекчите не е толку различен од културата на договорени бракови во хиндуската религија. Браковите ги уредуваат родителите на децата. Родителите на двете деца се среќаваат со текот на времето и ако се оди добро, децата се во брак. Ова се случува на возраст од 12 до 15 години за девојки и 15 до 18 години за момчиња. После тоа, семејството би изгледало многу слично на нормалната слика на семејството; мајка, татко и неколку деца. Кога станува збор за наследство, родителите обично му даваат на имотот и имотот на детето кое нуди да се грижи за родителите во текот на животот.[8]

Храна и земјоделство[уреди | уреди извор]

Земјоделското производство на Кекчите главно се состои од земјоделство за егзистенција. Ова значи дека тие работат само за потребите на нивните семејства, а не на надворешните пазари. Отпрвин, Кекчите биле повеќе културни земјоделци. Растенијата што ги одгледувале биле јастиви плевели, видови на банани и други придружни расади. Тие, исто така, добивалет дел од својата храна од диви растенија, а некои села сè уште ловат. Меѓутоа, за повеќето денешни денови, Кекчите денес нивната храна доаѓа од полињата со пченка. Ова доаѓа главно од време кога плантажите доминирале во општеството на Кекчите. Од 1880-тите до околу 40-тите години на минатиот век, сопствениците на плантажа забранувале одгледување на какви било земјоделски култури, освен пченка и грав, за да можат лесно да се идентификуваат кои култури им припаѓаат. Ова создало исхрана зависна од пченка кај Кекчите.[8]

Иако пченката не е профитабилна за заработката на Кекчите или нивната исхрана, таа има други заслуги. Кекчите го користат земјоделството како начин да се комуницираат со Богот создател на многу физички и духовен начин. Тоа било начин да се чувствуваат како со-создател кога садат нов живот во почвата. Сите делови на садење, одгледување и берба се сите ритуали и обожавања во нивната религија.[9]

Современи прашања[уреди | уреди извор]

QHA, односно „Здружението на кекчините исцелители“ (Qʼeqchiʼ Healers Association), е здружение на домородните исцелители кои се собрале да ги споделат своите форми на зачувување и ботаника. „QHA“ заедно со „Домородниот институт за обука - Белизе“ финансирале проект со кој се развивал традиционален центар за исцелување и култура. Овде кекчините исцелители ги споделиле нивните слични методи што им биле пренесени, со надеж дека ќе го зачуваат реткиот растителен живот и ќе ја образоваат својата заедница. Тие ја зачувувале биолошката разновидност во нивниот регион со тоа што доаѓале со различни можности освен на жетви на див расад како и за размножување и одлгедување на многу ретки растителни видови.[10]

Поважни членови на заедницата[уреди | уреди извор]

  • Кристина Кок, предводела 39 села во јужно Белизе во донесувањето на значајна одлука за правата на нивните традиционални земји и примањето на Екваторската награда[11]
  • Родриго Тот, ја доделил наградата Голдман за животна средина во 2017 година

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. „XI Censo Nacional de Población y VI de Habitación (Censo 2002) - Pertenencia de grupo étnico“. Instituto Nacional de Estadística. 2002. Посетено на 17 март 2020.
  2. „Map“. Mayan Orthodoxy.
  3. Кан (2006, стр.34–49) за околу преселувачката историја на Кекчите и поттикот зад овие движења, и конкретно на стр.41–42.
  4. Како што било индицирано од податоците на Летниот институт на јазичари во 1998, видете „Qʼeqchiʼ: a language of Guatemala“. во Ethnologue (Гордон 2005).
  5. Кан (2006, стр.34)
  6. 6,0 6,1 Knowlton, Autumn. "Qʼeqchiʼ Mayas and the Myth of “Postconflict” Guatemala." Latin American Perspectives 44, бр. 4 (јули 2017): 139-151. Social Sciences Full Text (H.W. Wilson)
  7. „Religion and expressive culture - Qʼeqchiʼ“. www.everyculture.com. Посетено на 17 март 2020.
  8. 8,0 8,1 "Qʼeqchiʼ." Encyclopedia of World Cultures. . Encyclopedia.com. (1 ноември 2017). http://www.encyclopedia.com/humanities/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/qeqchi
  9. "Qʼeqchiʼ Agriculture." Community Cloud Forest Conservation. Посетено на 17 март 2020. http://cloudforestconservation.org/knowledge/community/qeqchi-agriculture/.
  10. Pablo, Sanchez-Vindas, et al. "Sustaining Rainforest Plants, People and Global Health: A Model for Learning from Traditions in Holistic Health Promotion and Community Based Conservation as Implemented by Qʼeqchiʼ Maya Healers, Maya Mountains, Belize." Sustainability, том 2, изд. 11, стр 3383-3398 (2010) бр. 11 (2010): 3383. Directory of Open Access Journals
  11. Fernandez, Ingrid (18 декември 2015). „Maya Leaders Alliance receives Equator Prize 2015 in Paris“. градот Белизе, Белизе: The Reporter (Belize). Архивирано од изворникот на 7 December 2016. Посетено на 17 март 2020.

Дополнителна литература[уреди | уреди извор]

Gordon, Raymond G., Jr. (ed.) (2005). Ethnologue: Languages of the World (online version) (изд. Fifteenth.). Далас: SIL International. ISBN 1-55671-159-X. OCLC 60338097. Посетено на 17 март 2020.CS1-одржување: повеќе имиња: список на автори (link) CS1-одржување: излишен текст: список на автори (link)
Kahn, Hilary E. (2006). Seeing and Being Seen: The Qʼeqchiʼ Maya of Livingston, Guatemala, and Beyond. Остин: University of Texas Press. ISBN 978-0-292-71348-2. OCLC 68965681.
Wilk, Richard (1997). Household Ecology: Economic change and domestic life among the Kekchi Maya in Belize. DeKalb, IL: Northern Illinois University Press. ISBN 978-0-87580-575-7. OCLC 97031713.
Wilson, Richard (1995). Maya Resurgence in Guatemala: Qʼeqchiʼ Experiences. Norman: University of Oklahoma Press. ISBN 0-8061-2690-6. OCLC 31172908.
Wilson, Michael Robert (1972). Highland Maya People and Their Habitat. Text " Ph.D. dissertation " ignored (help); Text " http://www.quantamike.ca/content/phd.html" ignored (help)